ترس، ناآگاهی و سبک زندگی؛ عواملی مؤثر بر افزایش سزارین
افزایش سزارین، نقش ترس از درد، ناآگاهی و سبک زندگی را در انتخاب روش زایمان برجسته کرده است.
دیرین رحیم
سلیمانی- زایمان طبیعی به آمادگی جسمی و روانی و مراقبت‌های پزشکی نیاز دارد. با وجود افزایش گرایش به زایمان سزارین در سال‌های اخیر، آگاه‌سازی زنان درباره اهمیت زایمان طبیعی، مزایا و خطرات هر دو روش و تأثیر آن‌ها بر سلامت مادر و نوزاد، بیش از گذشته ضرورت دارد.
«می‌خواهیم روند زایمان را برای مادران آسان‌تر کنیم»
اسمر حسن، ماما، می‌گوید مادرانی که زایمان سزارین را انتخاب می‌کنند، معمولاً دلایل مختلفی دارند که یکی از مهم‌ترین آن‌ها ترس و اضطراب از درد زایمان طبیعی است. این ترس در بسیاری از موارد از ناآگاهی، شنیده‌ها و توصیه‌های نادرست اطرافیان ناشی می‌شود؛ برای مثال، برخی تصور می‌کنند زایمان طبیعی آسیب‌های زیادی به مادر وارد می‌کند.
به گفته او، سبک زندگی امروزی نیز زنان را از الگوی طبیعی زندگی دور کرده است. کم‌خوابی، بی‌تحرکی، تغذیه ناسالم و اضطراب، از عواملی هستند که می‌توانند روند زایمان را دشوارتر کنند. در چنین شرایطی، ممکن است دردهای طبیعی زایمان به‌موقع آغاز نشوند یا روند زایمان زودتر یا دیرتر از زمان مورد انتظار اتفاق بیفتد. این عوامل در کنار اطلاعات نادرست، باعث شده‌اند برخی زنان از زایمان طبیعی فاصله بگیرند.
اسمر حسن تأکید می‌کند: «ما می‌خواهیم روند زایمان را برای مادران آسان‌تر کنیم؛ اما اگر شرایط اضطراری پیش بیاید و جان مادر یا نوزاد در خطر باشد، ناچاریم به سزارین روی بیاوریم. زایمان طبیعی روشی است که بسیاری از زنان می‌توانند آن را تجربه کنند، اما اولویت ما حفظ سلامت و امنیت مادر و نوزاد است.»
او درباره مزایای زایمان طبیعی می‌گوید مادر پس از تحمل چند ساعت درد و ناراحتی، معمولاً زودتر می‌تواند به فعالیت‌های روزمره بازگردد و مراقبت از نوزاد را بر عهده بگیرد. همچنین روش‌هایی وجود دارد که مادران می‌توانند برای کاهش درد زایمان از آن‌ها استفاده کنند.
«زایمان طبیعی برای سلامت نوزاد نیز مفید است»
اسمر حسن با اشاره به تأثیر زایمان طبیعی بر سلامت نوزاد می‌گوید: «وقتی نوزاد از مسیر طبیعی زایمان متولد می‌شود، ریه‌های او آمادگی بیشتری برای تنفس پیدا می‌کنند و با باکتری‌های مفید موجود در مسیر زایمان آشنا می‌شود. این فرایند می‌تواند به تقویت سیستم ایمنی بدن نوزاد کمک کند و احتمال ابتلای او به برخی بیماری‌ها را کاهش دهد.»
او همچنین توضیح می‌دهد که هنگام عبور نوزاد از کانال زایمان، بخشی از مایعات موجود در مجاری تنفسی او خارج می‌شود و این موضوع می‌تواند به تنفس آسان‌تر نوزاد پس از تولد کمک کند.
به گفته این ماما، زایمان طبیعی در صورتی که در محیطی مناسب و حرفه‌ای و زیر نظر کادر درمان انجام شود، می‌تواند مزایایی برای مادر و نوزاد داشته باشد. در عین حال، باید امکان تشخیص سریع شرایط غیرمنتظره و انتقال مادر به اتاق عمل در صورت نیاز فراهم باشد.
