SORGUL ŞÊXO- EKİN STÊRK 

Haber Merkezi- Rojava ile Bakurê Kürdistan arasında uzanan sınır, yalnızca iki ülkeyi değil, aynı halkı, yıllardır birbiriyle iç içe yaşayan aileleri, toplumsal bağları ve ortak yaşamı da birbirinden ayırıyor. Beton duvarlar ve kapatılan sınır kapıları nedeniyle komşu kentlerde yaşayan insanların birbirine ulaşması zorlaşırken, sınırın iki yakasındaki Kürtler geçmişteki serbest geçişlerin yeniden sağlanmasını ve aralarına örülen engellerin kaldırılmasını istiyor. 

Bir zamanlar birkaç dakikada ulaşabildikleri yakınlarına bugün saatler süren yolculuklarla kavuşabilen insanlar, kimi zaman hastalıkta ve cenazelerde ailelerinin yanında olamıyor. Qamişlo’daki ailesine ulaşabilmek için 24 saat yol gitmek zorunda kalan Hilat Çelik ile sınırın iki yakasında yaşanan ayrılığa tanıklık eden Xada Mihyedîn, duvarların kaldırılmasını, sınır kapılarının açılmasını ve insanların özgürce gidip gelebilmesini istiyor. 

En uzun üçüncü sınır duvarı 

Suriye’de siyasi ve askeri krizin derinleştiği, Rojava Devrimi’nin başladığı 2012 yılından itibaren sınır hattındaki önlemler artırıldı. Sınır telleri yenilendi, beton duvarlar inşa edildi ve Nisêbîn başta olmak üzere Rojava’ya açılan sınır kapıları kapatıldı. Türkiye ile Suriye arasındaki sınır boyunca inşa edilen duvar, Çin Seddi ve Meksika-ABD sınırındaki duvarın ardından dünyanın en uzun üçüncü sınır duvarı olarak tanımlanıyor. Türkiye devletine bağlı Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ) tarafından yürütülen projede, toplam 828 kilometre uzunluğunda bir sınır duvarı yapılması planlandı. Duvar, üzerlerine jiletli teller yerleştirilen 7 ton ağırlığındaki beton bloklardan oluşturuldu. Üç metre yüksekliğinde ve iki metre genişliğindeki duvar boyunca stratejik noktalara 120 gözetleme kulesi yerleştirildi. Ayrıca askeri birliklerin düzenli devriyeler gerçekleştirdiği güvenlik yolu da oluşturuldu. 

İnşasına 2014 yılında başlanan duvar projesinin Haziran 2018’de tamamlandığı duyuruldu. Başlangıçta Suriye sınırının 911 kilometrelik bölümünü kapsaması öngörülen projenin 764 kilometrelik kısmı tamamlandı. Projenin Suriye sınırının tamamını kapsayacağı açıklanmış olsa da uygulamanın ağırlıklı olarak Kürt bölgelerinde hayata geçirilmesi dikkat çekti. 

En büyük özlemi memleketi 

Bir sınır çizgisiyle birbirinden ayrılan Nisêbîn ve Qamişlo, aynı coğrafyanın, dilin ve kültürün iki yakasında yer alıyor. Rojava’nın Qamişlo kentinde ailesi yaşayan ve 26 yıldır Nisêbîn’de bulunan Hilat Çelik, sınırın günlük yaşamlarında yarattığı zorlukları anlattı. Anne ve babasının Tirbespîli olduğunu, ailesinin 50 yılı aşkın süredir Qamişlo’da yaşadığını belirten Hilat Çelik, evlilik nedeniyle Bakûrê Kürdistan’a geldiğini söyledi. Memleketinden uzak kalmanın kendisi için büyük bir özlem yarattığını ifade eden Hilat Çelik, geçmişte Nisêbîn ile Qamişlo arasındaki sınır kapısının açık olduğunu ve ailesine birkaç dakika içerisinde ulaşabildiğini kaydetti. 

’24 saat yol gidiyorum’ 

Sınır kapısının kapanmasıyla birlikte aile ziyaretlerinin büyük bir zorluğa dönüştüğünü dile getiren Hilat Çelik, Qamişlo’ya gidebilmek için önce Başûr’a, ardından Rojava’ya geçmek zorunda kaldığını belirtti. Eskiden Nisêbîn’den Qamişlo’ya ulaşmanın çok kolay olduğunu hatırlatan Hilat Çelik, “Eskiden buradaki sınır kapısı açıktı. 5 dakika içerisinde ailemin yanına gidebiliyordum. Ama şimdi sınır kapalı olduğundan dolayı gidişler çok zor. Aileme kavuşabilmem için 24 saat yol gidiyorum. Bu sınırın aramızdan kalkmasını istiyorum. Eskisi gibi yine rahat bir şekilde gidip gelelim. Çünkü ailemden biri hastalandığında oraya gidene kadar geç oluyor” diye konuştu. 

