رحمه شنظور

یمن – درگیری‌های نظامی در شهر تعز از آغاز سپتامبر ۲۰۲۶ به‌طور گسترده‌ای بالا گرفته است. این موج تازه هم‌زمان با آغاز عملیات «فجر یمن» و تحولات میدانی در ساحل غربی و پیرامون تنگه‌ی باب‌المندب به راه افتاد و اکنون نبرد در چند جبهه‌ی شهر ادامه دارد. این تحولات بر نگرانی‌ها درباره‌ی امنیت غیرنظامیان دامن زده است.

تعز از سال ۲۰۱۵ در محاصره‌ی حوثی‌هاست. این محاصره رفت‌وآمد مردم و جابه‌جایی کالا را محدود کرده و مانع رسیدن کالاهای اساسی به شهر شده است. تشدید اخیر درگیری‌ها نیز بر وخامت اوضاع انسانی شهر افزوده است.

خانواده‌های تعز برای تأمین آب، دارو، سوخت و مواد غذایی هر روز با دشواری بیشتری روبه‌رو می‌شوند و گرانی و افت خدمات درمانی و بهداشتی نیز بر این دشواری افزوده است. این وضع، بار روزانه‌ی زنانی را که معاش خانواده و نیازهای اولیه‌اش را تأمین می‌کنند، دوچندان کرده است.

 

صدها قربانی و هزاران مورد نقض حقوق

شبکه‌ی یمنی حقوق و آزادی‌ها در گزارشی با عنوان «تعز، میان کشتار و محاصره»، ابعاد نقض حقوق غیرنظامیان را در فاصله‌ی ۱ سپتامبر تا ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ بررسی کرده است. بر پایه‌ی این گزارش، تیم میدانی شبکه در این ۵۹ روز ۲۲۶۴ جنایت و تعرض علیه غیرنظامیان و اماکن غیرنظامی ثبت کرده است. در همین مدت حدود ۱۲ هزار و ۷۶۱ گلوله و موشک نیز به‌طور کورکورانه شلیک شده است.

در این مدت ۱۸۹ غیرنظامی جان باخته‌اند که ۲۷ زن و ۳۸ کودک، از جمله ۹ نوزاد، در میان آنان‌اند. ۲۸۱ غیرنظامی دیگر نیز زخمی شده‌اند که ۴۶ نفرشان زن و ۲۹ نفرشان کودک‌اند. گزارش همچنین از ۲۳ مورد اعدام صحرایی، ۵ کشتار جمعی و ۳۲۴ مورد آدم‌ربایی و ناپدیدسازی اجباری خبر می‌دهد که زنان، کودکان و سالمندان هم در شمار قربانیان آن‌اند.

افزون بر این، خانه‌ها و اموال غیرنظامیان آسیب دیده، خودروهای شخصی به غارت رفته و ۲۳ مدرسه به پادگان نظامی بدل شده است. مراکز درمانی و آمبولانس‌ها هم آماج حمله بوده‌اند و ۷ نفر از کادر درمان جان خود را از دست داده‌اند. به گفته‌ی این شبکه، حدود ۲۳ مرکز تجاری و ۵ مرکز درمانی نیز تعطیل شده است.

 

غیرنظامیان در تنگنای بمباران و محاصره

رحمه عبدالله، زنی ۳۴ ساله، در جست‌وجوی پناهگاهی امن بود و می‌خواست خود را به طبقه‌ی پایین خانه برساند که گلوله‌ی تک‌تیراندازی به او اصابت کرد.

امل کمال، مادر ۲۶ ساله‌ی دو دختر، در محله‌ای دیگر از شهر دو روز بی آب و غذا در خانه‌اش محاصره ماند و سرانجام با شلیک گلوله از پهلو و پا زخمی شد.

دوله حسن، زنی شصت‌وچندساله، رنجی از گونه‌ای دیگر را تاب می‌آورد. او به نارسایی کلیه مبتلاست و باید هفته‌ای چهار بار دیالیز شود. اما بحران سوختی که زاییده‌ی محاصره است، او را از نیمی از این جلسه‌ها محروم کرده و جانش را بیش از پیش به خطر انداخته است.