«تعیین تاریخ سزارین بر اساس مناسبت‌های شخصی، پدیده‌ای نادرست است»
اسمر حسن در ادامه به انتخاب تاریخ زایمان سزارین بر اساس مناسبت‌های شخصی اشاره می‌کند و می‌گوید برخی مادران ترجیح می‌دهند تاریخ تولد فرزندشان با روز تولد همسر، یکی از اعضای خانواده یا سالگرد ازدواجشان هم‌زمان باشد.
به گفته او، این تصمیم گاهی باعث می‌شود نوزاد زودتر یا دیرتر از زمان مناسب و بدون ضرورت پزشکی به دنیا آورده شود؛ اتفاقی که بیشتر از طریق سزارین برنامه‌ریزی‌شده رخ می‌دهد. او این شیوه را نادرست می‌داند و معتقد است نوزاد باید فرصت کافی برای تکمیل روند رشد خود در رحم مادر داشته باشد.
اسمر حسن با اشاره به دیدگاه برخی متخصصان سلامت می‌گوید خارج کردن زودهنگام نوزاد از رحم، بدون دلیل پزشکی، می‌تواند فرصت ادامه رشد طبیعی را از او بگیرد. به اعتقاد او، زمان آغاز زایمان باید تا حد امکان بر اساس آمادگی طبیعی بدن مادر و نوزاد تعیین شود، نه بر اساس خواست و برنامه‌ریزی شخصی.
او با اشاره به ۱۵ سال تجربه کاری خود می‌گوید در این مدت مادران بسیاری را برای زایمان طبیعی آموزش داده و از نظر جسمی و روانی آماده کرده است. به گفته او، مادرانی که با آگاهی و آمادگی وارد این فرایند می‌شوند، با اطمینان بیشتری زایمان طبیعی را تجربه می‌کنند.
«تغذیه سالم و ورزش پس از زایمان اهمیت دارد»
این ماما همچنین درباره تفاوت روند بازیابی بدن پس از زایمان طبیعی و سزارین می‌گوید در زایمان سزارین، عضلات شکم تحت تأثیر جراحی قرار می‌گیرند و بازگشت بدن به وضعیت پیشین ممکن است زمان بیشتری ببرد؛ در حالی که پس از زایمان طبیعی، روند جمع‌شدن رحم و بازگشت آن به وضعیت قبلی معمولاً سریع‌تر پیش می‌رود.
او با انتقاد از کم‌توجهی به ورزش و تغذیه پس از زایمان در جامعه می‌گوید تغذیه مناسب و فعالیت بدنی نقش مهمی در بازگشت بدن مادر به وضعیت طبیعی دارند. به گفته او، بستن شکم‌بند پس از زایمان به‌تنهایی راهکار مؤثری برای کاهش شکم نیست و آنچه اهمیت بیشتری دارد، رعایت رژیم غذایی مناسب و انجام ورزش‌های متناسب با شرایط جسمی مادر است.
اسمر حسن تأکید می‌کند که این مراقبت‌ها پس از هر دو روش زایمان ضروری‌اند، اما در سزارین به دلیل انجام عمل جراحی و دست‌کاری عضلات، توجه بیشتری به روند بهبودی لازم است. او یادآور می‌شود که سزارین برای شرایط اضطراری و حفظ جان مادر و نوزاد در نظر گرفته شده است و خود این روش نیز می‌تواند با درد و عوارضی همراه باشد.
او به مادران توصیه می‌کند در دوره‌های آمادگی برای زایمان شرکت کنند؛ دوره‌هایی که علاوه بر آمادگی جسمی، آموزش و آمادگی روانی را نیز دربرمی‌گیرند. مادران باید با مراحل زایمان، مزایا و معایب هر روش و خطرات احتمالی آن آشنا شوند تا بتوانند بر اساس آگاهی و مشورت با پزشک، درباره روش زایمان تصمیم بگیرند، نه بر مبنای ترس، ناآگاهی یا توصیه‌های اطرافیان.