‘Çocuklarım 20 yıldan fazla Qamişlo’ya gidemedi’ 

Nisêbîn’de bir yıl kaldıktan sonra İstanbul’a gittiğini ve burada 20 yıl yaşadığını aktaran Hilat Çelik, daha sonra yeniden Nisêbîn’e döndüğünü söyledi. Ailesine ulaşmak için üç ayrı ülkeden geçmek zorunda kaldığını belirten Hilat Çelik, yolculuğun hem fiziksel hem de ekonomik açıdan kendilerini zorladığını ifade etti. Hilat Çelik, “Memleketime gidebilmem için ilk olarak sınır engel oluyor. Daha sonra ise yollar engel oluyor. Bakûr’dan Başûr’a ve oradan Rojava’ya gidiş çok zor oluyor. Üç devletten geçiyorum. Yolda giderken çok zorluk çekiyorum. Çocuklarım 20 yıldan fazla Qamişlo’ya gidemedi. Sadece iki yıl önce gidebildiler. Ekonomik koşullardan dolayı da sürekli gidemiyorum. Ama kendi sınırımız açık olsa bu kadar maddi masrafımız da olmazdı. Üç kardeşim ve annem orada” ifadelerini kullandı. 

Yakınlarının cenazesine gidemedi 

Ailesinden ve toprağından uzak kalmanın kendisinde derin bir özlem yarattığını dile getiren Hilat Çelik, iki kardeşini kaybettiğini, babasının da bu kayıpların ardından yaşamını yitirdiğini anlattı. Kardeşlerinin cenazelerine dahi yetişemediğini belirten Hilat Çelik, annesinin şu anda yatalak olduğunu söyledi. Hilat Çelik, “İnsan ailesinden, memleketinden ve toprağından uzak kalınca çok büyük bir özlem yaşıyor. İki kardeşim şehit oldu. Babam da onlardan kaynaklı yaşamını yitirdi. Ben oraya varana kadar kardeşlerimin cenazesine dahi yetişemedim. Annem şimdi yatalak. Aileme olan özlemim çok büyük. Onları çok özlüyorum” dedi. 

‘Kürdüz, barış istiyoruz dediğim için yargılanıyorum’ 

Hakkında açılan davaların da Qamişlo’ya gidişinin önünde engel oluşturduğunu belirten Hilat Çelik, davalar nedeniyle kendisine yurtdışı yasağı verildiğini ve bir dönem Rojava’ya gidemediğini söyledi. Rojava’ya yönelik saldırıların yaşandığı süreçte Nisêbîn sınırında 29 gün boyunca nöbet eylemi gerçekleştirdiklerini aktaran Hilat Çelik, bu eylem nedeniyle yargılandığını ifade etti. Sınırda nöbet tutmalarının nedeninin yalnızca kendi aileleri değil, Rojava halkının tamamı olduğunu vurgulayan Hilat Çelik, şöyle konuştu: “Rojava sürecinde Nusaybin’de sınırda nöbet tuttuk. ‘Kürdüz, barış istiyoruz’ dediğim için yargılanıyoruz. Bunun dışında dosyada bir şey yok. Biz sadece sınırların açılmasını istedik diye dava açıldı. Hakkımda açılan dosya zaten sınırdan kaynaklı açıldı. Rojava’ya dönük saldırılar sürecinde ne biz gidebildik ne de ailem gelebildi buraya. Sınırda 29 gün nöbet eylemi gerçekleştirdik bir buçuk yıl önce. Sınırda nöbet tutmamın nedeni ise ailem ve oradaki tüm Rojava halkı içindi.” 

‘Kürdistan dört değil, tek parçadır’ 

Nisêbîn ile Qamişlo arasında gerçekte bir uzaklık olmadığını, iki kentin yalnızca sınırla birbirinden ayrıldığını dile getiren Hilat Çelik, Kürt halkının ortak yaşamına dikkat çekti. Kürdistan’ın dört parçaya bölünmüş olarak tanımlanmasına karşı çıkan Hilat Çelik, “Nusaybin ve Qamişlo arasında mesafe yok. Sadece aramıza bir tel bırakmışlar. Bu nedenle diyoruz sınırı kaldırsınlar. Kürdistan dört parça diyorlar. Ama Kürdistan dört değil, tek parçadır. Bu sınırla bizi dört parçaya bölmeye çalışıyorlar. Kürdistan’ın dört parçasında akrabalarım var. Aradaki sınır sadece aramızda var. Biz Kürtler her zaman biriz” diye belirtti. 

