TEMENNÎ EL-SERVÎ

Bağdat- Çocuk yaşta evlendirilme, yoksulluk, toplumsal gelenekler ve okul terki nedeniyle Irak’ın en önemli toplumsal ve hukuki sorunlarından biri olmaya devam ediyor. Erken yaşta evlendirilen kız çocukları ciddi psikolojik, sağlık ve toplumsal sorunlarla karşı karşıya kalırken, kişisel statü yasasını düzenleyen mevzuat üzerindeki tartışmalar da sürüyor. Uzmanlar, sorunun önüne geçmek için yasal düzenlemelerin yanı sıra eğitim, sosyal ve ekonomik alanlarda kapsamlı politikaların hayata geçirilmesi gerektiğini belirtiyor.

Bu kız çocuklardan Z.A., eğitimine devam etmeyi ve öğretmen olmayı hayal ediyordu. Ancak 14 yaşındayken ailesi, ekonomik koşulları ve toplumsal gelenekleri gerekçe göstererek onu evlendirmeye karar verdi. Bunun üzerine okuldan ayrılmak zorunda kaldı. Evliliğin ne anlama geldiğini veya karşı karşıya kalacağı sorumlulukların ağırlığını bilmiyordu. Birkaç ay sonra evlendirilen Z.A., ardından henüz çocukken anne oldu. Bugün 19 yaşında ve çocuğunu kucağında taşıyor. Ancak en çok canını acıtan şeyin yorgunluk değil, çocukluğunu yaşayamadan kaybetmiş olma duygusu olduğunu söylüyor. Hiçbir kız çocuğunun aynı deneyimi yaşamamasını isteyen Z.A., her çocuğun evlilik düşünülmeden önce eğitim, seçim ve güvenli bir yaşam hakkına sahip olmasını diliyor.

Çocuk yaşta evlendirilmeler yaygınlaşıyor

Konu hakkında ajansımıza değerlendirmelerde bulunan Dr. Hayal El-Cevahiri, çocuk yaşta evlendirilmelerin artık geçmişte olduğu gibi sınırlı sayıda vakadan ibaret olmadığını, giderek yaygınlaşan bir olguya dönüştüğünü söyledi. Hayal El-Cevahiri, bunun toplumsal ve kültürel bilinçteki gerilemenin yanı sıra çocukları ve kadınları koruması gereken mevzuat ve yasalardaki belirgin gerilemenin de göstergesi olduğunu kaydetti. Erken yaşta evliliğe itilen bir kız çocuğunun temel haklarının doğrudan ihlal edildiğine dikkat çeken Hayal El-Cevahiri, çocuğun çocukluk, eğitim ve sağlıklı gelişim hakkından mahrum bırakıldığını, yaşına, psikolojik ve fiziksel gelişimine uygun olmayan ailevi sorumlulukları üstlenmeye zorlandığını vurguladı.

Evlilikler normal karşılanıyor

Toplumun bu tür uygulamaların devam etmesine izin verdiği sürece ilerleyemeyeceğini belirten Hayal El-Cevahiri, erken evlilik oranlarının yükselmesinin yalnızca ailevi veya kişisel bir mesele değil, sosyal, eğitimsel ve yasal politikalarda bir sorun olduğunun göstergesi olduğunu dile getirdi. Sorunun devam etmesinin tek bir nedene bağlı olmadığını, birbiriyle bağlantılı birçok faktörün bulunduğunu belirten Hayal El-Cevahiri, bunların başında, bazı toplumlarda kız çocuklarının erken yaşta evlendirilmesini normal ya da aileyi korumanın bir yolu olarak gören eski gelenek ve görenekler olduğunu ifade etti.

Çocuklar yük olarak görülüyor

Bazı ailelerin yaşadığı yoksulluk ve ekonomik krizlerin de maddi yükü azaltmak amacıyla kız çocuklarını evlendirmelerine yol açtığını belirten Hayal El-Cevahiri, okul terki ve eğitim düzeyindeki gerilemenin de erken evlilik ihtimalini artırdığını kaydetti. Hayal El-Cevahiri, eğitimini yarıda bırakan kız çocuklarının küçük yaşta evlendirilme ihtimalinin daha yüksek olduğuna dikkat çekti. Bazı aşiret ve toplumsal müdahalelerin de evlilik kararlarını hala etkilediğini belirten Hayal El-Cevahiri, bunun kız çocukları üzerinde ciddi zararlara yol açmasına rağmen sorunun devam etmesine yol açtığını sözlerine ekledi.