این ماما در عین حال تأکید می‌کند که زایمان طبیعی برای همه مادران مناسب نیست و برخی شرایط پزشکی، انجام سزارین را ضروری می‌کند. برای نمونه، اگر جفت تا پایان بارداری در قسمت پایینی رحم باقی بماند و مسیر خروج نوزاد را مسدود کند، زایمان طبیعی امکان‌پذیر نخواهد بود. البته در برخی موارد، با بزرگ‌شدن رحم و پیشرفت بارداری، موقعیت جفت تغییر می‌کند و از دهانه رحم فاصله می‌گیرد.
او همچنین می‌گوید مادرانی که دو یا سه بار سزارین شده‌اند، معمولاً نباید بدون ارزیابی تخصصی برای زایمان طبیعی اقدام کنند؛ اما زنانی که تنها یک بار سزارین داشته‌اند، ممکن است با توجه به شرایط جسمی و نظر پزشک بتوانند زایمان طبیعی را تجربه کنند. به گفته او، فاصله زمانی حدود یک سال و نیم پس از سزارین نیز در ارزیابی این امکان اهمیت دارد.
اسمر حسن اضافه می‌کند ابتلا به فشار خون، دیابت، مشکلات ستون فقرات یا سابقه جراحی چشم لزوماً به این معنا نیست که مادر باید سزارین شود و تصمیم‌گیری درباره روش زایمان باید با مشورت پزشک انجام گیرد. حتی برخی زنان مبتلا به بیماری قلبی یا فشار خون و دیابتِ کنترل‌شده نیز ممکن است بتوانند زایمان طبیعی داشته باشند.
«زنان درباره زایمان طبیعی و سزارین آگاهی کافی ندارند»
خانزاد محمد امین، مسئول بخش زایمان طبیعی بیمارستان آسیا، نیز افزایش آمار سزارین در سال‌های اخیر را تا اندازه‌ای ناشی از آگاهی ناکافی زنان درباره تفاوت‌های زایمان طبیعی و سزارین می‌داند.
او می‌گوید بسیاری از زنان از مزایای زایمان طبیعی آگاهی ندارند و نمی‌دانند این روش چگونه می‌تواند به بازگشت سریع‌تر بدن به وضعیت پیشین و آغاز زودتر شیردهی کمک کند.
به گفته او، بر اساس معیارهای سازمان جهانی بهداشت، حدود ۱۵ درصد زایمان‌ها ممکن است به دلایل پزشکی و در شرایط اضطراری به سزارین نیاز داشته باشند و در موارد دیگر، زایمان طبیعی امکان‌پذیر است. او معتقد است برخی مادران به دلیل آشنا نبودن با درد زایمان و نداشتن آموزش کافی درباره مراحل آن، خود خواهان سزارین می‌شوند و گاهی پزشکان نیز با درخواست آنان موافقت می‌کنند.
خانزاد محمد امین می‌گوید برخی زنان در طول ۹ ماه بارداری به اندازه کافی به پزشک و ماما مراجعه نمی‌کنند و در نتیجه، با مراحل زایمان و اقداماتی که باید هنگام شروع درد انجام دهند، آشنا نمی‌شوند. او تأکید می‌کند آموزش و مراقبت در دوران بارداری می‌تواند به زنان کمک کند با آمادگی بیشتری وارد روند زایمان شوند.
این مسئول بخش زایمان طبیعی در پایان به برخی پیامدهای احتمالی سزارین، از جمله تأخیر در آغاز شیردهی، اشاره می‌کند و می‌گوید بهتر است مادر بلافاصله پس از تولد نوزاد، شیردهی را آغاز کند.
او شیردهی طبیعی را یکی از مزایای مهم پس از زایمان می‌داند و می‌گوید این فرایند برای سلامت مادر و کودک اهمیت دارد. به گفته او، شیردهی می‌تواند خطر ابتلا به سرطان پستان را در مادر کاهش دهد و مواد غذایی مورد نیاز نوزاد را تأمین کند. همچنین زایمان طبیعی معمولاً به بهبود سریع‌تر مادر و کاهش برخی خطرها، از جمله خونریزی، کمک می‌کند.
خانزاد محمد امین تأکید می‌کند آگاهی از مزایا و خطرات هر دو روش زایمان و دریافت مراقبت‌های مناسب در دوران بارداری، به مادران امکان می‌دهد با شناخت بیشتر و بر اساس شرایط پزشکی خود تصمیم بگیرند.