سرگذشت این زنان گوشه‌ای از بهای تشدید درگیری‌هاست که غیرنظامیان تعز می‌پردازند. آنان از یک سو زیر آتش بمباران و تک‌تیراندازها روزگار می‌گذرانند و از سوی دیگر به‌سختی به درمان و نیازهای اولیه دسترسی دارند.

 

فشار معیشت و نگرانی‌های بهداشتی

سمیره الخلیدی، فعال مدنی اهل تعز، وضع انسانی شهر را «فاجعه به تمام معنا» توصیف کرد. به گفته‌ی او، بحران آب به جایی رسیده که مردم در کوچه و خیابان برای جرعه‌ای آب دست به دامان این و آن می‌شوند. حتی ذخیره‌ی برخی مخزن‌های آب خیریه هم که در کم‌آبی پناه مردم بودند، ته کشیده است.

سمیره الخلیدی گفت زباله در شهر انباشته شده، خدمات نظافت شهری افت کرده و کامیون‌های حمل پسماند به‌سختی به محل‌های تخلیه می‌رسند. او هشدار داد که این وضع خطر شیوع بیماری‌های واگیر را در میان مردم افزایش داده است و تأکید کرد که زنان و کودکان در صف نخست آسیب‌دیدگان بمباران شهرند.

این فعال مدنی نسبت به پیامدهای احتمالی سلاح‌هایی که در بمباران به کار می‌روند نیز هشدار داد و گفت این سلاح‌ها ممکن است در درازمدت بیماری یا معلولیت بر جای بگذارند. به باور او، باید نوع این سلاح‌ها و پیامدهایشان را با مستندسازی و تحقیق پزشکی مستقل روشن کرد.

رنج زنان تعز به خطرهای امنیتی و بهداشتی خلاصه نمی‌شود. با گرانی مواد غذایی و کمیابی کالاهای اساسی و گاز آشپزی، بسیاری از آنان بار سنگین‌تری برای تأمین نیازهای خانواده بر دوش می‌کشند.

سمیره الخلیدی توضیح داد که محاصره و تشدید درگیری‌ها، فشار مالی کمرشکنی بر خانواده‌ها وارد کرده است. در شرایطی که درآمدها اندک است و قدرت خرید مردم پیوسته کاهش می‌یابد، تهیه‌ی غذا، گاز و دیگر مایحتاج روزانه روزبه‌روز دشوارتر می‌شود.

 

ابتکار زنان برای مقابله با پیامدهای جنگ

زنان تعز با وجود این شرایط دشوار، با پویش‌های همیاری اجتماعی همچنان نقشی انسانی و اجتماعی بر عهده دارند. آنان به خانواده‌ها و جامعه یاری می‌رسانند و از نیروهای حاضر در جبهه‌ها نیز پشتیبانی می‌کنند.

به گفته‌ی سمیره الخلیدی، زنان غذا و لباس زمستانی گرد می‌آورند و به نیروهای مستقر در مواضع کوهستانی می‌رسانند تا این نیروها بتوانند سرمای سخت زمستان را تاب بیاورند.

او این پویش‌ها را جلوه‌ای از همبستگی اجتماعی دانست که از دیرباز در تعز ریشه دارد. به باور این فعال مدنی، نقش زنان به رساندن کمک محدود نمی‌ماند. آنان در روزهای جنگ و محاصره تکیه‌گاه جامعه‌اند و نمی‌گذارند شیرازه‌ی آن از هم بپاشد.

به گفته‌ی سمیره الخلیدی، زنان دل از سرزمینشان نکنده‌اند و خانواده‌ها به‌رغم بمباران و سختی معیشت در شهر مانده‌اند. او این ماندن را نشانه‌ای از ایستادگی دانست و افزود که بسیاری از خانواده‌ها، و شاید همه‌ی آن‌ها، همچنان حاضر به ترک تعز نیستند.

زنان و دختران تعز در میان بمباران، کم‌آبی، گرانی و افت خدمات درمانی، بارهایی روزافزون بر دوش دارند. آنان افزون بر اداره‌ی زندگی روزمره، باید با خطرهای جنگ و پیامدهای روانی، جسمی و اجتماعی آن نیز دست‌وپنجه نرم کنند. با این همه، زنان با ابتکارهای خود همچنان می‌کوشند از شدت بحران بکاهند و انسجام جامعه را حفظ کنند.