جنوب لبنان میان تداوم تنش و تلاش برای تثبیت آتشبس
ادامه انفجارها و حضور نیروهای اسرائیلی در بخشهایی از جنوب لبنان، در کنار تلاش دولت این کشور برای گسترش حضور ارتش، آینده منطقه را در هالهای از ابهام قرار داده است؛ وضعیتی که احتمال تشدید درگیری یا تثبیت نسبی آرامش را همچنان باز گذاشته است.
رنا جونی
لبنان- در جنوب لبنان، جنگ عملاً پایان نیافته و پیامدهای آن همچنان ادامه دارد. انفجارهای روزانهای که نیروهای اسرائیلی در شماری از شهرها و روستاها با استفاده از مقادیر زیادی مواد منفجره انجام میدهند، بخشهای باقیمانده خانهها و زیرساختها را تخریب کرده و نگرانی ساکنان از گسترش دامنه تنش را افزایش داده است.
در مقابل، دولت لبنان تلاشهای دیپلماتیک خود را از طریق مذاکرات غیرمستقیم با میانجیگری و حضور آمریکا ادامه میدهد تا آرامش را تثبیت و پروندههای باقیمانده را حلوفصل کند. در نتیجه این تلاشها، سازوکاری مبتنی بر ایجاد مناطق آزمایشی به اجرا درآمده و ارتش لبنان وارد برخی از این مناطق شده است؛ اقدامی که در صورت موفقیت میتواند به مناطق دیگر نیز گسترش یابد.
با این حال، وضعیت امنیتی همچنان پیچیده است و ادامه نقض آتشبس و تحولات میدانی، پرسشهایی درباره آینده لبنان ایجاد کرده است: آیا این کشور به سوی رویارویی نظامی گستردهتری پیش میرود یا تنشها در سطحی کنترلشده باقی خواهد ماند؟ تحولات منطقهای چه تأثیری بر داخل لبنان خواهد گذاشت و سناریوهای احتمالی در سطح امنیتی و سیاسی چیست؟
صحنهای پیچیده و حساس
لارا الهاشم، تحلیلگر سیاسی، معتقد است وضعیت لبنان همچنان بسیار پیچیده است؛ بهویژه در ارتباط با مناطق آزمایشی که اجرای آنها در جنوب آغاز شده است. به گفته او، یکی از این مناطق از شهرک زوطر غربی آغاز شده؛ منطقهای که شاهد نفوذ نیروهای اسرائیلی بوده است، در حالی که نیروهای اسرائیلی همچنان در زوطر شرقی، در مجاورت آن، مستقر هستند.
او توضیح میدهد که دو منطقه دیگر از مرحله نخست، یعنی فرون و صرفند، تحت کنترل مستقیم نیروهای اسرائیلی نبودهاند. به باور او، این تفاوت جغرافیایی پرسشهایی ایجاد کرده و بر پیچیدگی وضعیت سیاسی و امنیتی افزوده است.
لارا الهاشم میگوید ساکنان روستاهای جنوب، واگذاری این مناطق به دولت لبنان را بهطور کامل یک دستاورد نمیدانند؛ زیرا دهها شهر و روستای جنوبی که با ویرانی گسترده روبهرو شدهاند، همچنان امکان بازگشت عادی ساکنان را ندارند و بسیاری از مردم هنوز نمیتوانند به خانههای خود بازگردند یا زندگی عادیشان را از سر بگیرند.
به گفته او، نزدیک به ۷۰ شهر و روستا، بهویژه مناطق واقع در نوار مرزی، تقریباً بهطور کامل تخریب شدهاند. از این رو، هرگونه سخن گفتن از دستاوردهای میدانی، بدون رسیدگی جامع به وضعیت این مناطق و فراهم کردن امکان بازگشت ساکنان، ناقص خواهد بود.
لارا الهاشم معتقد است اگر دولت لبنان به دنبال دستیابی به یک دستاورد در این زمینه یا معرفی آن بهعنوان یک موفقیت سیاسی است، باید دامنه مناطق آزمایشی را بهتدریج گسترش دهد و تحویل این مناطق به دولت را برای مدت طولانی به یک یا دو منطقه محدود نکند؛ زیرا در غیر این صورت، این طرح از محتوای اصلی خود تهی خواهد شد.
