خشونت علیه زنان در یمن؛ از ریشههای اجتماعی تا چالشهای عصر دیجیتال
افزایش روایتهای زنان یمنی از خشونت، ابعاد پنهان و آشکار این پدیده را نمایان کرده و بر ضرورت توانمندسازی، تغییر نگرشهای اجتماعی و مقابله با چالشهای نوظهور تأکید دارد.
رحمه شنظور
یمن- در جامعه یمن که با شرایطی استثنایی روبهروست، بحث درباره خشونت علیه زنان رو به گسترش است؛ جایی که بسیاری از زنان همچنان با اشکال مختلفی از این خشونت مواجهاند؛ بخشی آشکار مانند ضرب و آسیب جسمی، و بخشی پنهان در قالب کلمات آزاردهنده، فشارهای روانی یا حتی اخاذی در فضای مجازی.
یک نظرسنجی از دیدگاههای شماری از زنان یمنی، تصویری چندوجهی از این رنجها ارائه میدهد و در عین حال، نگاهی عمیق از سوی خود زنان درباره راههای مقابله با خشونت مطرح میکند؛ نگاهی که بر این باور استوار است که در صورت وجود اراده اجتماعی و آگاهی کافی، راهحلها ممکن هستند. زنان با روایت تجربهها و دیدگاههای خود تأکید میکنند که مقابله با خشونت از آگاهی فردی و جمعی آغاز میشود، با توانمندسازی اقتصادی و آموزشی ادامه مییابد و در نهایت به تغییر بنیادین نگرشهای قالبی جامعه نسبت به زن و نقش او میانجامد.
توانمندسازی؛ نخستین سلاح زنان
اطلال راجح، فعال یمنی در حوزه حقوق زنان، مقابله با خشونت علیه زنان را «ضرورتی مهم» در زمان حاضر میداند و تأکید میکند که مهمترین راهکارها، توانمندسازی اقتصادی و آموزش است.
او میگوید: «زنی که توانایی اتکا به خود را دارد و با مهارتهای روز آشناست، کمتر در معرض آسیبپذیری قرار میگیرد که او را به قربانی خشونت تبدیل میکند.» به گفته او، خشونت علیه زنان نهتنها مشارکت آنان را کاهش میدهد، بلکه بر کل جامعه نیز تأثیر منفی میگذارد.
ریشههای اجتماعی خشونت
در همین حال، فتحیه حسن، شهروند یمنی، ریشههای اجتماعی این مسئله را در باورهای سنتی جامعه میداند. او اشاره میکند که در برخی خانوادهها، زن صرفاً ابزاری برای خدمت به مرد تلقی میشود و هنگامی که تلاش میکند مرزهایی تعیین کند یا از خستگی خود سخن بگوید، ممکن است با رفتارهای خشونتآمیز مانند توهین یا حتی ضرب و شتم مواجه شود.
او تأکید میکند که تربیت خانوادگی نقش کلیدی در شکلگیری این نگرشها دارد و احترام متقابل باید از خانه آغاز شود. به گفته او، خشونت تنها به ضرب محدود نمیشود و گاهی کلمات آزاردهنده میتواند حتی شدیدتر از خشونت فیزیکی باشد.
با این حال، وی بر این باور است که رابطه میان زن و مرد باید بر پایه مشارکت و تکامل متقابل باشد و هیچ جامعهای نمیتواند بر پایه خشونت یا حذف یکی از طرفین به ثبات برسد.
گسترش خشونت به فضای مجازی
از سوی دیگر، شفاء محمد، دانشجوی رشته رسانه، بر این نکته تأکید میکند که خشونت علیه زنان دیگر محدود به دنیای واقعی نیست و به فضای مجازی نیز کشیده شده است؛ از جمله در قالب اخاذی در شبکههای اجتماعی.
او معتقد است که آموزش و افزایش آگاهی، مهمترین ابزار برای ساختن شخصیتی قوی و مقاوم در برابر این چالشهاست و میگوید: «زن باید از نظر روانی قوی باشد تا اجازه ندهد هیچچیز او را نابود کند.»
مبارزهای فراتر از زنان
در نهایت، مسئله خشونت علیه زنان در یمن همچنان یک چالش روزمره است؛ اما زنانی هستند که تصمیم گرفتهاند بخشی از راهحل باشند، نه صرفاً قربانی.
دیدگاههای مطرحشده نشان میدهد که مقابله با این پدیده نیازمند مجموعهای از اقدامات مانند توانمندسازی اقتصادی و آموزشی، اصلاح الگوهای تربیتی و مواجهه با چالشهای عصر دیجیتال است.
با این حال، مسئولیت این مسئله تنها بر دوش زنان نیست، بلکه کل جامعه یمن باید در این مسیر مشارکت کند. مقابله با خشونت علیه زنان در واقع سرمایهگذاری برای آینده کشور است؛ چرا که زنان بخش مهمی از جامعه را تشکیل میدهند و هرگونه خشونت علیه آنان، در نهایت به زیان ثبات و پیشرفت جامعه خواهد بود.