رانیا عبدالله

یمن- «الزَنه صَبری» فقط تکه‌ای پارچه نیست که با نخ بافته شده باشد؛ بلکه بخشی از حافظه زنده مردم و نمادی از اصالت و هویت این منطقه است. زنان یمنی از گذشته‌های دور در بافت نقش‌های خاص و متنوع این لباس مهارت داشته‌اند.

در شرایطی که لباس‌های سنتی در برابر گسترش مد و پوشاک امروزی به‌تدریج در حال از بین رفتن هستند، بافت پیراهن صَبری بار دیگر با تلاش و ابتکار زنان احیا شده است. هدف این تلاش‌ها حفظ میراث فرهنگی و پوشش سنتی صَبری و بازگرداندن زیبایی و شکوه آن با نقش‌ها و جزئیات متنوع است؛ پوششی که هم نمادی از زیبایی لباس سنتی صَبری به شمار می‌رود و هم می‌تواند منبع درآمدی برای زنان روستاهای صَبْر باشد.

«شورای زنان صَبْر» برای احیای «الزَنه صَبری» و حفظ کیفیت بافت آن، یک کارگاه آموزشی برای زنان روستاهای مختلف شهرستان جبل صَبْر برگزار کرد. در این کارگاه، زنان با انواع نقش‌ها آشنا شدند و بافت این نقش‌ها را به صورت دستی و با چرخ آموزش دیدند. در پایان نیز نمایشگاهی از لباس‌هایی که خود زنان تولید کرده بودند، برگزار شد.

این برنامه با همکاری «سازمان سلام یمن» از ۱۲ تا ۲۴ آگوست برگزار شد و لباس‌های به نمایش گذاشته‌شده با استقبال بازدیدکنندگان روبه‌رو شد. نقش‌های متنوع این لباس‌ها نیز توجه و شگفتی حاضران را برانگیخت.

 

هویت و منبع درآمد

خدیجه شمسان، یکی از زنان شرکت‌کننده در این دوره آموزشی، می‌گوید: «ما می‌خواهیم این حرفه را حفظ کنیم و به هیچ‌وجه قصد نداریم آن را کنار بگذاریم، چون بخشی از میراث ماست و ما این میراث را دوست داریم و به آن افتخار می‌کنیم. دوست داشتیم دوره آموزشی ادامه پیدا کند، اما زمان دوره پیش از آنکه بتوانیم همه نقش‌ها و جزئیات را به‌طور کامل یاد بگیریم، تمام شد. لباس صَبری نقش‌های متنوعی دارد و هر نقش ویژگی خاص خودش را دارد.»

او خواستار حمایت و پشتیبانی برای ادامه این حرفه و اجرای نقش‌های سنتی است. به گفته او، کمبود پارچه و نبود فضای مناسب برای کار در خانه‌هایشان از مهم‌ترین مشکلات آنهاست.

او می‌گوید: «پارچه‌ای که در طول دوره آموزشی در اختیار ما قرار گرفت کافی نبود و خودمان تلاش کردیم کمبود آن را جبران کنیم و دست از کار نکشیم. امیدواریم حمایت کافی دریافت کنیم و پس از پایان این طرح، پارچه و فضای مناسبی برای ادامه کار در اختیارمان قرار گیرد.»

غزال علی محمد، یکی دیگر از شرکت‌کنندگان در دوره، نیز می‌گوید: «ما دوباره دوخت پیراهن صَبری را شروع کردیم تا این میراث را که تقریباً در حال از بین رفتن بود و چیزی جز خاطره‌ای از آن باقی نمانده بود، احیا کنیم. امیدواریم نهادهای مسئول از ما حمایت کنند و مکانی مناسب برای انجام این حرفه در اختیارمان بگذارند تا بتوانیم آن را ادامه دهیم و این هنر به نسل‌های بعد نیز منتقل شود.»

او اضافه می‌کند: «هدف من از بافت پیراهن صَبری، ابتدا ایجاد یک منبع درآمد و در مرحله بعد حفظ این میراث از نابودی است. ما به‌شدت به حمایت، فضای مناسب و ابزار و تجهیزات لازم برای بافت نیاز داریم تا بتوانیم به کارمان ادامه دهیم.»

 

نقش‌های متنوع

غانیه الحمیدی، رئیس شورای زنان صَبْر، می‌گوید: «ما در شورا تلاش کردیم بافت این پیراهن را دوباره احیا کنیم تا از میراثی که در آستانه نابودی قرار گرفته است، محافظت کنیم. برای این منظور، با «بنیاد سلام یمن» هماهنگ کردیم تا این برنامه را برگزار کنیم و به احیای میراث تعزی و صَبری کمک کنیم؛ به جای اینکه نقش‌های سنتی خود را با طرح‌های مدرن و بیگانه با فرهنگ، آداب و رسوممان جایگزین کنیم.»

