BAHARİN LEHİB

Afganistan - Taliban’ın 15 Ağustos 2021’de Afganistan’da yeniden iktidara gelmesinin üzerinden 5 yıl geçti. Bu süreçte kadınların eğitim, çalışma, seyahat ve kamusal yaşama katılım haklarına yönelik çok sayıda kısıtlama getirilirken, kadınlar baskılara karşı farklı biçimlerde mücadelelerini sürdürdü.

15 Ağustos 2021 sabahı, Afganistan yakın tarihinin en çalkantılı günlerinden birini yaşadı. Taliban ile hükümet güçleri arasındaki çatışmalar ülkenin bazı bölgelerinde sürerken, dönemin Cumhurbaşkanı Eşref Gani ailesiyle birlikte ülkeyi terk etti ve Taliban Kabil’e girdi.

Takip eden günlerde Kabil Havalimanı, ülkeden ayrılmak isteyen binlerce kişinin akınına uğradı. Yaşanan izdihamda çocuklar ailelerinden ayrılırken, çok sayıda kişi yaşamını yitirdi. Havalimanı yakınında düzenlenen saldırıda da onlarca kişi öldü ve yaralandı. ABD’ye ait askeri uçağa tutunarak ülkeden ayrılmaya çalışan 6 genç ise uçağın havalanmasının ardından düşerek yaşamını yitirdi. Havalimanı yakınındaki bir eve düzenlenen ABD insansız hava aracı saldırısında da aralarında kadın ve çocukların bulunduğu siviller hayatını kaybetti.

Bu süreçte güvenlik endişesi yaşayan çok sayıda kişi ülkeyi terk ederken, birçok aile göç edebilmek için mal varlığını satmak zorunda kaldı. Ülke genelinde korku ve belirsizlik hâkimken kadınlar ise haklarını savunmak amacıyla sokaklara çıktı. Kadınların başlattığı protestoların yayılmasıyla birlikte Taliban’ın müdahaleleri de arttı.

‘Kadınlar en karanlık günlerini yaşadı’

Psikolog ve insan hakları aktivisti Yelda Ahmed, Taliban yönetimindeki 5 yıllık süreci değerlendirerek, kadınların temel haklarının büyük ölçüde ellerinden alındığını söyledi.

Kadınların eğitim ve çalışma yaşamından uzaklaştırıldığını belirten Ahmed, “Beş yıldır Afganistan halkı, özellikle de kadınlar Taliban’ın baskısı altında yaşıyor. Afganistanlı kadınlar bu süreçte hayatlarının en karanlık günlerini yaşadı. Üniversitelerin ve okulların kapılarının kadınlara kapatılmasının yanında ülkede yoksulluk da derinleşti. Kadınların önemli bir bölümü ailelerinin geçimini sağlıyordu ancak artık ofislere ve işlerine gitmelerine izin verilmiyor” dedi.

‘Kadınların yaşam alanı giderek daraltıldı’

Taliban’ın çıkardığı kararlarla kadınların yaşam alanını giderek sınırlandırdığını ifade eden Yelda Ahmed, kadınların yanlarında erkek bir refakatçi olmadan evden çıkmalarının dahi engellendiğini söyledi.

Çocuk yaşta evlilikler ve çok eşliliğin yaygınlaştığını savunan Yelda Ahmed, kadınların ve çocukların aile içi şiddete daha fazla maruz kaldığını ve faillerin hesap vermesini sağlayacak mekanizmaların bulunmadığını belirtti.

Yelda Ahmed, zorunlu örtünmenin de kadınların gündelik yaşamına yönelik temel müdahalelerden biri haline getirildiğini ifade etti.

‘Kadınlar sessiz kalmadı’

Tüm yasak ve baskılara rağmen kadınların mücadeleyi bırakmadığına dikkat çeken Yelda Ahmed, “Afganistanlı kadınlar bütün bu baskılara rağmen sessiz kalmadı. İmkanları ölçüsünde farklı yöntemlerle direndiler, mücadele ettiler, sokaklara çıktılar ve protestolar düzenlediler” diye konuştu.

Kadınların protestolar nedeniyle gözaltına alındığını, cezaevlerinde kötü muamele ve işkenceye maruz kaldığını belirten Yelda Ahmed, kadınlara yönelik cinsel şiddet ve öldürme vakalarının da yaşandığını söyledi.

Herat, Kabil ve bazı diğer vilayetlerde kadınların kıyafetleri gerekçe gösterilerek hedef alındığını ifade eden Yelda Ahmed, Taliban’ın ilk iktidar döneminden farklılaştığı yönündeki söylemlerin gerçeği yansıtmadığını dile getirdi.

‘Afganistanlı kadınlar değişti’

Geçen 5 yılda asıl değişimin kadınlarda yaşandığını vurgulayan Yelda Ahmed, “Afganistanlı kadınlar değişti, bilinçlendi ve haklarını nasıl savunacaklarını öğrendi” dedi.

Kadınların önlerine çıkarılan engellere ve mücadelelerinin yaşamlarına mal olabilecek kadar ağır sonuçlarına rağmen geri çekilmediğini söyleyen Yelda Ahmed, “Bütün duvarlara rağmen bu süre boyunca direndiler, mücadele ettiler ve hiçbir zaman vazgeçmediler. Onurlu mücadeleleriyle kendileri ve diğer kadınlar için daha iyi bir geleceğin yolunu açtılar” ifadelerini kullandı.

‘Özgürlüğü getirecek güç halkın ve kadınların mücadelesidir’

Afganistan’ın geleceğine ilişkin umutlu olduğunu belirten Yelda Ahmed, toplumsal değişimin temel gücünün halk olduğunu vurguladı.

Yelda Ahmed, “Hiçbir dış gücün, halkın kendisi olmadan otoriter bir yönetimi ortadan kaldırabileceğine inanmıyorum. Halkın ve özellikle kadınların gücünün bir gün Taliban’ın baskı ve zulüm üzerine kurulu düzeninin temellerini sarsacağına inanıyorum. Afganistanlı kadınların ve halkın özgür ve mutlu günleri göreceğine inanıyorum” dedi.