مراکز تابستانی حوثیها؛ از آموزش ایدئولوژیک تا نظامیسازی کودکان
خانوادههای یمنی با چالشهای دشواری برای محافظت از فرزندان خود در برابر برنامههای بسیج فکری در مراکز تابستانی حوثیها روبهرو هستند؛ مراکزی که در آن مفاهیم ایدئولوژیک و نظامی در ذهن کودکان کاشته میشود و دوران کودکی را به صحنهای از درگیری تبدیل میکند.
رانیا عبدالله
یمن - پشت دیوارهای مراکز تابستانی در مناطق تحت کنترل حوثیها، دانشآموزان نه مهارتهای گفتوگو میآموزند، نه آموزش املا و خوشخطی میبینند و نه کودکان با نقاشی یا موسیقی آشنا میشوند؛ بلکه آنچه به کودکان و نوجوانان آموزش داده میشود، چگونگی «شناخت دشمن»، آموزش فنون رزمی و برگزاری کلاسهای فشرده درباره عقیده و دین بر اساس دیدگاه و اندیشههای خاص حوثیها است.
مریم احمد به همراه همسر و پنج فرزندش در یکی از روستاهای تحت کنترل حوثیها در حومه تعز زندگی میکند. آنان همه راههای ممکن را برای محافظت از فرزندانشان آزمودهاند. مریم احمد که نامی مستعار برای زنی است که به دلیل حفظ امنیت خود از افشای هویتش خودداری کرده، میگوید: «در محیطی که از هر سو ما را احاطه کرده است، دیگر نمیدانیم چگونه با اطلاعات و تبلیغاتی که فرزندانمان، چه در مدارس و چه در مراکز تابستانی، دریافت میکنند، برخورد کنیم.»
او با حسرت میافزاید: «هر بار امیدوار بودیم از دست حوثیها و تلاششان برای جذب کودکانمان خلاص شویم، آنها گستردهتر و نیرومندتر شدند و اکنون محافظت از فرزندانمان در برابر این افکار و باورهایی که بر آنها اثر میگذارد و آنها را از ما میگیرد، بسیار دشوار شده است.»
تهاجم و جهاد
دانشآموزان ۱۰ تا ۱۸ ساله در این مراکز، برنامههایی را میگذرانند که شامل فعالیتهایی است که حوثیها آنها را «ایمانی، عبادی و فرهنگی برگرفته از فرهنگ قرآن برای اصلاح مفاهیم نادرست و مقابله با افکار گمراهکننده دشمنان» توصیف میکنند.
کودک ۱۴ سالهای با حروف اختصاری (م. س. ع) یکی از هزاران کودکی است که در مراکز تابستانی صنعا ثبتنام کردهاند. او در تمام تعطیلات تابستانی، هر روز بیش از سه ساعت را در این مرکز میگذراند و در کلاسهای دینی، عقیدتی و نظامی شرکت میکند. او میگوید: «ما قرآن کریم، تفسیر آن و همچنین سخنرانیهای سید را مطالعه میکنیم.»
اما موضوع به همینجا ختم نمیشود؛ ذهن کودکان و نوجوانان با مطالب نظامی و سیاسی نیز پر میشود. از درسهای دینی تا کلاسهای نظامی، تمرکز بر شکلدهی و جهتدهی به افکار کودکان است. این کودک میگوید: «بیشترین چیزی که برای ما توضیح داده میشود، مقابله با دشمن و جهاد، خیانت و خائنان در این روزها و مجازاتی است که سزاوار آن هستند.»
روایت رسانهها
خبرگزاری ما تلاش کرده است روایت رسمی حوثیها را نیز منعکس کند. رسانههای وابسته به حوثیها گزارشهایی درباره پایان فعالیتها و برنامههای دورههای تابستانی با شعار «علم و جهاد» (۱۴۴۷ هجری قمری / ۲۰۲۶ میلادی) منتشر کردند. بر اساس گزارشهای رسمی آنان، کمیته فرعی موفق شده است تنها در استان الحدیده شمار بیسابقهای از دانشآموزان را جذب کند؛ بهگونهای که حوثیها اعلام کردند تعداد دانشآموزان دختر و پسر ثبتنامشده در مدارس تابستانی مناطق مختلف این استان به ۱۸۴ هزار نفر رسیده است.
بر اساس روایت رسانهای حوثیها، در مراسم اختتامیه، نمایشهای پیشاهنگی برگزار شد و در جریان آن پرچمهای یمن و فلسطین به اهتزاز درآمد؛ اقدامی که نشاندهنده بهرهگیری آشکار از مسائل منطقهای برای بسیج نیروها بود.