او میگوید این دیدگاه با موضع سیاسی حزبالله و جنبش امل نیز همراستا است؛ دو گروهی که بر ضرورت گسترش این مناطق و تکمیل روند بازگشت تدریجی حاکمیت دولت تأکید دارند. با این حال، شرایط جغرافیایی پیچیدگیهای بیشتری به فضای سیاسی لبنان افزوده است، زیرا درباره نحوه اجرای این طرح و چگونگی مدیریت مناطق مرزی، میان جریانهای سیاسی لبنان اتفاق نظر وجود ندارد و همین مسئله باعث شده این پرونده همچنان محل اختلاف باشد.
رویکردهای متفاوت سیاسی
لارا الهاشم میگوید دیدگاههای سیاسی درباره این پرونده همچنان متفاوت است. حزبالله و جنبش امل خواستار خروج کامل و فوری نیروهای اسرائیلی از خاک لبنان هستند، در حالی که دولت لبنان رویکردی تدریجی را دنبال میکند و میکوشد با گسترش مرحلهبهمرحله مناطق آزمایشی، روند خروج نیروهای اسرائیلی و استقرار دوباره ارتش لبنان را پیش ببرد.
او معتقد است این روند باید در چند مرحله اجرا شود و لبنان به مجموعهای از اقدامات پیدرپی در این زمینه نیاز دارد؛ زیرا به باور او، جنگ چیزی جز خونریزی و ویرانی بیشتر به همراه نداشته است. در عین حال، مذاکره میتواند بخشی از مدیریت مناقشه باشد، اما از مسیرهای سیاسی و مسالمتآمیز.
لارا الهاشم در تحلیل وضعیت لبنان میگوید این کشور در آستانه مرحلهای بسیار حساس قرار دارد و ادامه تنشهای امنیتی میتواند در صورت ناکام ماندن تلاشهای سیاسی و دیپلماتیک، شکافهای داخلی را افزایش دهد. به گفته او، ساکنان جنوب همچنان بر نقش ارتش لبنان تأکید دارند؛ ارتشی که تصمیمهای سیاسی دولت را اجرا میکند و مسئولیت حفظ صلح داخلی بر عهده آن است.
او معتقد است نشانههای موجود از تمایل اسرائیل برای خروج کامل از خاک لبنان حکایت ندارد و مواضع دولت اسرائیل نیز ادامه این رویکرد را نشان میدهد. لارا الهاشم همچنین میگوید بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، با فشارهای سیاسی داخلی، بهویژه در آستانه انتخابات، روبهرو است و همین مسئله او را بیش از پیش تحت تأثیر مواضع جریان راست افراطی قرار میدهد؛ جریانی که از تشدید درگیری نظامی حمایت میکند و این وضعیت احتمال افزایش تنش را همچنان بالا نگه میدارد.
آینده لبنان به کدام سو میرود؟
لارا الهاشم درباره آینده وضعیت لبنان و اینکه آیا این کشور به سمت جنگ یا آرامش پیش خواهد رفت، میگوید هنوز همه احتمالات مطرح است و برای پیشبینی قطعی مسیر تحولات زود است.
به گفته او، لبنان اکنون در نقطه تلاقی چند عامل مهم قرار دارد؛ از جمله انتخابات اسرائیل، تصمیم دولت لبنان برای انحصار سلاح در دست دولت، اصرار حزبالله بر حفظ سلاح خود، خواست ساکنان آواره جنوب برای بازگشت به شهرها و روستاهایشان و نقش ارتش لبنان در حفظ صلح داخلی و اجرای تصمیمهای دولت.
او معتقد است مجموع این عوامل باعث میشود نتوان بهطور قطعی گفت مرحله آینده به سمت تشدید تنش پیش خواهد رفت یا تثبیت آرامش. به گفته او، لبنان همچنان عملاً درگیر پیامدهای جنگ است و انفجارها و نقضهای مکرر در جنوب ادامه دارد.
لارا الهاشم تأکید میکند وضعیت لبنان دیگر تنها به عوامل داخلی وابسته نیست و تحولات منطقهای نیز بر آن تأثیر میگذارد؛ بهویژه تحولات ایران و پیامدهای روابط و تحولات کشورهای حوزه خلیج فارس بر فضای سیاسی و امنیتی لبنان.
او در پایان میگوید چشمها به روزهای آینده دوخته شده است؛ روزهایی که با توجه به شرایط موجود، مرحلهای بسیار حساس و سرنوشتساز برای لبنان خواهد بود و هر تحول سیاسی یا امنیتی میتواند مستقیماً بر وضعیت این کشور تأثیر بگذارد.