Riha’da ‘Hevra’ diyerek yola çıkan kadınlar: Basamakları hep birlikte çıkacağız

Hevra Kadın Kooperatifi çatısı altında toplanan kadınlar, “Tek başımıza merdivenleri çıkma çabamız olmayacak. Çünkü bazılarımız için basamaklar ilerlerken, bazılarımız basamağın ucuna bile gelemiyor. Bu nedenle ‘hep birlikte’ dedik” diyor.

ARJİN DİLEK ÖNCEL  

Riha - Afrika’da bir kabile üzerinde araştırma yapan bir antropolog, çocukların rekabet duygusunu ölçmek için bir oyun hazırlar. Antropolog, ilerideki bir ağacın altına meyve dolu bir sepet koyar ve çocuklara yarışarak sepete ilk ulaşanın tüm meyveleri tek başına yiyebileceğini söyler. Çocuklar birbirini geçmek yerine el ele tutuşur, hep birlikte koşarak ağacın altına aynı anda varırlar ve meyveleri birlikte yerler. 

Afrika kökenli “Ubuntu felsefesi” rekabete karşı paylaşım kültürünü anlatan dünyaca ünlü bir hikaye. Bu hikayeden yola çıkan 7 Rihalı kadın Türkçe “Hep birlikte” anlamına gelen “Hevra”yı kurdu. 

Riha’nın Eyyübiye ilçesinde tarihi bir konağı kooperatife çeviren kadınlar buraya “Hevra Kadın Girişimi Üretim ve İşletme Kooperatifi” adını verdi. 

Hevra Kooperatifi çatısı altında kadınlar, hem yerel ve doğal lezzetlerin uygun fiyatlara sofralara ulaşmasını hem de kadınlara yeni bir istihdam alanı sağlamayı amaçlıyor. Salça, kurutmalık, turşu, nar ekşisi, pekmez başta olmak üzere yöresel ürünler hazırlanıyor ve burada satışı yapılıyor. 

Bunu yaparken de birlikte hareket etmeyi esas alıyorlar. İşte bu nedenle kadınlar, “Hevra olarak biz bir Ubuntuyuz” diyor. 

Kooperatifin açılışı 14 Kasım’da gerçekleşti. Kooperatif çatısı altında emek veren kadınlar arasında diyetisyen, sosyolog, psikolog, sosyal hizmet uzmanı ve ev emekçisi kadınlar var. Hevra’da kadınlar dayanışma ağlarını daha güçlü örmeyi ve ev dışında çalışamayan kadınlara da umut olmayı hedefliyor. 

Hevra’da kadınlar bir bütünen tarım işçisi göçünün önüne tek başına geçemeseler de, bu merkezin bir örnek olmasını istiyorlar. 

Her yıl 350 bin ila 400 bin aile göç ediyor 

Harran Ovası 2 milyon 10 bin dönüm (201 bin hektar). Suruç Ovası ise yaklaşık 950 bin 970 dönüme (95 bin 97 hektar) ulaşıyor. İki ovanın toplam 3 milyon dönümlük devasa bir tarımsal üretim ve sulama havzası olmasına rağmen, kentte her yıl yaklaşık 350 bin ila 400 bin kişi, aileleriyle birlikte mevsimlik tarım işçisi olarak Türkiye’nin farklı illerine göç etmek zorunda kalıyor. 

Kooperatif kurucularından Ayşe Eriş Örnek, kooperatifin kadınların kendi topraklarında kalıp çalışabilmesi için örnek teşkil edebileceklerini söylüyor. 

‘Kadın emeği sömürülüyor, çocuklar eğitimden koparılıyor’ 

          

Ayşe Eriş, “Urfa mevsimlik tarım işçiliğine en yoğun göç veren kentlerden biri. Tarım işçisi kadınların yaşadıkları insan onuruna yaraşır değil. Bu göçler bize kadın emeğinin nasıl sömürüldüğünü, nasıl hiçleştirildiğini gösteriyor. Kız çocukların eğitimden uzaklaştırılıp, çocuk yaşta evlilik adı altında nasıl istismara uğradığını gösteriyor” diyor. 

Yaklaşık 12 yıl insani yardım alanında çalıştığını ve Psikolojik danışman olduğunu belirten Ayşe Eriş, şöyle devam ediyor: “Ben çocuk ve kadın hakları alanında çalıştığım için mevsimlik göçün onları nelere sürüklediğini biliyorum. Ancak bu bölgenin insanı olarak sadece farkındalık yaratıyor olmak maalesef yetmiyor, kendinizi çok yapay hissediyorsunuz. 

Gidip insanlara mevsimlik tarım işçiliğinin yansımalarından, çocukları eğitimden uzak tuttuğundan, çalışma koşullarının insan onuruna aykırı olduğundan söz etseniz de, savunuculuk yapıp iyileştirmeye yönelik, önlemeye yönelik herhangi bir çalışma yapamıyorsunuz. Çünkü insanlar geçim kaynağı sorunu yaşıyor. Biz de kadınlar olarak neden kendi işimizi kurmuyoruz diye düşündük. Neden birlikte bir şey yapmıyoruz, Hevra ismi de oradan geldi. Birlikte, hep beraber hareket edelim dedik.” 

