Haber Merkezi- Kürt kültür ve sanat tarihinde, aradan onlarca yıl geçmesine rağmen tarihin sayfalarında ışık gibi varlığını sürdüren bazı isimler bulunuyor. Daykî Cemalî (asıl adı Şîrîn, Behîce ya da Ferhe Îbrahim Yaqûp), dengbêjlik sanatının ilk kadın seslerinden biri olarak Kürt müziği tarihine damgasını vurdu. O, yalnızca güçlü bir sese sahip değildi, aynı zamanda Kürt kadınlarının ses kayıtları alanındaki tarihsel başlangıcının da simgesiydi.

Küçük yaşta sesini toplumla buluşturdu

Kürt müziği tarihinde sesini plağa taşıyan kadınların sayısı fazla değil. Daykî Cemalî de bu öncü kadınlardan biri. Daykî Cemalî, 1908 yılında Güney Kürdistan’ın Silêmanî kentinde dünyaya geldi. Ailesi bir süre sonra Helebce kentine taşındı ve Daykî Cemalî burada büyüdü. Helebce’de büyümesi, onun sanatsal yaşamındaki en önemli dönüm noktalarından biri oldu. O dönemde Helebce’yi Adîle Xanima Caf yönetiyordu. Adîle Xanim; bilgeliği, şairliği ve sanatçılar ile aydınlara verdiği destekle tanınan öncü bir isimdi. Bu özgür ve kültürel ortamda Daykî Cemalî, küçük yaşta sesini toplumda duyurma fırsatı buldu. Adîle Xanim’in kadınlara yönelik öncü yaklaşımı, Daykî Cemalî’nin korku ve toplumsal yasaklardan sıyrılarak sanatını geliştirmesinin önünü açtı.

18 yaşındayken, 1920’li yıllarda Baidaphon adlı ünlü plak şirketinde çalışan Minas isimli bir mühendisle evlendi ve Bağdat’a gitti. Eşinin desteği sayesinde 1926 yılında Soranî lehçesinde şarkılarını plaklara kaydeden ilk Kürt kadını oldu. Kendisi için seçtiği sanatçı adı “Daykî Cemal”di. 1926-1930 yılları arasında ünlü plak şirketleri Baidaphon ve Odeon’da yaklaşık 10 plakta eserlerini kaydetti. Bu kayıtlar, Kürt müziği arşivinin tarihinde eşsiz bir öneme sahip. Çünkü ilk Kürt kadınının sesi bu şekilde sonraki kuşaklara ulaştı. Bugün de bilinen şarkıları arasında “Hey Belar û Belar”, “Xanimî Silêmanî”, “Hey Bînin Bînin” ve “Amînê Amîn” bulunuyor. Kayıtlarının bazıları Bağdat Radyosu arşivlerinde de korunuyor.

Daykî Cemalî, toplumun ölçütlerine göre bir kadının sanatçı olarak öne çıkmasının mümkün olmadığı bir dönemde yaşadı. Bazı kaynaklara göre dönemin toplumsal koşulları ve normları, bir süre sonra şarkıcılıktan uzaklaşmasına ve yaşamını kamuoyundan uzakta sürdürmesine neden oldu. Yaşamının son yıllarında meme kanseriyle mücadele etti. 1979 yılında Bağdat’taki Medînet El-Tib Hastanesi’nde yaşamını yitirdi ve Bağdat’taki Şêx Meruf Mezarlığı’na defnedildi.

Eserleri ve sesi hala yaşıyor

Yaşamının ortalarında sanattan uzaklaşmış olsa da Daykî Cemalî’nin eserleri ve sesi, müzikologların arşivlerinde ve Kürt kültürünü korumaya yönelik platformlarda her zaman muhafaza edildi. 1920’li yıllardan günümüze ulaşan şarkıları, dengbêjlik tarihi ve Kürt kadınlarının müzik tarihinin değerli belgeleri olarak ele alınıyor ve hatırlanıyor. Kürt kadın sanatçıların önünü açan özgün bir ses olarak kültürel hafızada yerini aldı.

Aradan yaklaşık bir asır geçmesine rağmen Daykî Cemalî’nin adı hala Kürt müzik tarihinde anılıyor. Plağa kaydettiği sesiyle yalnızca kendi dönemine değil, kendisinden sonraki kuşaklara da ulaşan Daykî Cemalî, Kürt müzik tarihinde kadın sesinin kalıcı temsilcilerinden biri oldu.