Sınırın ötesinde duyulan ses 

Sınırın yalnızca fiziki bir engel olmadığını, aynı zamanda aileleri ve sevdikleriyle kurdukları iletişimi de etkilediğini söyleyen Hilat Çelik, Qamişlo’dan gelen sesleri duyduğunda ailesinden birinin olup olmadığını düşündüğünü anlattı. Rojava’da bir yangın ya da başka bir olay yaşandığında dama çıkarak gelişmeleri takip ettiğini belirten Hilat Çelik, telefonla da yakınlarına ulaşmakta zorlandığını kaydetti. Hilat Çelik, “Rojava’da bir yangın çıktığında ya da bir şey olduğunda dama koşup çıkıyorum. Telefon üzerinden fazla ulaşamıyorum da. Bir çocuğun sesi sınırın ötesinden geldiğinde diyorum, ‘Acaba benim ailemden biri midir?’ Sınırın diğer tarafındaki sesi buradan duyuyoruz” sözleriyle yaşadığı özlemi dile getirdi. 

‘Barış gelsin, serbestçe gidip gelelim’ 

Barış ve Demokratik Toplum Süreci ile birlikte sınırların ortadan kaldırılmasını istediğini belirten Hilat Çelik, ailesiyle herhangi bir engelle karşılaşmadan görüşebilmek istediğini söyledi. Sınırın açılmasının hem aileler arasındaki bağları güçlendireceğini hem de insanların yaşadığı maddi ve manevi zorlukları ortadan kaldıracağını ifade eden Hilat Çelik, sözlerini şöyle tamamladı: “Bu sınırın ortadan kaldırılmasını istiyoruz. Ülkeye barış gelsin istiyoruz. Sınır kalksın ki serbest bir şekilde gidip gelelim.” 

‘Sabah Nisêbîn’e gider, akşam Qamişlo’ya dönerdik’ 

Qamişlo’da 40 yıldır yaşayan ve evi Türkiye-Suriye sınırının, Qamişlo ile Nisêbîn arasındaki bölümüne yakın bulunan Xada Mihyedîn, duvarın günlük yaşam üzerindeki etkilerini anlattı. Geçmişte iki ülke arasında bugünkü gibi katı sınır uygulamalarının bulunmadığını anlatan Xada Mihyedîn, o dönem yalnızca alçak tellerin bulunduğunu söyledi. Sınır kapısının açık olduğu yıllarda iki taraf arasında ticaretin de geliştiğini belirten Xada Mihyedîn, şöyle konuştu: 

“Eskiden sınır kapısı açıktı ve iki ülke arasındaki ticaret açısından çok iyiydi. Sabah Nisêbîn’de yaşayan akrabalarımızı ziyarete gider, akşam Qamişlo’ya dönerdik. Bazen de iki üç gün sonra geri gelirdik. Son yıllarda sınırı katılaştırdılar, beton bloklar yerleştirdiler ve sınır kapılarını kapattılar.” 

Sınır saldırıları gençleri yaraladı, aileleri birbirinden kopardı 

Duvarın Kürtlerin özgürlüğüne ve her iki taraftaki halkın ortak yaşamına karşı inşa edildiğini ifade eden Xada Mihyedîn, sınır hattındaki askeri saldırıların da ciddi sonuçlara yol açtığını söyledi. Komşularının oğlunun sınır güçleri tarafından açılan ateş sonucu yaralandığını ve hala yürüyemediğini belirten Xada Mihyedîn, bölgelerine yönelik saldırıların da sık sık yaşandığını dile getirdi. 

Duvarın ve kapatılan sınır kapılarının iki kent arasındaki bağı kopardığını vurgulayan Xada Mihyedîn, “Duvar, her iki taraftaki Kürt halkının çıkarlarına karşı yapıldı. Bizim güzel bir yaşam sürmemizi istemiyorlar. Sınırdaki güçler komşumuzun oğluna ateş açtı ve onu yaraladı. O günden beri yürüyemiyor. Bölgemize birçok kez saldırdılar. Duvarı inşa ettiler, sınır kapısını da kapattılar. Böylece iki kent, yani Kürdistan’ın iki tarafı birbirinden koparıldı. Nisêbîn’de evlenen bazı kadınlar 15 yıldır ailelerini göremiyor” dedi. 