‘Bazılarımız için basamaklar ikişer ilerlerken, bazılarımız basamağın ucuna bile gelemiyor’ 

Ayşe Eriş, kadınlarla birlikte bir yola çıkma amacını da şöyle açıklıyor: “Tek başıma burada bir cafe açabilirdim, başka bir işletme de yapabilirdim ama bu sadece benim kendi yaşam kalitemi artıracak bir girişim olurdu. Kadınlarla kooperatif kurmak demek, kendimle birlikte birçok kadını da bu yolda yol arkadaşı yapabilmekti. Ubuntuyu bilirsiniz, bir ağacın altına meyve bırakılıyor. Çocuklara ‘kim o ağaca yetişirse meyve onundur’ deniyor. Çocuklar ele ele tutuşup ağaca koşuyor ve meyveyi hep birlikte alıyorlar. Biz Hevra olarak Ubuntuyuz. Tek başımıza o merdivenleri yukarı çıkma çabamız olmayacak. Çünkü bazılarımız için basamaklar ikişer, üçer hızlı ilerlerken, bazılarımız basamağın ucuna bile gelemiyor. Koşulları eş değer hale getirmek için Hevra /hep birlikte dedik.” 

Kentte kadınların şiddet döngüsünden çıkamamasının nedenlerinden birinin ekonomik özgürlüklerini elde edememek olduğunu söylüyor Ayşe Eriş, “Bu döngüyü kırmanın en iyi yolu kadın dayanışması, ikincisi ise ekonomik olarak gelir elde edebilmek” ifadesini kullanıyor. 

‘Hem gastronomi hem de hafıza çalışmaları olacak’ 

“Hevra ile çok daha fazla kadının örgütlenmesini, çok daha fazla kadın arasında dayanışmanın ve işbirliğinin olmasını istiyoruz” diyen Ayşe Eriş, kooperatif çatısı altında sadece yöresel ürünler üretip satmayacaklarını, bunun yanı sıra kadınların kapasite paylaşımını artıracak, eğitimlerin, hafıza çalışmalarının ve gastronomi çalışmalarının olacağı bir çalışma planladıklarını anlatıyor. 

Ayşe Eriş, konuşmasını şu sözlerle tamamlıyor: “Hevra’nın şöyle bir avantajı da olacak; elde ettiğimiz gelirin bir kısmını evde bakım emeğini üstlenen bu nedenle iş yaşamına katılamayan kadınlara ayıracağız. O kadınlar için hem kendi evlerinde üretim yapma olanaklarını açıyoruz hem de onların ihtiyaçlarını karşılayacak bir kaynak oluşturuyoruz. Burada hem yemek hizmeti olacak hem de kadınların kendi üretimlerini satışa sunacağı bir alan olacak. Burada üretici bir aracı olmadan ürününü satışa sunacak. Emek kaybı olmaması için hak ettiği değerde alıp, hak ettiği değerde satmaya çalışacağız.” 

Daha önce hiç iş deneyimi olmayan Şehriban Aydın da, ev emekçisi bir kadın olarak artık Hevra çatısı altında olacağını söylüyor. Şehriban Aydın, “Bu yola kadınlara umut olmak için girdik, kadınların varoluşunu emeğimizle kanıtlamak istiyoruz” diyor. 

‘Çok heyecanlıyız, kadın dayanışması çok güzel’  

Yıllarca kendi bahçesinde nar üretimi yapan Rojda Kip, ürettiği narlardan elde ettiği nar ekşilerini kooperatifte satışa sunuyor. Daha önce köyünden hiç çıkmadığını ve çalışmadığını belirten Rojda Kip, şunları söylüyor: “Bahçemizin narları çok güzel, narların bazılarından nar ekşisi yapıyoruz. Herkes kendi bahçesini sattı ama biz satmadık. Suruç narı meşhurdur. Eskiden narları Urfa merkeze gönderip satıyorduk. Bir kısmından elde ettiğimiz nar ekşisini kooperatifte satışa sunacağız. Bu yeni çalışma alanı için çok heyecanlıyız, kadın dayanışması çok güzel.” 

‘Kadınlar olarak birlikte güçleniyoruz’ 

Aynı zamanda Urfa Ekoloji Meclisi Eş Sözcüsü Olan Ferda Öncel, amaçlarının kadın emeğini görünür kılmak olduğunu belirtiyor. “Çünkü kadınlar olarak birlikte güçleniyoruz” diyen Ferda Öncel, dayanışma ağlarını genişletmeyi hedefliyor.  

Ferda Öncel, dayanışma mesajını şu sözlerle verdi: “Daha güzel şeyler yapacağımıza inanıyorum. Kadın birlikteliği çemberini daha genişleteceğiz. Hazırlıklar daha fazla kadınla yapılacak, 7 kişiyiz birkaç ay sonra 70 kişi olabiliriz. Hevra bir umut olabilir. Kadın işçilerin dışarıya göçü, çocukların okuldan alınması, emeğin karşılığını bulmamasına karşı, burada kendi toprağında kendi emeğinin karşılığını almalarını istiyoruz. Burada amaç kazanç değil, birlikte o bağı kurmaktır.” 

‘Hevra’ya bekliyoruz’

 

7 kadından biri olan Sacide Çelik Gözcan da, “Amacımız aynı zamanda ihtiyaç sahibi kadınlara ulaşmak. Burada kahvaltı, yöresel ürünlerin satışı, brunch ve akşam yemeği olarak hizmet vereceğiz. Satışta olan tüm ürünleri sadece kadınlar yapıyor, hem bizim için hem onlar için gelir oluyor, kadınları Hevra’ya bekliyoruz” çağrısında bulunuyor. 

Naile Ak ise, “Burası sadece bir üretim alanı değil; kadınların omuz omuza verdiği, birlikte ürettiği ve paylaştığı bir dayanışma yuvası” diyor. Naile Ak, “Temel amacımız; el emeğini görünür kılmak. Kadınları hem ekonomik hem de sosyal hayatta daha güçlü kılmak. Burada birlikte öğreniyor, birlikte büyüyoruz” diyor.