روشیل جونیور

سويداء- از زمان رویدادهای ژوئیه ۲۰۲۵، شهر سويداء در سوریه تحت محاصره‌ای قرار گرفته است که گاهی تشدید شده و گاهی اندکی تسهیل می‌شود. اگرچه اجازه ورود مقادیر محدودی از نیازهای پایه داده شده، اما این میزان پاسخگوی مطالبات اهالی نیست و این محدودیت‌ها به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شده‌اند؛ پیش از آنکه بحران از ۲۷ آگوست ۲۰۲۶ با قطع سوخت و افت شدید حرکت تجاری و حمل‌ونقل، به مرحله جدید و به مراتب حادتری برسد.

برای اهالی سويداء، موضوع دیگر تنها مربوط به گرانی کالاها یا دشواری دستیابی به آن‌ها نیست، بلکه به توانایی ساکنان برای تأمین حداقل مقومات زیست مربوط می‌شود. این مسئله این پرسش را مطرح می‌سازد که آیا محدودیت‌های اعمال‌شده بر ورود کالاهای اساسی به شهر، به ابزار فشار سیاسی و امنیتی بر ساکنان سويداء تبدیل شده است؟

 

بحران انسانی

تأثیرات این بحران تنها به کمبود مواد غذایی و سوخت محدود نماند؛ بلکه چندین منطقه در سويداء شاهد قطعی طولانی‌مدت برق بودند که در شهر شهبا و روستاهای اطراف آن، و همچنین بخش‌هایی از شهر سويداء تا ۱۱ روز به طول انجامید.

قطعی برق پیامدهای مستقیمی بر خدمات پایه، به ویژه بیمارستان‌ها، چاه‌های آب و نانوایی‌ها داشت. مراکز درمانی برای تضمین ادامه کار دستگاه‌ها و نگهداری داروها و تجهیزات به انرژی نیاز دارند، در حالی که از کار افتادن چاه‌ها بحران آب را تشدید کرد و قطع سوخت نیز منجر به تعطیلی بسیاری از نانوایی‌ها شد.

در این میان، بخش سلامت از آسیب‌پذیرترین بخش‌ها در برابر این بحران بود. فعالان مدنی اشاره می‌کنند که بیماران مبتلا به سرطان، بیماری‌های کلیوی، اعصاب و روان و بیماری‌های مزمن، در سایه نایاب شدن یا کمبود شدید انواع دارو، با دشواری‌های مضاعفی برای دسترسی به دارو و درمان روبه‌رو شده‌اند.

 

«خانه من خانه توست»؛ بازگشت به پاسخگویی انسانی

در سایه این شرایط، سازمان «بیتی أنا بیتک» (خانه من خانه توست) فعالیت‌های امدادی و بشردوستانه خود را متمرکزتر کرده است. این نهاد کار خود را در سويداء از سال ۲۰۱۱ به عنوان یک کمیته امدادرسانی برای پاسخ به موج‌های آوارگی از مناطق مختلف سوریه آغاز کرده بود.

با گذشت سال‌ها، فعالیت‌های این سازمان توسعه یافت و برنامه‌های معیشتی، توانمندسازی جوانان و زنان و تقویت همبستگی اجتماعی را در بر گرفت و به شراکت با نهادهای داخلی و بین‌المللی انجامید.

درباره نقش کنونی این سازمان، لمیس منذر از بخش برنامه‌های سازمان می‌گوید که این مجموعه در جریان بحران اخیر، به‌ویژه پس از موج‌های کوچ اجباریِ متعاقبِ رویدادهای ژوئیه ۲۰۲۵، مجدداً به صورت فشرده به کارهای امدادی بازگشته است.

او توضیح داد که سازمان در این مرحله هیچ‌گونه حمایت بین‌المللی ویژه‌ای برای پاسخ امدادی دریافت نکرده و به طور اساسی به ابتکارات و کمک‌های محلی متکی بوده است؛ همچنین در هماهنگی با شورای شهر، فعالان اجتماعی، خیریه‌ها و سازمان‌های مدنی، بخشی از کمیته یکپارچه امدادرسانی در شهبا بوده است.

 

نیازهایی فراتر از توان محلی

با گسترش حجم نیازها، پاسخگویی بشردوستانه دشوارتر می‌شود. بر اساس گزارش کمیته بین‌المللی حقیقت‌یاب، شمار بی‌جاشدگان و آوارگان داخلی در نتیجه رویدادهای ژوئیه به حدود ۱۹۰ هزار نفر می‌رسد. این رقم، سازمان‌های محلی را در برابر نیازهایی قرار می‌دهد که بسیار فراتر از امکانات مالی و انسانی آن‌هاست.

در همین راستا، لمیس منذر بیان کرد که در سایه کمبود بودجه، اقدامات به تأمین مواد غذایی، برخی کمک‌های پزشکی و دارویی، و همچنین بازسازی و تعمیر تعدادی از مراکز اسکان جهت فراهم کردن مکان‌های امن و محترمانه برای آوارگان محدود شده است.

او به چالش‌های پیش روی سازمان‌های محلی اشاره کرد: «کاهش و کمبود بودجه از برجسته‌ترین چالش‌های این سازمان‌هاست؛ چرا که خود را در برابر بحران‌های بزرگ، مستمر و تکرارشونده می‌بینند، در حالی که منابع موجود بسیار محدود است.»

وی خاطرنشان کرد سازمان «بیتی أنا بیتک» در جریان این بحران با همکاری سازمان‌های موجود در سويداء و در قالب شبکه «احیای جامعه مدنی» فعالیت کرده است تا صدای غیرنظامیان را منعکس کرده و درد و رنج آنان را به گوش نهادهای بین‌المللی برساند و هم‌زمان ارزیابی‌هایی از نیازهای ناشی از بحران انجام دهد.

 

هنگامی که نیازها به ابزار فشار تبدیل می‌شوند

لمیس منذر به روش‌های فشار حاکمیت برای کنترل مردم پرداخت و گفت: «وقتی بقا و ایستادگی مردم مستقیماً به تأمین نیازهای پایه گره می‌خورد، این نیازها خودبه‌خود به ابزار فشاری در دست کسانی تبدیل می‌شوند که آن نیازها را کنترل می‌کنند.»

او تأکید کرد آنچه در سويداء می‌گذرد را نمی‌توان تنها به یک بحران امدادی تقلیل داد، «بلکه در درجه اول بحران کرامت و حقوق انسانی است.»

سازمان «بیتی أنا بیتک» بر این باور است که هرگونه ترتیبات سیاسی یا امنیتی مربوط به سويداء نباید به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم منجر به تحمیل تبعات آن بر دوش غیرنظامیان شود.

لمیس منذر مخاطرات بحران انسانی سويداء را این‌گونه خلاصه می‌کند: «خطرناک‌ترین جنبه محاصره، آن چیزی نیست که از منابع می‌گیرد، بلکه آن چیزی است که از حس انسانیتِ انسان سلب می‌کند؛ تبدیل شدن دستیابی به نیازهای اساسی به یک نبرد روزمره، انسان را مجبور می‌سازد پیش از آنکه بتواند از سایر حقوق خود دفاع کند، از اصل انسانیت و بقای خود دفاع نماید.»