Haber Merkezi – Birleşmiş Milletler raporları, hem Filistin’de artan zorla yerinden edilmelere hem de küresel ölçekte büyüyen gıda krizine dikkat çekti. Batı Şeria’da yaşananların “kitlesel zorla tahliye” boyutuna ulaştığı belirtilirken, devam eden çatışmaların milyonlarca insanı daha açlık riskiyle karşı karşıya bırakabileceği uyarısı yapıldı.

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği’nin yayımladığı rapora göre, Kasım 2024 ile Ekim 2025 arasında işgal altındaki Batı Şeria’da 36 binden fazla Filistinli yerinden edildi. Raporda bu durum “daha önce görülmemiş boyutlarda toplu sürgün” olarak tanımlanırken, etnik temizlik riski uyarısında bulunuldu.

Batı Şeria’daki gelişmelerin Gazze’deki kitlesel yerinden edilme ile birlikte değerlendirildiğinde, Filistinlilerin işgal altındaki topraklardan sistematik biçimde uzaklaştırıldığına dikkat çekildi. BM verilerine göre aynı dönemde İsrail makamları Doğu Kudüs’te yaklaşık 37 bin, Batı Şeria’nın diğer bölgelerinde ise 27 binden fazla yeni konut biriminin inşasını onayladı ya da ilerletti.

Yasa dışı yerleşimlerin genişlemesi hızlandı

BM Filistin Ofisi Direktörü Ajith Sunghay, Filistinlilerin her gün evlerinden çıkarıldığını ve bunun yasa dışı yerleşimlerin genişlemesini hızlandırdığını belirtti. 1967’den bu yana işgal altında tutulan Batı Şeria’da, Doğu Kudüs hariç yarım milyondan fazla İsrailli yerleşimcinin yaşadığı ve bu yerleşimlerin uluslararası hukuka aykırı kabul edildiği hatırlatıldı.

Raporda ayrıca yerleşimci şiddetindeki artışa dikkat çekildi. Son bir yılda 1.732 saldırı kaydedilirken, çoğunun cezasız kaldığı belirtildi. BM İnsani İşler Koordinasyon Ofisi (OCHA) verilerine göre ise 7 Ekim 2023’ten bu yana bin 100’den fazla Filistinli yaşamını yitirdi.

BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, İsrail’e yerleşim faaliyetlerini durdurma, işgale son verme ve yerinden edilen Filistinlilerin geri dönüşüne izin verme çağrısı yaptı. Raporda, zorla yerinden etmenin “savaş suçu”, bazı durumlarda ise “insanlığa karşı suç” kapsamına girebileceği vurgulandı. Doğu Kudüs çevresindeki Bedevi topluluklarının da ciddi tehdit altında olduğu ifade edildi.

Küresel gıda krizi derinleşiyor

Öte yandan Dünya Gıda Programı (WFP), çatışmaların sürmesi halinde küresel gıda krizinin daha da derinleşeceği uyarısında bulundu. WFP Genel Direktör Yardımcısı Carl Skau, savaşın Haziran ayına kadar devam etmesi durumunda yaklaşık 45 milyon kişinin daha akut gıda güvensizliğiyle karşı karşıya kalabileceğini açıkladı.

Kuruluşun analizine göre petrol fiyatlarının yüksek seyretmesi ve çatışmaların sürmesi, halihazırda akut gıda güvensizliği yaşayan 320 milyon kişiye milyonlarcasının daha eklenmesine yol açabilir. WFP, benzer bir tablonun 2022’de Rusya-Ukrayna savaşının başlamasıyla yaşandığını ve o dönemde 349 milyon kişinin etkilendiğini hatırlattı.

Açıklamada, Orta Doğu’daki çatışmaların enerji piyasaları üzerinden küresel gıda fiyatlarını etkilediği vurgulandı. Hürmüz Boğazı’nda deniz trafiğinin aksaması ve Kızıldeniz’de artan güvenlik risklerinin enerji, yakıt ve gübre fiyatlarını yükselttiği, bunun da özellikle ithalata bağımlı ülkeleri ağır şekilde etkilediği belirtildi.

Yakıt fiyatlarındaki yükseliş yardım faaliyetlerini etkiledi

WFP verilerine göre gıda güvensizliğinde Batı ve Orta Afrika’da yüzde 21, Doğu ve Güney Afrika’da yüzde 17, Asya’da ise yüzde 24 artış bekleniyor. Sudan gibi ülkelerde buğday ithalatına bağımlılık nedeniyle krizin daha da derinleşeceği ifade edildi.

Artan maliyetlerin insani yardım operasyonlarını da zorlaştırdığına dikkat çekilirken, deniz taşımacılığı maliyetlerinin yüzde 18 arttığı, yakıt fiyatlarındaki yükselişin yardım faaliyetlerini ciddi şekilde etkilediği belirtildi. Fon kesintileri nedeniyle bazı programların daraltıldığı, Sudan’da gıda yardımlarının azaltıldığı ve Afganistan’da akut yetersiz beslenme yaşayan çocukların yalnızca dörtte birine ulaşılabildiği kaydedildi.

BM raporları, hem bölgesel çatışmaların hem de küresel ekonomik etkilerin, insani krizleri derinleştirmeye devam ettiğini ortaya koyuyor.