او ادامه می‌دهد: «زنان شرکت‌کننده در دوره، با وجود اینکه جزئیات بافت پیراهن را تا حد زیادی فراموش کرده بودند، عملکرد بسیار خوبی داشتند. به لطف این آموزش‌ها، چه در بافت دستی و چه در دوخت با چرخ، به نتایج بسیار خوبی رسیدیم.»

او تأکید می‌کند که هدف اصلی این برنامه، احیای میراث صَبری است و ابراز امیدواری می‌کند که زنان شرکت‌کننده در مناسبت‌های مختلف، پیراهن اصیل صَبری را بپوشند تا مردم با اهمیت و زیبایی آن بیشتر آشنا شوند و این پوشش دوباره جایگاه و شکوه خود را در میان لباس‌های سنتی یمن به دست آورد.

غانیه الحمیدی درباره شیوه‌های بافت، انواع آن و قیمت این لباس‌ها نیز توضیح می‌دهد: «بافت پیراهن به دو روش انجام می‌شود؛ دستی و با چرخ. بافت دستی بسیار زیباتر است و به دلیل ارزش و ظرافت بالاتر، قیمت پیراهن‌های دست‌بافت بسیار بیشتر است. استقبال مردم از خرید و پوشیدن این پیراهن‌ها نیز بسیار بیشتر از مدل‌هایی است که با چرخ یا به کمک رایانه تولید می‌شوند.»

او درباره یکی از مدل‌های محبوب نزد مادران و مادربزرگ‌ها می‌گوید: «مادرم همیشه پیراهن‌هایی می‌پوشید که با نوعی بافت به نام «بافت محمدی» تهیه می‌شد. این مدل، پیراهنی با آستین‌هایی است که به سمت پشت برگردانده می‌شوند و بسیار مشهور است»

او همچنین توضیح می‌دهد که نقش‌ها و گلدوزی‌ها در مناطق مختلف صَبْر با یکدیگر تفاوت دارند. برای مثال، «حدنانی» نوعی پیراهن مرغوب و بسته است که در قسمت جلو شکاف ندارد. از دیگر نقش‌ها نیز می‌توان به «حصبانی»، «مسراخ»، «تیر» و «وادی البیر» اشاره کرد.

به گفته او، این تنوع نشان می‌دهد که پیراهن صَبری تنها یک مدل نیست، بلکه طرح‌ها و نقش‌های گوناگونی دارد که تنوع و غنای میراث صَبری را به نمایش می‌گذارند.

 

مادرانی که همچنان پیراهن صَبری می‌پوشند

خبرگزاری ما در ادامه با مادرانی نیز گفت‌وگو کرد که همچنان به پوشیدن پیراهن صَبری پایبند هستند و آن را کنار نگذاشته‌اند. در کمد لباس آنها نیز مدل‌ها و نقش‌های مختلفی از این پوشش دیده می‌شود.

صفیه علی، که در دهه هفتم زندگی خود قرار دارد، می‌گوید: «از گذشته عادت کرده‌ایم که زیبایی و آراستگی‌مان با پیراهن صَبری کامل شود. زن این لباس را می‌پوشد و خود را می‌آراید تا در زیباترین حالت ممکن باشد. در گذشته، ما به‌هیچ‌وجه حاضر نبودیم لباس‌های مدرن و جایگزین را بپوشیم و فقط همین پیراهن‌های سنتی را می‌پوشیدیم؛ لباس‌هایی که من بسیار دوستشان دارم.»

جمیله احمد نیز درباره دلیل پایبندی آنها به این لباس‌ها می‌گوید: «این پیراهن‌ها بخش جدایی‌ناپذیر سنت‌های جامعه، مناسبت‌های ما و زندگی زنان هستند. ما زنان مسن همچنان به این پوشش پایبندیم و آن را دوست داریم؛ برخلاف نسل جدید که به سمت لباس‌های مدرن رفته است.»

او از افرادی که مهارت بافت این لباس را دارند، به‌ویژه استادان و مربیان، می‌خواهد آموزش دختران جوان و زنان بزرگسال را ادامه دهند تا این هنر و سلیقه سنتی همچنان زنده بماند، مورد استفاده قرار گیرد و از بین نرود.

از نظر زعفران محمد، پوشش صَبری یا همان «الزَنه صَبری»، نماد اصلی زینت و شادی است.

او می‌گوید: «متأسفانه این پوشش به دلیل گرایش برخی افراد به پیراهن‌های مدرن وارداتی و کنار گذاشتن دوخت سنتی، به‌تدریج در حال از بین رفتن است. از طرف دیگر، رواج روبنده‌ها و پوشش‌های مدرن نیز باعث شده ویژگی‌ها و جلوه‌های لباس سنتی ما کمتر دیده شود.»

او امیدوار است زنان دوباره به پوشیدن «الزَنه» و پیراهن‌های صَبری در مدل‌های مختلف، چه بلند و چه کوتاه، روی بیاورند. همچنین دختران جوان را تشویق می‌کند این حرفه را یاد بگیرند تا این میراث ارزشمند از بین نرود.