‘Rojava’dan Bakur’a gitmek için Başûr üzerinden geçiyoruz’ 

İki taraf arasında doğrudan geçişin mümkün olmaması nedeniyle insanların Güney Kürdistan üzerinden dolaşmak zorunda kaldığını belirten Xada Mihyedîn, bunun yolculukları hem uzun hem de zahmetli hale getirdiğini söyledi. Qamişlo ile Nisêbîn’in geçmişte iç içe yaşayan iki kent olduğunu hatırlatan Xada Mihyedîn, bugün aralarına beton duvarların yanı sıra teller ve hendekler yerleştirildiğini kaydetti. 

Xada Mihyedîn, iki taraftaki insanların birbirlerini ziyaret edebilmek için pasaport çıkarmak ve Güney Kürdistan üzerinden geçmek zorunda kaldığını belirterek şöyle konuştu: 

“Qamişlo ve Nisêbîn eskiden birdi. Alt ve üst hat vardı ama bir bütündü. Şimdi araya duvar ördüler, üzerine teller yerleştirdiler, arkasına da hendekler kazdılar. Bugün birbirimizi ziyaret edebilmek için pasaport çıkarmamız ve Güney Kürdistan sınırlarından geçerek buluşmamız gerekiyor. Oysa biz aynı toprakların insanlarıyız ve birbirimizin komşusuyuz. Kimliği ya da belgesi olmayan biri ne gidebiliyor ne de gelebiliyor. Üstelik aramızda yalnızca bir kilometre bile yok.” 

‘Türkiye ve Suriye Kürtlerin birleşmesini istemiyor’ 

Kürdistan’ın dört parçasındaki Kürtlerin ortak bir dava ve toprak bağı bulunduğunu söyleyen Xada Mihyedîn, sınırların bu bağı ortadan kaldıramayacağını ifade etti. Türkiye ve Suriye’nin Kürtlerin özgürlük ve statü kazanmasını istemediğini savunan Xada Mihyedîn, buna rağmen Kürtlerin gelecekte kendi statülerine kavuşacağına inandığını belirtti. 

Xada Mihyedîn, “Kürdistan’ın dört parçasındaki Kürtlerin ortak bir davası ve toprağı var. Bu nedenle birbirlerinden koparılamazlar. Dört parça bir araya geldiğinde Kürdistan oluşur. Kürtlerin özgür olmasını, özellikle Türkiye devletinin kendi devletlerine ve bağımsızlıklarına sahip olmasını istemiyorlar. Suriye de aynı şekilde Kürtlerin statü kazanmasını ve başarılı olmasını istemiyor. Ancak bu durum böyle devam etmeyecek. Biz de statü sahibi olacağız, haklarımız ülkelerin anayasalarında yer alacak, parlamentolarda temsil edilecek ve karar mekanizmalarında söz sahibi olacağız” diye konuştu. 

‘Rojava ile Bakur arasındaki sınır Almanya ile İsviçre arasındaki gibi olmalı’ 

Barış ve Demokratik Toplum Süreci’ne de değinen Xada Mihyedîn, Kürtlerin anayasal güvenceye kavuşmasının yanı sıra sınır kapılarının açılması ve duvarların kaldırılması gerektiğini söyledi. 

Kürtlerin anayasalarda tanınması ve öncelikle Kürtçenin resmi dil statüsüne kavuşmasının önemli olduğunu ancak bunların tek başına yeterli olmayacağını belirten Xada Mihyedîn, iki taraf arasındaki sosyal ve ekonomik ilişkilerin yeniden kurulması için sınırın geçişlere açılmasını istedi. 

Xada Mihyedîn, taleplerini şu sözlerle dile getirdi: 

“Şimdi Bakur’da sürec devam ediyor. Kürtler anayasada yer alıyor ve öncelikle Kürtçenin resmi dil olması gerekiyor. Ancak bunlar yeterli değil. Sınır kapısı açılmalı, aramızdaki duvar yıkılmalı. Böylece toplumsal ilişkilerimiz yeniden güçlenir, bölgesel ticaret de gelişir. Buradaki sınırlar, Almanya ile İsviçre gibi iki Avrupa ülkesi arasındaki sınırlara benzemeli. Onların sınırları yalnızca toprak üzerine çizilmiş bir çizgiden ibaret; aralarında herhangi bir engel bulunmuyor.”