زیلان اطمانی

اورمیه- زندگی دانشجویی در ایران هرگز آسان و بی‌حاشیه نبوده است، با این حال در سال‌های اخیر ادامه تحصیل، نه‌تنها برای دانشجویان غیربومی، بلکه برای دانشجویان ساکن شهر محل تحصیل نیز به یک فشار مالی بزرگ تبدیل شده است. هزینه‌های بالای مسکن، خوراک و رفت‌وآمد در کنار مخارجی چون خرید کتاب و پرداخت شهریه، بخشی از دانشجویان را با انتخاب‌هایی سخت میان ادامه تحصیل یا ترک دانشگاه روبه‌رو کرده است.

 

مسکن؛ دغدغه‌ای گران و فرسوده

هزینه دانشجویی به عواملی مانند شهر محل تحصیل، نوع دانشگاه، برخورداری از خوابگاه و وضعیت شهریه بستگی دارد. در این میان، مسکن مهم‌ترین عامل فشار بر دانشجویان غیر بومی است. در سال تحصیلی جاری هزینه خوابگاه دانشجویی برای دانشجویان دانشگاه دولتی که از خوابگاه دانشگاه برخوردار هستند، چیزی بین ۱ تا ۳ میلیون تومان است؛ این مبلغ در صورتی است که دانشجو دارای سنوات مجاز بوده و یا خوابگاه ظرفیت داشته باشد. این هزینه برای خوابگاه‌های خودگردان و یا برای دانشجویان با سنوات بالا بین ۸ تا ۲۵ میلیون تومان و حتی بیشتر است.

در کنار این هزینه‌ها، وضعیت بسیاری از خوابگاه‌های دانشجویی نامناسب و نیازمند بازسازی توصیف می‌شود؛ در بسیاری از اتاق‌های کوچک به‌طور متوسط ۴ تا ۱۰ نفر هم زندگی می‌کنند. قوانین خوابگاه نیز در برخی از موارد، به‌ویژه برای زنان سخت‌گیرانه‌تر است. ماریا.ا، دانشجوی دانشگاه اورمیه، در این‌باره می‌گوید: «ساعت و ورود و خروج محدودیت دارد و اگر عصر از ساعتی دیرتر به خوابگاه بیاییم حق ورود نداریم. برخی از قوانین مثل ممنوعیت حضور بدون حجاب در راهروها، دانشجو را محدود و معذب می‌کند.»

به گفته او، برخی از دانشجوها با وجود گذشت یک ماه از سال تحصیلی در اتاقشان تخت ندارند و بر روی زمین می‌خوابند.

 

خوراک؛ از کاهش حجم تا حذف وعده‌ها

نرخ غذای دانشگاهی برای دانشجویان دانشگاه دولتی و یا علوم پزشکی یارانه‌ای است. با این حال، هزینه خوراک به ژتون سلف محدود نمی‌شود و تورم مواد غذایی، خریدهای روزانه و وعده‌های خارج از دانشگاه را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.

کانی.م، دانشجوی دانشگاه دولتی، غذاهای سلف را ناکافی و بی‌کیفیت می‌خواند؛ غذایی که سالانه از حجمش نیز کم می‌شود و قیمتش همچنان به سنوات دانشجو وابسته است: «دانشجوی کارشناسی که هشت ترمه درسش را تمام نکند، غذای ۳۰ هزار تومانی را باید به قیمت ۳۰۰ هزار بخرد. همین غذا هم هر سال حجم و مخلفاتش کمتر می‌شود.» به گفته او، خوراکی‌هایی مانند میوه و گوشت در یخچال‌های دانشجویی به‌ندرت یافت می‌شود و بسته‌های حمایتی و بن‌های ارزاق صبحانه، در برابر رشد قیمت‌ها، دیگر پاسخگوی نیازهای پیشین نیستند.

این مسئله برای آن دسته از دانشجویان دانشگاه‌های غیردولتی، موجب حذف برخی از وعده‌ها شده است. شرمین.ک، دانشجوی بومی دانشگاه آزاد، می‌گوید: «ترجیحاً با این قیمت‌ها غذا نمی‌خریم و با یک شکلات و چای سر می‌کنیم تا وعده‌ی بعدی را در خانه بخوریم.»

 

هزینه‌های ناگریز و پنهان

نرخ سفر و حمل‌ونقل هم از گرانی مصون نمانده است. این هزینه برای دانشجویان بومی بیشتر احساس می‌شود، اما برای ساکنان خوابگاه‌های نزدیک به دانشگاه معمولاً کمتر است؛ با این وجود، بسیاری از آن‌ها بازگشت به خانه و شهرشان را به فاصله‌های زمانی دورتری موکول می‌کنند.

گرانی کتاب نیز به لیست هزینه‌های دانشجویی اضافه می‌شود. دلارام.م، دانشجوی پرستاری، قیمت کتاب‌های منبع را نجومی می‌خواند: «گرانی سبب شده است که بیشتر از پی‌دی‌اف کتاب و جزوات استفاده کنیم مگر اینکه مجبور به خرید منابع شویم که اغلب بسیار گران هستند.»

در این بین، بسیاری از دانشجویان مسئله بهداشت، اینترنت و تهیه لوازمی چون لپ‌تاپ را جزو نیازهای ناگریز می‌خوانند که تأمین آن سخت، ناممکن و یا نیازمند تغیر سبک زندگی است.

 

ترک تحصیل و نبود چشم‌اندازی روشن

چند برابر شدن شهریه‌های دانشگاه در کنار مصائب زیست دانشجویی، برخی از دانشجویان را به انصراف از تحصیل و یا مرخصی‌های ترمی وادار کرده است؛ زیرا برای برخی از رشته‌ها در صورت انصراف، دانشجو ملزم به پرداخت جریمه‌ای بسیار بالاتر از شهریه ترمی است. مسئله‌ای که در ابتدای مسیر متقاضیان تحصیل، به‌ویژه در رشته‌های علوم پزشکی، را از ورود به دانشگاه پشیمان می‌کند.

کازیوه.ج، دانشجوی دکتری، بر این باور است که نه امیدی به آینده وجود دارد و نه دانشجو می‌تواند در این شرایط دشوار به درس خواندن ادامه دهد: «پیش‌تر دانشجوی دانشگاه دولتی آسوده‌خاطر بود که حداقل‌های زندگی‌اش با کمک خانواده تأمین می‌شود و می‌تواند با مدرکش به جایی برسد، اما حالا دانشجوی دکتری که در سایر کشورها به‌عنوان محقق، حقوق دریافت می‌کند، نگران تمام شدن سنوات دوره تحصیل است و حتی در این مقطع آینده‌ای برای خود متصور نیست.» به گفته کازیوه این شرایط به دلیل مسئولیت‌های خانوادگی و محدودیت‌های اجتماعی برای زنان سختتر است و در آینده این مسئله به ویژه برای زنان به شکل گسترده‌تری خود را نشان می‌دهد بطوریکه می‌تواند زنان بیشتری از تحصیل در دانشگاه و مقاطع بالاتر بازدارد.

گرچه برای بسیاری از جوانان، دانشگاه قرار بود مسیری برای ساختن آینده باشد، اکنون هزینه‌های فزاینده زندگی، همین مسیر را به میدان دیگری برای دوام آوردن تبدیل کرده است؛ جایی که پیش از رسیدن به آینده، باید از پسِ هزینه‌های امروز برآمد و یا آرزوهای گره خورده با تحصیل را بدرود گفت.