گسترش ۵۰ برابری معدن در پیران، منابع آب شهر آمد را تهدید میکند
در حالی که قرار است محدوده یک معدن در شهرستان پیران (دجله) ۵۰ برابر گسترش یابد، منابع آبی تغذیهکننده رود دجله و حوضههای آب آشامیدنی منطقه با تهدید جدی روبهرو شدهاند.
اکین استرک
آمد – طرح توسعه شرکت «اولمز معدنکاری» که در روستاهای پیرجمان (کورشونلو) و هردان (کیرکپینار) از توابع پیران فعالیت میکند، نگرانیهای گستردهای درباره منابع آب، محیط زیست و سلامت ساکنان منطقه ایجاد کرده است. این شرکت که از سال ۲۰۱۲ در منطقه مشغول فعالیت است، اکنون قصد دارد محدوده معدن خود را از ۲۴٫۹۴ هکتار به ۵۳۲٫۷۷ هکتار افزایش دهد؛ یعنی حدود ۵۰ برابر بیشتر از مساحت فعلی.
این توسعه گسترده، روستاها، منابع آب آشامیدنی و مهمترین حوضههای آبی منطقه را مستقیماً تحت تأثیر قرار خواهد داد.
حوضههای آبی در معرض تهدید
منطقه مورد نظر در محل تلاقی حوضههای آبریز فرات و دجله قرار دارد. با اجرای طرح توسعه، خانههای روستایی، چشمهها، منابع آب آشامیدنی و همچنین مناطق حفاظتی رود دجله، سد دیبنی و سد کرالقیزی در محدوده تأثیر معدن قرار خواهند گرفت.
بهویژه در روستای هردان، بستر رودخانههایی که زیر نظر اداره آب و فاضلاب شهر آمد قرار دارند نیز از این پروژه آسیب خواهند دید. بر اساس گفتههای اهالی، رودخانه «مینهگگ» از منطقه میرکان عبور کرده و به رود دجله میریزد. همچنین حدود ۲۵۰ هکتار از اراضیای که از سوی DİSKİ بهعنوان حوضه آبریز شناخته شدهاند، در گزارش ارزیابی زیستمحیطی پروژه گنجانده شدهاند.
منابع آب موجود در مزرعه کایاش و روستای هردان نیز در نهایت به رود دجله میپیوندند. این منابع و سدها نهتنها آب مورد نیاز روستاهای اطراف، بلکه بخشی از آب آشامیدنی شهر دیاربکر را نیز تأمین میکنند.
به گفته روستاییان، گسترش فعالیتهای معدنی میتواند باعث آلودگی یا خشک شدن این منابع حیاتی شود.
اداره آب و فاضلاب وارد پرونده نشد
چندی پیش کارشناسان اداره آب و فاضلاب شهر آمد از منطقه بازدید و بررسیهایی انجام دادند. با این حال، روستاییان معتقدند اگر این نهاد با استناد به اینکه منطقه جزو حوضههای آب آشامیدنی است به پرونده قضایی وارد شود، امکان لغو پروژه وجود دارد.
با وجود این، مشخص شده است که DİSKİ تاکنون هیچ شکایتی برای لغو مجوز پروژه ثبت نکرده است.
همچنین گزارش شده که نخالههای حاصل از فعالیت معدن در پیرجمان در بستر رودخانه تخلیه شده و شرکت به همین دلیل با جریمه نقدی روبهرو شده است.
میلیونها تن استخراج و استفاده گسترده از مواد منفجره
طبق طرح جدید، ظرفیت استخراج معدن شش برابر افزایش خواهد یافت و سالانه حدود ۵ میلیون تن سنگ معدن استخراج میشود. بر اساس گزارش ارزیابی زیستمحیطی، سالانه حدود ۶۴۹ سرویس حملونقل برای جابهجایی مواد معدنی انجام خواهد شد، ۲٫۵ میلیون لیتر گازوئیل مصرف میشود و حدود ۶۰۰ هزار تن پسماند معدنی تولید خواهد شد.
در این گزارش همچنین آمده است که برای استخراج، صدها هزار کیلوگرم مواد منفجره مورد استفاده قرار خواهد گرفت.
قطع بیش از ۲۰ هزار درخت
بر اساس گزارش رسمی، اجرای پروژه مستلزم قطع بیش از ۲۰ هزار درخت و تخریب بخش وسیعی از جنگلهای منطقه است. این موضوع زیستگاه صدها گونه گیاهی و جانوری را نیز تهدید میکند.
افزایش موارد سرطان
نگرانیها تنها به محیط زیست محدود نمیشود. ساکنان منطقه میگویند سالهاست در معرض فلزات سنگین، بهویژه سرب، قرار دارند و در نتیجه آمار ابتلا به سرطان و برخی بیماریهای محلی که مردم آن را «بیماری چرمیک» مینامند، بهطور چشمگیری افزایش یافته است.
به گفته اهالی، در سالهای اخیر افراد زیادی بر اثر سرطان جان خود را از دست دادهاند. آنها خواستار انجام تحقیقات مستقل و جامع برای روشن شدن علت این مشکلات بهداشتی هستند.
شکایت علیه تأیید زیستمحیطی پروژه
کانون وکلای شهر آمد، انجمن اکولوژی و روستاییان منطقه با هدف لغو تصمیم «تأیید ارزیابی اثرات زیستمحیطی» و توقف اجرای پروژه، در دادگاه اداری دیاربکر اقامه دعوی کردهاند.
روستاییان اعلام کردهاند که برای حفاظت از سرزمین، منابع آب و طبیعت منطقه به مبارزه خود ادامه خواهند داد و از نهادهای مسئول خواستهاند در قبال این پروژه موضعی مسئولانه اتخاذ کنند.