‘Uluslararası sözleşmelerle çelişiyor’

Yasal değişikliklere vurgu yapan Hayal El-Cevahiri, “Caferi medeni hal düzenlemesi olarak bilinen değişiklikler, kız çocuklarını erken evlilikten koruma konusunda daha fazla güvence sağlayan 1959 tarihli 188 sayılı Kişisel Statü Yasası’nın getirdiği ilkelerden geri adım anlamına geliyor. Çocuk yaşta evliliğe izin veren herhangi bir yasal düzenleme, çocuk haklarının ihlalidir ve anayasal ilkeler ile Irak’ın taraf olduğu, çocukları her türlü sömürü ve zorlamadan korumayı amaçlayan uluslararası sözleşmelerle çelişiyor. Mesele yalnızca kız çocuğunun yaşı değil, evlilik gibi hayatını belirleyecek bir karar alabilmesi için gerekli psikolojik, fiziksel ve zihinsel olgunluğa sahip olup olmadığıdır. Bu yaştaki bir çocuğun evliliğin gerçek sonuçlarını kavraması mümkün değildir” dedi.

‘Haklar güvence altına alınmalı’

Hayal El-Cevahiri, bazı yasal değişikliklerin en tehlikeli sonuçlarından birinin kız çocuklarının korunmasında yargının rolünü zayıflatması olduğunu belirterek, mahkemelerin, toplumsal baskılardan ve aşiret geleneklerinden bağımsız olarak çocukların ve kadınların haklarını güvence altına alan temel kurum olması gerektiğini dile getirdi. Yargının bu dosyalardan uzaklaştırılmasının çocuğun yararını gözetmeyen kararların önünü açabileceğini ve kız çocuklarını en temel hukuki ve insani haklarından mahrum bırakabileceğini ifade eden Hayal El-Cevahiri, erken evliliğin etkilerinin yalnızca çocukla sınırlı kalmadığını, genel olarak kadınların haklarına da yansıdığını söyledi. Hayal El-Cevahiri, zayıf mevzuatın aile ve toplum içindeki kadın haklarını olumsuz etkilediğinin altını çizdi.

‘Erken evlilik sağlık sorunlarına neden oluyor’

Hayal El-Cevahiri, “Erken evlilik ciddi sağlık sorunlarına yol açıyor. Küçük yaştaki kız çocuklarının gebelik ve doğum komplikasyonlarıyla karşılaşma riski daha yüksek ve yaşamları boyunca devam edebilecek sağlık sorunları yaşayabiliyorlar. Ayrıca çocuk, evlilik hayatının getirdiği baskılarla başa çıkabilecek psikolojik olgunluğa sahip değil. Bu durum kaygı, depresyon, aile içi şiddet ve ayrılık riskini artırıyor. Bu yaştaki bir kız çocuğunun annelik ve çocuk yetiştirme sorumluluğu üstlenmek yerine eğitime, bakıma ve kişiliğini geliştirmeye ihtiyacı var. Erken yaşta yapılan birçok evlilik de eşler arasındaki uyum ve olgunluk eksikliği nedeniyle ailevi sorunlarla sonuçlanıyor” şeklinde konuştu.

‘Yasalar yeniden gözden geçirilmeli’

Irak’ın çocukları ve kadınları koruyan birçok uluslararası sözleşmeye taraf olduğunu hatırlatan Hayal El-Cevahiri, bu sözleşmelerin ulusal mevzuata açık biçimde yansıtılması gerektiğini dile getirdi. Hayal El-Cevahiri, “Kız çocuklarını erken evlilikten korumak için çocuk yaşta evliliğin önünü açabilecek tüm yasalar gözden geçirilmeli. Çocukluğu koruyan, kız çocuklarının herhangi bir sosyal veya ekonomik gerekçeyle sömürülmesini engelleyen daha sıkı yasalar çıkarılmalı” dedi.

‘Medya rolünü yerine getirebilmeli’

Hayal El-Cevahiri, medyanın bu olguyla mücadelede gerekli bilinçlendirme rolünü artık yeterince yerine getirmediğine vurgu yaparak, sözlerine şöyle devam etti:

“Medya, erken evlilikle mücadelede gerekli bilinçlendirme rolünü artık yeterince yerine getirmiyor. Kadın, aile ve çocuk meselelerini ele alan programlar, toplumun karşı karşıya olduğu sorunların boyutuyla kıyaslandığında oldukça sınırlı. Okullar, üniversiteler, medya kuruluşları ve sivil toplum örgütleri, erken evliliğin sağlık, psikolojik, toplumsal ve hukuki risklerine ilişkin farkındalığı artırmak için sürekli bilinçlendirme kampanyaları yürütmeli. Okul terklerinin de önüne geçilmeli. Kız çocuklarının eğitimine devam etmesi, erken evliliğe karşı en önemli koruyucu faktörlerden biri. Bunun yanı sıra kız çocuklarının gelecekte ekonomik ve eğitimsel açıdan güçlendirilmesi gerekiyor.”

Çocuk yaşta evlilikle mücadelenin yalnızca belirli bir bakanlık veya kurumun sorumluluğunda olmadığını kaydeden Hayal El-Cevahiri, yasama ve yürütme organlarının yanı sıra yargı, eğitim ve medya kurumları ile sivil toplum örgütlerinin iş birliğini gerektiren ortak bir ulusal sorumluluk olduğunu belirterek, sözlerini tamamladı.