جدال بر سر حافظه تاریخی در سوریه؛ تغییر نام خیابانها و نگرانی از حذف تنوع فرهنگی
تصمیم برای تغییر نام برخی خیابانهای شهر حمص سوریه موجی از انتقادها را به همراه داشته و بحث درباره تلاش برای بازنویسی تاریخ و تضعیف تنوع فرهنگی و دینی در این کشور را دوباره داغ کرده است.
روشیل جونیور
سويداء ـ تغییر نام چند خیابان در شهر حمص سوریه به موضوعی بحثبرانگیز و با انتقادهای گسترده تبدیل شده است؛ پس از صدور تصمیم رسمی از سوی دفتر اجرایی شورای شهر حمص برای تغییر نام خیابانهایی که به نام شخصیتهای تاریخی شناخته میشدند، پرسشهایی حقوقی درباره میزان احترام به حافظه جمعی و تنوع فرهنگی و دینی در فضای عمومی مطرح شده است.
این تصمیمات دولت موقت سوریه موجی از انتقادها را برانگیخته و نگرانیهایی درباره تلاش برای بازنویسی تاریخ و ارائه آن به نسلهای آینده با روایتی یکدست ایجاد کرده است. منتقدان میگویند سیاستهای یکصدایی میتواند تنوع فرهنگی و تاریخی غنی این کشور را به حاشیه براند و به حذف بخشی از حافظه جمعی منجر شود.
به گفته تحلیلگران، تغییر نامها و نمادهای تاریخی تنها یک اقدام اداری نیست، بلکه دارای پیامدهای سیاسی و نمادین عمیق است و میتواند بر حافظه تاریخی نسلهای آینده اثر بگذارد. در همین زمینه، فعال مدنی «حنین خلیفه» تأکید میکند که چنین اقداماتی ممکن است در بلندمدت باعث ابهام یا تردید در مورد برخی واقعیتهای تاریخی در میان نسلهای جدید شود.
او معتقد است این روند صرفاً به تغییر نام یک خیابان یا یک شخصیت خاص محدود نمیشود، بلکه بخشی از تلاشی گستردهتر برای بازسازی آگاهی عمومی است؛ تلاشی که به گفته او میتواند به تحریف تاریخ سوریه و حذف نمادهای ملی، دینی و فرهنگی منجر شود.
حنین خلیفه همچنین میگوید سوریه در طول تاریخ خود محل همزیستی فرهنگها و طوایف مختلف بوده است، اما در شرایط کنونی نوعی نگاه تکبعدی در حال شکلگیری است؛ چه در آموزش و چه در تغییر نامها و نمادهای عمومی. او این تغییرات را حامل پیامهای سیاسی و ایدئولوژیک میداند که به جای کاهش شکافهای اجتماعی، میتواند به تشدید آنها منجر شود.
او در ادامه با اشاره به تغییر نام خیابانی که به «سلطان باشا الاطرش» از رهبران برجسته انقلاب بزرگ سوریه علیه استعمار فرانسه نامگذاری شده بود، این اقدام را تلاشی برای نادیده گرفتن تاریخ دروزها دانست و تأکید کرد که الاطرش نه تنها متعلق به یک طایفه، بلکه شخصیتی ملی و فراگیر برای همه سوریهاست.
وی همچنین از روندهای موجود در حاشیهراندن برخی گروهها انتقاد کرد و گفت این نوع گفتمان میتواند به جای ترمیم شکافهای اجتماعی، به تعمیق اختلافات طایفهای منجر شود.
در بخش دیگری از این دیدگاهها، او اعلامیه قانون اساسی ارائهشده از سوی حکومت کنونی را نیز مورد انتقاد قرار داد و آن را فاقد پاسخ به مطالبات یک دولت مدنی و دموکراتیک دانست؛ به باور او، این چارچوب بیش از آنکه بر مشارکت ملی استوار باشد، بر تمرکز قدرت و نبود سازوکارهای پاسخگویی تأکید دارد.
او در پایان تأکید میکند که حفظ نمادهای ملی و تاریخی مسئولیتی جمعی در قبال نسلهای آینده است، زیرا این نمادها حافظه مشترک یک ملت را شکل میدهند و نباید قربانی تنشهای سیاسی یا فرقهای شوند؛ چرا که قدرت واقعی سوریه همواره در تنوع و همزیستی مردمان آن بوده است.