پیامدهای بلندمدت
هیفاء الشرعبی، مسئول فعالیتهای اداره آموزشوپرورش شهر تعز در جنوب غربی یمن که تحت کنترل دولت قانونی مورد تأیید جامعه جهانی است، میگوید مراکز تابستانی حوثیها تهدیدی رو به افزایش برای کودکان به شمار میروند؛ زیرا آثار آنها تنها به یک دوره زمانی محدود نمیشود، بلکه سالهای طولانی از زندگی کودک را تحت تأثیر قرار میدهد، بهویژه هنگامی که از نخستین سالهای زندگی به سوی یک ایدئولوژی خاص هدایت شود.
او میگوید: «همه ما میدانیم که دوران کودکی مرحله امنیت روانی و شناختی، کشف، جستوجو، پژوهش، تحلیل و تفکر است؛ اما آنچه در این مراکز رخ میدهد، موجب شکلگیری شناختی تحریفشده در ذهن کودکان میشود و آنها را در معرض جهتدهی فکری شدید قرار میدهد؛ آن هم در شرایطی که تحت فشار به پذیرش اندیشههای خاص وادار میشوند، بدون آنکه فرصتی برای پرسشگری یا اندیشیدن آزادانه داشته باشند.»
او همچنین اشاره کرد که حوثیها تلاش خود را بر کاشتن افکار و ارزشهای خاص در ذهن کودکان متمرکز کردهاند؛ به گونهای که بعدها بازسازی آگاهی آنان یا اصلاح مفاهیمی که در ذهنشان ریشه دوانده، بسیار دشوار خواهد بود. با گذشت زمان، فرصت تعامل طبیعی اجتماعی در آنان کاهش مییابد و حالتی از طرد دیگران و نپذیرفتن همزیستی یا تنوع فکری شکل میگیرد.
هشدارهای گسترده
گزارشهای منتشرشده از سوی سازمانهای بینالمللی و محلی، واقعیتهای تکاندهندهای درباره سوءاستفاده از مراکز تابستانی در مناطق تحت کنترل حوثیها آشکار کردهاند. سازمان دیدهبان حقوق بشر مستند کرده است که حوثیها از این مراکز برای گسترش روند جذب و بهکارگیری کودکان و نوجوانان استفاده کرده و با بهرهبرداری از تحولات منطقهای، اردوگاههای خود را تقویت و نسل نو را از نظر ایدئولوژیک و نظامی بسیج میکنند.
غزه السامعی، وکیل و فعال حقوق بشر، معتقد است که بهکارگیری کودکان توسط حوثیها نقض آشکار حقوق بینالملل بشردوستانه و حقوق بینالملل حقوق بشر است. به گفته او، خطر این اقدامات در آن است که از نظر حقوقی میتوانند در چارچوب جنایت جنگی قرار گیرند؛ موضوعی که در بسیاری از معاهدات و اسناد بینالمللی نیز مورد تأکید قرار گرفته است.
او توضیح داد که کنوانسیون حقوق کودک مصوب ۱۹۸۹ نسبت به بهکارگیری کودکان زیر ۱۵ سال هشدار داده و پروتکل اختیاری کنوانسیون حقوق کودک درباره مشارکت کودکان در مخاصمات مسلحانه مصوب سال ۲۰۰۰ نیز با افزایش سن جذب به ۱۸ سال، حمایت بیشتری از کودکان به عمل آورده است. او افزود: «آنچه کودکان در مناطق تحت کنترل حوثیها با آن روبهرو هستند، نقض آشکار این تعهدات بینالمللی است، بهویژه با ادامه جذب کودکان زیر ۱۵ سال.»
غزه السامعی درباره سازوکارهای پاسخگویی حقوقی نیز میگوید مسئولیت متوجه فرماندهان و افرادی است که انتخاب و جذب کودکان را بر عهده دارند. در سطح بینالمللی، شورای امنیت سازمان ملل متحد از مهمترین نهادهای مسئول پیگیری این نقضها و پاسخگو کردن عاملان آنها به شمار میرود؛ در کنار سازمانهای بینالمللی که وظیفه رصد این اقدامات، دفاع از حقوق کودکان و حمایت از آنان را بر عهده دارند.
نبرد مریم احمد و بسیاری از خانوادههای ساکن مناطق تحت کنترل حوثیها، پدیدهای تازه نیست، بلکه رویاروییای است که بیش از ده سال ادامه داشته است. هر بار که او گمان میکرد رهایی نزدیک شده، سالها با شتاب سپری میشدند و رؤیای او برای حفظ سرشت پاک و تربیت سالم فرزندانش را از او میربودند.