ظریفه اوسی، زن ایزدیای که رهبری مقاومت علیه عثمانیها را بر عهده داشت
سارا بوتان، عضو آکادمی «ژنئولوژی» در شنگال، در مسیر این مبارز ایزدی گام برمیدارد و تلاش میکند حضور او را دوباره زنده کرده و میراثش را احیا کند؛ میراثی که با وجود نادیده گرفته شدن در تاریخ رسمی، همچنان در حافظه جمعی مردم زنده است.
گلستان عزیز
شنگال – خانه ظریفه اوسی هنوز روشن است و مردم مدام به آن سر میزنند، چون آن را مکانی مقدس میدانند. این زن ایزدی که در برابر عثمانیها ایستاد و مردمش را به مقاومت و پیروزی رساند، خانهاش امروز به نمادی از مبارزه و پناهگاهی از خاطره و تاریخ او تبدیل شده است.
سارا بوتان، عضو آکادمی «ژنئولوژی» در شنگال میگوید ظریفه اوسی «اثر عمیقی در فرهنگ و تاریخ ایزدی گذاشته» و اضافه میکند: «برای من، تحقیق درباره تاریخ روستای او اهمیت زیادی دارد.»
او به روستای ظریفه اوسی در دامنههای کوه شنگال رفته؛ جایی که خانهها از سنگ ساخته شدهاند. به گفته او: «هر جای کوه شنگال را که نگاه کنید، نشانههایی از مقاومت زنان در طول تاریخ میبینید. حتی امروز هم اینجا مرکز مبارزه است؛ مبارزهای برای حفظ فرهنگ و هویت.»
سارا در چارچوب کار خود در حوزه «ژنئولوژی»، به دنبال رد پای زنانی رفته که در تاریخ نادیده گرفته شدهاند. او میگوید: «بهعنوان یک زن ایزدی، این مکانها را جستوجو میکنم. برای من بسیار مهم است که از این زنان بهعنوان چهرههایی ارزشمند و الهامبخش یاد شود.»
او ادامه میدهد: «در طول تاریخ، زنان ایزدی زیادی بهعنوان مبارز شناخته شدهاند. آنها پیشگام جامعه بودند، از خود دفاع کردند و ظریفه اوسی یکی از برجستهترین آنهاست.»
«مقاومت در برابر عثمانیها»
سارا بوتان با شور زیادی از مقاومت ظریفه اوسی حرف میزند، چون احساس نزدیکی عمیقی با او دارد. وقتی از روستای بکیره، جایی که برای شناخت بیشتر این مبارز میرود، صحبت میکند، همیشه به یاد میآورد که ظریفه چگونه جنگید و رهبری نبرد را بر عهده داشت.
فرزندانش هم در کنار او جنگیدند و این جنگ، جنگی دفاعی بود. امروز نوادگانش در کنار همان روستا، محل سکونت تازهای ساختهاند. به گفته سارا: «آنها حاضر نشدند آنجا را ترک کنند. هنوز هم آثار روستای قدیمی باقی است و اینجا بخشی از میراث همه ایزدیهاست.»
«خانه ظریفه اوسی، مکانی مقدس است»
ویرانههای روستا داستانهای زیادی در دل خود دارند؛ از شادی و غم گرفته تا بیماری و قهرمانی. ایزدیها زمانی در اینجا زندگی میکردند و کنار هر خانه، غاری کوچک برای پناه گرفتن ساخته بودند.
خانه ظریفه اوسی هم در همین روستاست. سارا میگوید: «مردم هنوز به این خانه میآیند و آن را مقدس میدانند. به آن پناه میبرند و اینجا برایشان به نوعی دژ و پناهگاه تبدیل شده است.»
او توضیح میدهد که این غارها با زحمت فراوان ساخته شدهاند و نهتنها جان مردم را حفظ کردهاند، بلکه حافظ تاریخ و هویت آنها هم بودهاند. «در خانه ظریفه اوسی، هر چهارشنبه و پنجشنبه شب و در روزهای عید چراغی روشن میشود و نشانههای آن دوران و مبارزه هنوز کاملاً قابل مشاهده است.»
سارا به اهمیت کوه شنگال اشاره میکند و میگوید: «کوه، پناه ما بود. به همین دلیل بیشتر مکانهای تاریخیمان در دامنههای آن قرار دارند. به این شکل توانستیم زنده بمانیم و حالا میخواهیم تاریخ فراموششدهمان را دوباره زنده کنیم.»
او از کمتوجهی تاریخ معاصر انتقاد میکند: «با اینکه ظریفه اوسی قهرمان بزرگی بود، اما بهندرت نامی از او در تاریخ آمده است. این فقط درباره او نیست، بلکه شامل بسیاری از زنانی میشود که در طول تاریخ مقاومت کردهاند. جامعه ما به زن احترام گذاشته، اما تأثیرات منفی بیرونی به زنان آسیب زده و باعث شده حقیقت نقش آنها کمکم کمرنگ شود.»
او تأکید میکند: «هدف ما این است که این حقیقت فراموششده را دوباره آشکار کنیم. کار ما در ژنئولوژی هم دقیقاً بر همین اساس است؛ اینکه این تاریخ را زنده نگه داریم تا زنانی مثل شیرین کالو و دایه زیرو فراموش نشوند و ما هم بتوانیم راه آنها را ادامه دهیم.»
او در پایان میگوید: «میخواهیم این تاریخ از دسترفته را دوباره زنده کنیم. میراث و مبارزه او از طریق آوازها و نغمههای ایزدی تا امروز به مردم ما رسیده است.»