رابعه خريص 

الجزایر- با وجود حضور زنان در احزاب سیاسی الجزایر به‌واسطه قوانین الزام‌آور برای نمایندگی آنان در ساختارهای حزبی، مشارکت واقعی و مؤثر زنان همچنان محدود است. این وضعیت به چالش‌های ساختاری متعددی از جمله کناره‌گیری زنان از فعالیت سیاسی به دلیل محدودیت‌های اجتماعی، مسئولیت‌های خانوادگی و ضعف برنامه‌های آموزش و توانمندسازی سیاسی بازمی‌گردد.

راضیه بوشمط، عضو دفتر ملی جنبش النهضة الجزائرية و مسئول دبیرخانه زنان و امور خانواده این حزب، یکی از زنانی است که دوره‌های مختلف مبارزات سیاسی در الجزایر را از آغاز فضای چندحزبی تا امروز تجربه کرده است.

او با یادآوری آن دوران گفت: «وقتی جوان بودم، زنان هیچ حضور و مشارکتی در شوراهای منتخب، چه در سطح محلی و چه ملی، نداشتند.» وی همچنین به انتخابات ۵ ژوئیه ۱۹۹۷ اشاره کرد و گفت فهرست‌های انتخاباتی آن زمان «کاملاً فاقد نام زنان» بود.

به باور او، وضعیت امروز پس از حدود سه دهه کاملاً متفاوت است؛ زیرا قوانین مربوط به فعالیت سیاسی تغییرات قابل توجهی ایجاد کرده‌اند. او به مجموعه‌ای از قوانین و مواد قانونی اشاره کرد که اصل برابری و حقوق زنان را تقویت کرده‌اند؛ از جمله مواد ۳۵ و ۳۷ قانون اساسی الجزایر که بر برابری کامل زنان و مردان و مشارکت شهروندان زن در زندگی عمومی تأکید دارند. همچنین ماده ۵۹ دولت و احزاب را موظف می‌کند حقوق سیاسی زنان را ارتقا داده و فرصت‌های حضور آنان در نهادهای منتخب را گسترش دهند.

با این حال، بوشمط به چالش‌های مشارکت سیاسی زنان در الجزایر اشاره کرده و پرسش‌هایی را درباره میزان تأثیرگذاری این قوانین مطرح می‌کند. او می‌پرسد آیا کاهش حضور زنان در پارلمان و شوراهای محلی ناشی از کمبود شایستگی است یا عوامل دیگری در این مسئله نقش دارند که باید مورد بررسی قرار گیرند.

او توضیح داد که با وجود اهمیت قوانین حمایتی در تشویق زنان به فعالیت سیاسی، این قوانین هنوز نتوانسته‌اند حضور قوی و مؤثری برای زنان در سطوح مختلف سیاست ایجاد کنند. به گفته او، این ضعف به توانایی زنان ارتباطی ندارد؛ چراکه زنان الجزایری در حوزه‌هایی مانند آموزش، پزشکی، وکالت و حتی اقتصاد و تجارت توانمندی خود را ثابت کرده‌اند و بنابراین دلایل دیگری پشت محدود بودن مشارکت سیاسی آنان قرار دارد.

 

دلایل دوری زنان از سیاست

راضیه بوشمط سه دلیل اصلی را برای فاصله گرفتن زنان از فعالیت سیاسی برمی‌شمارد.

نخست، پایین بودن آگاهی نسبت به اهمیت مشارکت سیاسی زنان و ضرورت حضور آنان در نهادهای تصمیم‌گیری برای طرح مطالبات و مسائل زنان؛ زیرا زنان بهتر از هر کس دیگری می‌توانند واقعیت‌های زندگی خود را بازتاب دهند.

دوم، کمبود آموزش و توانمندسازی سیاسی. بسیاری از زنان با مفاهیم پایه‌ای مانند قانون اساسی، قوانین، وظایف نمایندگان منتخب و همچنین مهارت‌های ارتباطی و سخنوری آشنایی کافی ندارند. این در حالی است که احزاب و تشکل‌های سیاسی نیز برنامه‌های جدی برای آموزش آنان ارائه نمی‌دهند.

سومین عامل، نگرش اجتماعی حاکم است که همچنان فعالیت سیاسی را عرصه‌ای مردانه می‌داند؛ عرصه‌ای که نیازمند حضور گسترده، جسارت در رویارویی و توانایی ارتباط‌گیری است. این نگاه باعث می‌شود برخی زنان از ورود به سیاست هراس داشته باشند.

او معتقد است احزاب سیاسی باید از بهره‌گیری نمادین از حضور زنان در موسم انتخابات فراتر بروند و به سمت توانمندسازی واقعی و پایدار آنان حرکت کنند؛ زیرا زنان شریک اصلی توسعه و یکی از ارکان پیشرفت جامعه هستند.

 

از حاشیه‌نشینی تا نقش‌آفرینی

در همین زمینه، زهیه خلیفی، از رهبران جبهه عدالت و توسعه و نامزد انتخابات پارلمانی آینده، می‌گوید: «مشارکت سیاسی زنان یک ضرورت اجتماعی است؛ زیرا آنان در همه عرصه‌ها نقشی مهم و متمایز دارند. برای حضور مؤثر در سیاست، زنان به آمادگی فکری، حقوقی و سازمانی نیاز دارند تا بتوانند در مراکز تصمیم‌گیری و مدیریت امور عمومی نقش‌آفرین باشند، آگاهی را گسترش دهند و رهبران آینده را پرورش دهند.»

با این حال، او معتقد است که در عمل توجه کافی به این موضوع وجود ندارد؛ موضوعی که می‌تواند جایگاه واقعی زنان را در چارچوب‌های قانونی و مشروع مشخص کرده و آنان را برای ایفای مسئولیت‌هایشان آماده سازد.

خلیفی تأکید می‌کند که شایستگی‌ها از طریق دانش، آگاهی و سیاست مبتنی بر عدالت و حق شکل می‌گیرند؛ سیاستی که زنان را نیز همانند مردان شایسته تصدی مناصب عالی می‌داند.

او در پایان می‌گوید که با وجود محدودیت‌ها و نگاه سنتی‌ای که هنوز زنان را تنها در نقش‌های خانگی مانند آشپزی، خانه‌داری و تربیت فرزندان می‌بیند، توانسته است بر این موانع غلبه کند و جایگاه و توانایی‌های خود را در جامعه به اثبات برساند.