BAHARİN LEHÎB

Belh - Afganistan’da kadın futbolu, geleneksel ve savaşla yıpranmış bir toplumda kadınların toplumsal varlık, eşitlik ve görünürlük mücadelesinin en parlak sembollerinden biri. Afganistan’da kadın futbolunun geçmişi, Taliban’ın ilk rejiminin yıkılmasının ardından sivil ve sportif kadın faaliyetleri için görece daha açık bir ortamın oluştuğu 2000’lerin başına uzanıyor. Bu dönemde önce Kabil’de, ardından bazı vilayetlerde resmi olarak ilk kadın futbol takımları kuruldu ve Afganistan Futbol Federasyonu da kadın futbolu birimini oluşturdu.

Sembolik bir eylem

Kadınların futbol sahasına çıkması yalnızca sportif bir faaliyet değil, yıllarca süren dışlanma ve tecride karşı toplumsal ve sembolik bir eylemdi. Afganistanlı kadın futbolcular, kısıtlı imkanlar, aile baskıları, toplumsal tehditler ve ayrımcı bakışlar altında antrenman yaptılar; ancak yüksek motivasyonları sayesinde Afganistan Kadın Milli Futbol Takımı’nı kurarak bölgesel ve uluslararası müsabakalara katılmayı başardılar. Bu takım zamanla genç kadınlar için bir umut sembolüne dönüştü ve Afganistanlı kadınların spor alanında da parlayabileceğini gösterdi.

Kimlik inşa etmenin yolu

Kabil’in yanı sıra Belh, Herat ve Bamyan gibi bazı kentlerde de yerel kadın futbol takımları kuruldu. Mezar-ı Şerif şehrinde, kültürel kısıtlamalara rağmen futbola ilgi duyan bir grup genç kadın, küçük yerel takımlar oluşturmayı ve kadın antrenörler ya da kadın sporunu destekleyen erkeklerin gözetiminde antrenman yapmayı başardı. Futbol bu kadınlar için sadece bir oyun değil; özgüven kazanmanın, psikolojik baskılardan kurtulmanın ve bağımsız bir kimlik inşa etmenin bir yoluydu. Ancak bu yol her zaman tehditler, hakaretler ve destekleyici kurumların ilgisizliğiyle doluydu; pek çok genç kadın sportif faaliyetlerini gizlice sürdürmek zorunda kaldı.

Kadın futbolu yasaklandı

Taliban’ın 2021 yılında yeniden yönetime el koymasıyla Afganistan’da kadın futboluna yasak getirildi. Taliban, kadın sporunu – özellikle futbolu – kendi yorumladıkları şeriata ve kültüre aykırı ilan etti ve tüm kadın takımlarını dağıttı. Antrenman sahaları kapatıldı, spor kıyafetleri yasaklandı ve birçok kadın futbolcu ya ülkeyi terk etmek ya da Afganistan içinde evlerine kapanmak zorunda kaldı. Bu yasak, kadın sporcuların ruh haline ve geleceğine ağır bir darbe vurdu; yılların emeği ve kazanımları yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kaldı. Bir zamanlar ilerleme ve umut sembolü olan kadın futbolu, yeniden sessizliğe ve yasaklara sürüklendi.

‘Sadece spor değil hayattı’

Bu süreçte, kadın futbolcuların bireysel hikayeleri bu sessiz felaketin açık bir resmini sunuyor. Nafisa Vefa da bu kadınlardan biri; Belh vilayetinin Mezar-ı Şerif kentinden, Taliban’ın yeniden iktidara gelişinden önce bu vilayetteki yerel kadın futbol takımının bir üyesiydi. Nafisa Vefa, “Futbol benim için sadece bir spor değildi, hayattı. Sahada koştuğumda kendimi özgür hissediyor, gerçek ben olabildiğimi düşünüyordum” diyor.

Nafisa Vefa, ergenlik yıllarından itibaren futbola ilgi duydu ve çevresindekilerin muhalefetine rağmen antrenmanlarını sürdürdü deneyimini “İmkanlarımız yoktu, düzgün bir sahamız yoktu ama kalbimiz umutla doluydu. Geleceğin daha iyi olacağını sanıyorduk” şeklinde anlatıyor.

Nafisa Vefa, Taliban’ın dönüşünden sonra her şeyin bir anda yıkıldığını söylüyor:
“Bir gün artık antrenman yapmayacağımızı söylediler; kadın futbolu bitmişti. Kıyafetlerimi sakladım, kramponlarımı bir kenara koydum ve sanki varlığımın bir parçasını gömmüş gibi oldum. Takım arkadaşlarımın çoğu ülkeyi terk etti ya da ağır depresyona girdi. Ben ise hayatımda spor ruhunu yaşatmanın bir yolunu bulmaya çalışıyorum.”

O, hala umutlu

Bugün Nafisa Vefa evinde gizlice spor yapıyor ve zaman zaman akrabasının genç kadınlarına basit beden egzersizleri öğretiyor. Şöyle ekliyor:
“Futbolu unutamam; sahamız ve takımımız olmasa bile. Kızlara güçlü olmalarını söylüyorum, bir gün açıkça oynayamasalar bile.”

Nafisa Vefa, Afganistan’daki tutsak kadınlar ve diğer toplumlar gibi umutlu. Umudunu “Bir gün şartların yeniden değişeceğini ve Afganistan’daki kızların özgürce spor sahalarına dönebileceğini umuyorum. Benim hayat hikâyem, yüzlerce kadın futbolcunun hikâyesi gibi, yarım kalan hayalleri, sessiz direnişi ve tüm baskılara rağmen Afgan kadınlarının yüreğinde hâlâ yaşayan umudu gösteriyor” sözleri ile dile getiriyor.