إخلاص الحمرونی  

تونس ـ دعاء جرادی، بانوی صنعتگر تونسی، راهی متفاوت را در دنیای صنایع‌دستی برگزیده است. او با هدف حفظ میراث فرهنگی تونس و بازآفرینی آن متناسب با سلیقه امروز، «غربال تونسی» را که دهه‌ها بخشی از زندگی روزمره مردم این کشور بود، به اثری هنری و تزئینی تبدیل کرده است؛ تجربه‌ای که اصالت و خلاقیت را در هم می‌آمیزد و نشان می‌دهد زنان تونسی چگونه می‌توانند یک هنر سنتی را به پروژه‌ای فرهنگی و هنری بدل کنند.

دعاء جرادی می‌گوید علاقه‌اش به غربال اتفاقی نبوده، بلکه از باور او به ارزش نمادین این وسیله در حافظه جمعی مردم تونس سرچشمه گرفته است. به گفته او، غربال در بسیاری از باورها و آیین‌های قدیمی جایگاه ویژه‌ای داشت و برخی معتقد بودند که انرژی‌های منفی را دور می‌کند و زیبایی‌ها را در خود نگه می‌دارد. همین باور باعث شد از خود بپرسد: «چرا غربال به یک اثر هنری تبدیل نشود؛ اثری که هم زیبایی آن را به نمایش بگذارد و هم نمادگرایی‌اش را حفظ کند؟»

او افزود این ایده باعث شد غربال را از کاربرد سنتی خود خارج کند و آن را به وسیله‌ای تزئینی تبدیل کند که نام صاحبانش، عبارت‌های دلخواه یا نقش‌ونگارهای انتخابی آنان روی آن نقش می‌بندد. جرادی تأکید کرد تلاش می‌کند هیچ اثری شبیه دیگری نباشد تا هر مشتری احساس کند صاحب اثری منحصربه‌فرد است.

او گفت: «هر غربال برای من داستان و جذابیت خاص خودش را دارد، زیرا جزئیات آن را بر اساس شخصیت و سلیقه صاحبش، از رنگ‌ها گرفته تا نقش‌ها و نوشته‌ها، طراحی می‌کنم.»

به گفته این هنرمند، او از الگوهای آماده استفاده نمی‌کند، بلکه پیش از آغاز کار با هر مشتری درباره طرح، رنگ و جزئیات مورد نظرش گفت‌وگو می‌کند؛ خواه رنگ قرمز، سبز، سفید یا هر رنگ دیگری. سپس اثر را بر اساس همان سلیقه اجرا می‌کند تا نتیجه نهایی کاملاً شخصی و منحصربه‌فرد باشد.

او درباره مراحل ساخت توضیح داد که کار ابتدا با انتخاب یک غربال اصیل تونسی آغاز می‌شود، زیرا حاضر نیست از نمونه‌های مدرن یا جایگزین استفاده کند. به باور او، حفظ میراث فرهنگی از حفظ مواد و ابزار اصیل آغاز می‌شود. سپس اجزای مختلف، به‌ویژه نقش‌ونگارها، آماده می‌شوند و پس از آن مراحل طراحی، مونتاژ، دوخت و نگارش انجام می‌شود. در پایان، همه اجزا با دقت کنار هم قرار می‌گیرند تا غربال به یک اثر هنری کامل تبدیل شود.

جرادی تأکید کرد هر صنعتگری شیوه خاص خود را دارد، اما او تصمیم گرفته ضمن حفظ اصالت غربال سنتی، تنها جلوه‌ای هنری به آن ببخشد، زیرا هدفش تغییر میراث فرهنگی نیست، بلکه معرفی آن به شکلی تازه است.

او درباره مهم‌ترین چالش‌های این حرفه گفت که امروزه تنها شمار اندکی از صنعتگران تونسی هنوز غربال سنتی را تولید می‌کنند و این موضوع خطر از بین رفتن این هنر را افزایش داده است. به همین دلیل، او بر استفاده از غربال‌های اصیل اصرار دارد تا به تداوم این صنعت کمک کند و ابراز امیدواری کرد صنعتگران بیشتری دوباره به تولید غربال روی آورند تا این میراث از میان نرود.

 

صنایع‌دستی تونس ظرفیت جهانی شدن را دارد

دعاء جرادی درباره طراحی آثارش گفت: «بخش زیادی از ایده‌هایم را از میراث فرهنگی تونس، به‌ویژه نقش‌ونگارهای سنتی و گلدوزی‌های به‌کاررفته در جبه تونسی و دیگر لباس‌های سنتی الهام می‌گیرم. در عین حال، به تخیل هنری خود نیز میدان می‌دهم، زیرا ترکیب اصالت و نوآوری همان چیزی است که به هر اثر هویت و جذابیت ویژه می‌بخشد.»

او افزود تبدیل غربال به یک وسیله تزئینی در آغاز برای بسیاری ایده‌ای عجیب بود، اما پس از دیدن نتیجه کار، با استقبال و تحسین روبه‌رو شد. به گفته او، تقاضا برای این آثار به‌تدریج در داخل تونس افزایش یافته و اکنون سفارش‌هایی از خارج از کشور نیز دریافت می‌کند؛ موضوعی که به باور او نشان می‌دهد صنایع‌دستی تونس، اگر هم‌زمان حفظ و نوآوری شوند، توانایی حضور در بازارهای جهانی را دارند.

جرادی گفت بزرگ‌ترین آرزویش این است که برند شخصی‌اش در داخل و خارج از تونس شناخته شود و غربال تونسی به سراسر جهان راه یابد و به سفیری برای میراث فرهنگی این کشور تبدیل شود.

او در پایان اظهار کرد: «آرزو دارم جهان زیبایی این قطعه ارزشمند و ظرفیت خلاقانه آن را ببیند. تونس سرشار از صنایع‌دستی ارزشمندی است که شایسته توجه و حمایت بیشتری هستند و حفاظت از آن‌ها مسئولیتی همگانی است، زیرا بخشی از هویت و حافظه فرهنگی کشور به شمار می‌روند و باید به نسل‌های آینده منتقل شوند.»