تعلل ترکیه، توازنهای راهبردی صلح را تهدید میکند
«فراخوان صلح و جامعه دموکراتیک» همچنان میان ابتکارات یکجانبه کوردها و تعلل دولت ترکیه در ارائه هرگونه امتیاز حقوقی یا قانونی معلق مانده است. نشانههایی آشکار شده که نشان میدهد در مسیر تحقق صلح، ملاحظات سیاسی بر ملاحظات حقوقی غلبه یافته است.
سیلوا الابراهیم
مرکز خبر – شماری از شخصیتهای حقوقی و سیاسی هشدار دادهاند که ذهنیت حذفگرایانه دولت ترکیه در حال گسترش به داخل سوریه است. آنان میگویند مخالفت آنکارا با مسیر حقوقی، هویت و فرهنگ کوردی را هدف قرار داده و از جامعه بینالمللی خواستهاند برای اجرای «حق امید» برای عبدالله اوجالان فشار وارد کند؛ حقی که آن را یکی از کلیدهای اصلی تحقق صلح در عمل میدانند.
در میان کوردها، واکنشهای مردمی و حقوقی علیه تعلل ترکیه در روند صلح و تحقق جامعه دموکراتیک رو به افزایش است. آنان معتقدند نبود اقدامات حقوقی و عملی از سوی دولت ترکیه نشان میدهد که هدف، بیشتر تحمیل «تسلیم سیاسی» است تا رسیدن به صلحی واقعی و پایدار. به باور آنان، این بیجدیتی، تلاشهای کاهش تنش در منطقه را تضعیف کرده و مستقیماً هویت و فرهنگ کوردی را هدف قرار میدهد.
فلسفه اوجالان و نقد «دموکراسی ظاهری» ترکیه
وحیده سید احمد، از زنانی که در دهه ۱۹۹۰ با عبدالله اوجالان دیدار داشته، در توضیح تأثیر اندیشههای او بر زنان گفت: «زنان سالها زیر سلطه پدر و برادر زندگی میکردند، اما اوجالان این ذهنیت را به چالش کشید و افقهای تازهای از آزادی را پیش روی زنان گشود. زنان نیز با تکیه بر این فلسفه توانستند نقش فعالتری در جامعه خود بگیرند.»
او مرحله «فراخوان صلح و جامعه دموکراتیک» را برای مردم کورد و سایر ملتهای منطقه بسیار مهم دانست و افزود: «دولت ترکیه تا امروز هیچ گام حقوقی در این مسیر برنداشته است. ما بهعنوان مردم کورد، راهحلهای مسالمتآمیز و گفتوگوی دموکراتیک را ترجیح میدهیم و خواهان توقف خونریزی هستیم، چون هزینههای زیادی دادهایم.»
به گفته او، این فراخوان گامی مثبت برای ساخت جامعهای دموکراتیک است که در آن همه ملتها بدون حذف و تبعیض از حقوق خود برخوردار باشند.
وحیده سید احمد همچنین تعلل ترکیه را ناشی از نپذیرفتن دموکراسی واقعی دانست و گفت: «ترکیه به دلیل ساختار اقتدارگرایانهاش نمیتواند وارد گامهای جدی شود. ظاهرش دموکراتیک است، اما در عمل چنین نیست. اگر واقعاً جدی بود، باید اقدامات حقوقی مشخصی انجام میداد.»
او تأکید کرد که ترکیه از این روند هراس دارد، زیرا میتواند واقعیت سیاستهای گذشته و نقضهای تاریخی علیه کوردها و دیگر ملتها را آشکار کند.
«صلحِ تحمیلی» و موازنههای بینالمللی
سلوى عثمان، حقوقدان، معتقد است که دولت ترکیه در این روند به جای رویکرد حقوقی، رویکردی کاملاً سیاسی در پیش گرفته است. او میگوید: «ترکیه در برابر گامهای تاریخی پکک هیچ اقدامی انجام نمیدهد و حتی آن را نوعی پیروزی برای خود جلوه میدهد. این نشان میدهد که آنکارا به دنبال صلحی نیست که حقوق کوردها را به رسمیت بشناسد، بلکه صلحی میخواهد که بر پایه تسلیم طرف مقابل باشد.»
او هشدار میدهد که این رویکرد یکجانبه شانس موفقیت روند صلح را کاهش میدهد: «هیچ روند صلحی با اقدام یکطرفه موفق نمیشود.»
به گفته او، با وجود زندانی بودن اوجالان، او همچنان در عمل نقش مهمی در پیشبرد روند صلح دارد، در حالی که ترکیه تاکنون اقدام جدی انجام نداده است.
سلوى عثمان همچنین میگوید: «ناتوانی در اعطای حق امید به اوجالان نشاندهنده ضعف موضع دادگاه اروپایی حقوق بشر است.»
او معتقد است مهلت تعیینشده از سوی این دادگاه تا ماه ژوئن، در چارچوب موازنههای منطقهای قابل فهم است و سرنوشت این روند نیز بخشی از همین معادلات خواهد بود.
وی تأکید میکند: «اوجالان باید حق امید داشته باشد، زیرا طبق اصول حقوق بشر بینالمللی، آزادی او ضروری است.»
او همچنین خواستار آن شد که کمیته دولتی ترکیه درباره روند صلح، بهطور شفاف گزارش دهد، دلایل تأخیرها را توضیح دهد و در نهایت زمینه اجرای «حق امید» فراهم شود.
سلطه فرهنگی و تأثیر آن بر کردهای سوریه
بیمان علوش، هماهنگکننده «کنگره ستار» در کوبانی، نیز با انتقاد از سیاستهای ترکیه گفت: «سیاستهای آنکارا نشاندهنده اصرار بر یکسانسازی است؛ یک زبان، یک پرچم، یک ملت و یک فرهنگ، بدون پذیرش هیچ تنوعی.»
او افزود که با وجود گذشت بیش از یک سال از فراخوان صلح، ترکیه هنوز هیچ اقدام حقوقی عملی انجام نداده است، در حالی که طرف مقابل ابتکارات مهمی از جمله بازسازی ساختارهای خود و کنار گذاشتن سلاح را مطرح کرده است.
به گفته او، ادامه اقدامات یکطرفه نمیتواند به صلح واقعی منجر شود.
بیمان علوش همچنین هشدار داد که سیاستهای ترکیه تنها به داخل مرزهای این کشور محدود نمیشود، بلکه بر روند مسئله کوردها در سوریه نیز تأثیر منفی گذاشته است؛ بهویژه در زمینه حقوق زنان و حقوق زبانی و فرهنگی.
او در پایان بر پیام اخیر عبدالله اوجالان تأکید کرد که در آن خواستار تسریع ترکیه در اجرای تعهدات قانونی برای پیشبرد روند صلح شده بود.
در نهایت، «فراخوان صلح و جامعه دموکراتیک» همچنان میان ابتکارات یکجانبه کوردها و تعلل دولت ترکیه در ارائه هرگونه امتیاز حقوقی یا قانونی معلق مانده است. در ماههای آینده، تحولات منطقهای میتواند تعیین کند که این روند به صلح واقعی منتهی خواهد شد یا در وضعیت تعلیق باقی میماند.