فادیا جمعه

لبنان- در جنوب لبنان، حملات نظامی را نمی‌توان رویدادی گذرا دانست که بدون بر جای گذاشتن اثر از زمین عبور کند. کشاورزی که دهه‌ها منبع درآمد و ستون پایداری خانواده‌های جنوبی بوده، امروز در مرکز آسیب‌ها قرار گرفته است؛ زمین‌های کشاورزی به مناطق خطر تبدیل شده‌اند، فصل‌های برداشت به قمارِ زیان بدل شده‌اند و در کنار آن، زمین‌ها تخریب، مین‌گذاری و با فسفر سفید سوزانده می‌شوند و درختان زیتون کهنسال نیز توسط نیروهای اسرائیلی ریشه‌کن یا سرقت می‌شوند.

در چنین شرایطی، چالش‌ها دوچندان شده‌اند؛ به‌ویژه با گسترش آوارگی اجباری و اختلال در زنجیره‌های تولید که امنیت غذایی را تهدید می‌کند و کشاورزان را در برابر آینده‌ای نامعلوم قرار داده است. در میانه این جنگ، زنان به خط مقدم دفاع از زمین تبدیل شده‌اند. مشارکت آن‌ها در کشاورزی دیگر تنها یک نقش اقتصادی نیست، بلکه به شکلی از مقاومت روزمره بدل شده که در آن بقا، کرامت و حفظ زمین به هم گره خورده‌اند.

وقتی جاده‌ها خالی شد، زنان بار خانواده و تولید را همزمان بر دوش کشیدند؛ در مواجهه با ترس و خسارت، تلاش کردند آنچه از فصل‌های کشاورزی باقی مانده را نجات دهند؛ فصل‌هایی که در آستانه نابودی قرار گرفته‌اند.

 

 

خسارت‌ها به روایت آمار

بر اساس سومین گزارش وزارت کشاورزی لبنان، میزان خسارت به بخش کشاورزی به‌طور چشمگیری افزایش یافته است. بیش از ۲۲.۵ درصد از زمین‌های کشاورزی، معادل ۵۱ هزار و ۹۵۶ هکتار، آسیب دیده‌اند و تنها طی یک هفته، ۲ هزار و ۳۹۲ هکتار دیگر تخریب شده است.

همچنین بیش از ۱۰ هزار و ۲۶۱ واحد کشاورزی خسارت دیده‌اند و فعالیت ۷۸ درصد کشاورزان در جنوب متوقف شده است. نرخ آوارگی نیز به ۷۶.۸ درصد رسیده که نشان‌دهنده بحرانی بی‌سابقه در تداوم تولید کشاورزی است.

خسارت‌ها طیف گسترده‌ای از محصولات، از گندم و سبزیجات گرفته تا حبوبات و تنباکو را دربر گرفته و همچنین به کشت‌های گلخانه‌ای آسیب جدی وارد کرده است؛ مسئله‌ای که هم فصل جاری و هم فصل آینده را تهدید می‌کند. در مقابل، نیاز کشاورزان به سوخت، خوراک دام، آب و نهاده‌های تولید، به‌ویژه در مناطق مرجعیون، بنت جبیل و نبطیه، به‌طور جدی افزایش یافته است.

 

 

کشاورزی به‌مثابه مقاومت

ریما الحسین، کشاورزی از منطقه منصوری، می‌گوید: «حدود ۲۰ گلخانه کشاورزی را در منطقه قلیله در جنوب صور و منطقه معرکه در شمال‌شرق صور مدیریت می‌کنم. با آغاز جنگ و موج آوارگی، همچنان برای آبیاری و رسیدگی به زمین‌ها رفت‌وآمد می‌کردم، تا زمانی که ارتش لبنان پس از حمله هوایی، پایگاه خود را در منصوری تخلیه کرد.»

او می‌افزاید: «دیگر انتخابی نداشتم و مجبور شدم فاصله بگیرم. در آن زمان به شهری دیگر مهاجرت کرده بودم، اما همچنان بین شهرها رفت‌وآمد می‌کردم تا زمین‌ها را حفظ کنم. وقتی رسیدن به قلیله غیرممکن شد، تلاش خود را بر نجات گلخانه‌های منطقه دوم متمرکز کردم.»

 

 

ریما درباره خطرات مسیر روزانه‌اش می‌گوید: «جاده‌ها خالی بودند، پل‌ها بمباران شده بودند، صدای حملات هوایی وحشتناک بود و هر لحظه احتمال هدف قرار گرفتن وجود داشت. زمین‌ها را آبیاری می‌کردم و دوباره به صیدا بازمی‌گشتم.»

او تأکید می‌کند که این تجربه چالشی بزرگ بوده است: «می‌خواستم از شدت خسارت‌ها کم کنم و حتی مقدار کمی از محصول را نجات دهم، چون روزی، معادل زندگی است. من هم مادر هستم و هم همسر، و همین مسئولیت‌ها باعث می‌شود بیشتر مقاومت کنم؛ چیزی که زنان جنوب لبنان به آن خو گرفته‌اند.»

میان آمار سنگین خسارت‌ها و روایت‌های فردی از پایداری، چهره دیگری از جنگ در جنوب لبنان آشکار می‌شود؛ جنگی علیه زمین، معیشت و حافظه جمعی. با این حال، زنانی مانند ریما الحسین همچنان از دل ترس، نیروی ادامه دادن می‌سازند و از دل خسارت، بر ماندن و مقاومت اصرار می‌ورزند.