Haber Merkezi- İran’da halk protestolarına yönelik baskılar giderek artıyor. Ülke genelinde binlerce protestocu gözaltına alınırken, gözaltı merkezlerinde işkence, zorla itiraf ve ağır yargı cezaları uygulandığı bildiriliyor. Doğu Kürdistan başta olmak üzere birçok şehirde güvenlik güçlerinin doğrudan ateş açması sonucu çok sayıda sivil hayatını kaybetti. Hükümetin medya ve internet üzerinde uyguladığı sıkı kontrol, protestoların gerçek boyutlarını gizlemeye çalışıyor. BM ve insan hakları örgütleri, yaşananları insanlığa karşı suçlar boyutunda değerlendirerek bağımsız bir araştırmanın gerekliliğine dikkat çekiyor.

Sistematik baskı ve katliam devam ediyor

Kürdistan İnsan Hakları Ağı, Kirmaşah’daki birçok kaynağa dayanarak, halk protestoları sırasında, genç kadın Mehna Dokushkani de dahil olmak üzere 9 Kürt vatandaşının, Devrim Muhafızları tarafından doğrudan ateş açılması sonucu hayatını kaybettiğini doğruladı. Ağ, şuana kadar kimlikleri tespit edilen farklı şehirlerdeki 72 Kürt vatandaşın yaşamını yitirdiğini açıkladı. Katledilenlerden 24’ünün Kirmanşah kentinden olduğu belirtildi. Hak savunucuları protestoların merkezlerinden biri haline gelen Kirmanşah’ta yaşamını yitirenlerin sayısının çok yüksek olduğunu bildiriyor. Tanıklar 70’ten fazla protestocunun cenazesinin Kirmaşah’daki Taleghani Hastanesi’ne taşındığını anlatıyor. Ayrıca yine kimliği kesin olarak doğrulanmış 9 Kürt vatandaşının adı, yaşı, ikamet ettiği yer ve nasıl katledildiği, Kürdistan İnsan Hakları Ağı’nın internet sitesinde yayımlandı.

Kirmaşah gibi şehirlerdeki yoğun katliam, doğrudan ateş kullanımı ve gerçek sayıları gizlemeye yönelik sistematik çaba, İran hükümetinin Kürdistan’ı bir iç tehdit olarak gördüğünü ortaya koyuyor. Bu kanlı baskı, IŞİD ve Türkiye destekli çeteler tarafından Rojava’ya yönelik saldırılar ile birlikte, Kürt hareketi ile kitlesel halk protestoları arasında olası bağların önlenmesine hizmet ediyor. Bu düzeyde bir şiddete rağmen protestolar devam ediyor.

Veriler ve gözaltı dalgası

Herana haber ajansının verilerine göre, ülkede doğrulanan yaşamını yitirenlerin sayısı 5 bin 2’ye ulaşmış durumda. Ayrıca 9 bin787 kişinin ölümüyle ilgili de soruşturmanın sürdüğü belirtiliyor. Protestolar sırasında 7 bin 391 kişinin ağır yaralandığı gözaltına alınanların sayısının ise 26 bin 852 olduğu ifade ediliyor. Elde edilen bilgilere göre gözaltına alınan binlerce protestocu, kamu denetiminden uzak koşullarda işkence, zorla itiraf, güvenlik soruşturması ve ağır yargı cezalarıyla karşı karşıya. Çoğu protestocu ise idam edilme riski taşıyor. Medyanın sessizliği ve bilgi akışını ciddi şekilde sınırlanmasıyla baskı boyutları gizlenmeye çalışılırken protestoculara yönelik idamların gizli bir şekilde sürdüğü vurgulanıyor.

Ülkedeki kimi gözaltı görüntüleri yaşanan şiddeti ortaya koyuyor.  Gözaltına alınanlar “Protesto lideri”, “karşıt gruplarla bağlantılı” veya “terörist ajan” etiketleri ile medyaya servis ediliyor. Zorla itiraf videolarının sürekli yayımlanması, adil yargılanma hakkının ihlali ve kamuoyunun manipülasyonu için açık bir gösterge olarak yorumlanıyor.

Ülke genelinde internet kesintisi ve “beyaz liste”

NetBlocks internet izleme örgütü, İran’daki genel internet kesintisinin üçüncü hafta art arda devam ettiğini ve yaklaşık 360 saat sonra erişim seviyesinin hala çok sınırlı olduğunu belirtti. NetBlocks’a göre, yalnızca “beyaz liste” ağlarında hafif bir artış gözlendi; bunlar çoğunlukla devlet kurumlarına ve bazı yerel hizmetlere ait ve sadece sınırlı sayıda kullanıcı tünel bağlantılarıyla yurtdışına erişebiliyor.

Bu geniş kesinti, ülke genelindeki protestolar ve çok sayıda baskı ve katliam raporlarıyla eş zamanlı gerçekleşti. İnsan hakları örgütlerine göre bu durum, bilgi akışını kontrol etmek, insan hakları ihlallerinin belgelendirilmesini önlemek ve gerçek insan kaybını gizlemek amacıyla yapılıyor.

BM Özel Raportörü’nden İran protestoları için bağımsız inceleme çağrısı

BM Özel Raportörü, Avustralya ABC kanalına verdiği özel röportajda, bağımsız, tarafsız ve uluslararası bir soruşturma olmadan İran’daki protesto baskısının gerçek boyutlarının aydınlatılamayacağını vurguladı. “İnsanlığa karşı suç” kavramını açıklayan raportör, bunun sivil halka yönelik yaygın, organize ve sistematik insan hakları ihlallerini kapsadığını belirtti. Raportöre göre, protestolar sırasında en az 5 bin sivil yaşamını yitirdi ancak içeriden alınan doktor raporları ölü sayısının 20 binden fazla olabileceğine işaret ediyor.