Haber Merkezi- Tarih boyunca kadınların edebiyat ve sanat alanındaki varlığı çoğu zaman gölgede bırakılmış olsa da, bazı isimler yaşadıkları dönemi aşarak kültürel hafızada yer edinmiştir. Yarsan inancı içinde önemli bir figür olarak öne çıkan Loristanlı Rihan Xanim da şiiri, müziği ve ruhani etkisiyle hem kendi döneminde hem de sonrasında iz bırakan kadınlardan biri olarak dikkat çekmektedir.

10. ve 11. yüzyıllarda, Ehli Hak inancı içinde otorite sahibi, etkili ve sözleri dinlenen kadınlar bulunuyordu. Bu kadınlar sanat ve edebiyatla uğraşıyordu. Loristanlı Rihan Xanim, Yarsan (Ehli Hak) geleneğinin önde gelen kadın figürlerinden biridir ve Loristan bölgesinde yaşamıştır. Geleneksel kaynaklara göre 11. yüzyılda doğmuş, toplumunda ruhani bir şahsiyet, şair ve tembûr müzisyeni olarak tanınmıştır.

Yarsan inancını yaydı

Rihan Xanim, yaşamı boyunca şiirleri ve ruhani sözleri aracılığıyla Yarsan inancının öğretilerini yaymıştır. Şiirleri çoğunlukla ezgi ve dengbêj anlatımı formunda aktarılmış ve bu sayede halk arasında canlılığını korumuştur.

Yarsan kadınlarının sesi oldu

Rihan Xanim’ın öne çıkan özelliklerinden biri, şiirlerinin aşk, ruhaniyet, inanç ve yaşamın anlamı üzerine kurulmuş olmasıdır. Tembûr çalmayı çok seven Rihan Xanım için tembûr, Yarsan geleneğinde ruhani bir enstrüman olarak kabul edilir. Şiir ve sanatıyla geleneksel toplumda kadının rolünü güçlendirmiş, Yarsan kadınlarının sesi olarak görülmüştür.

Şiirleri ritüellerde okundu

Yarsan kültürü ve hafızasında, Rihan Xanım; şiirlerini eski inanç ve geleneklerle bağlantılı olarak yazan ve bu şiirleri ruhani ritüellerde okunan bir figür olarak bilinmektedir. “Xweşîn” adlı şiirinin de Yarsan inancının öncülerinden Şah Xweşîn üzerine yazıldığı ifade edilmektedir. Ayrıca onun ilahi bir kaynaktan ilham aldığına inanılmaktadır.

“Xweşîn şiiri şöyle:

Xweşîn rojhilat çi xweş e ev hest

Ji ber eşqa te ez bûme sermest

Gul û şemamok anîn dest bi dest

Li te bûm şahid ev jî Xwedê xwest

Ji jorê hatî ji jorê hatî

Lo siwaro lo ji jorê hatî

Xweşîn xetabe yan bixetahatî

Çi şûr kîşandî çi bi kalan hatî

Ey avamedan ey avamedan

Şah kon vedabû ber ava Medan

Ez bûme mêvan li koşka keyan

Min av zelal dît bawer kir ji can”