زنان و محدودیتهای اعمالشده بر رسانهها
محدودیت بر فعالیت رسانهها تنها گریبانگیر نهادهای خبری نیست، بلکه حضور زنان در این حوزه را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. با افزایش فشارها بر رسانهها، آزادی عمل و بیان روزنامهنگاران زن بیش از گذشته در معرض تهدید قرار گرفته است.
هِوی صلاح
سلیمانیه - آزادی بیان حقی است که به همه ما امکان میدهد خود را ابراز کنیم؛ حقی برای سخن گفتن، شنیدن و مشارکت در زندگی سیاسی، هنری و اجتماعی. این آزادی همچنین شامل حق جستوجو، دریافت و انتشار اطلاعات از طریق هر رسانهای است.
ماده ۱۹ اعلامیه جهانی حقوق بشر (۱۹۴۸) تصریح میکند که هر فردی حق آزادی عقیده و بیان دارد. آزادی بیان از پایههای اصلی کار رسانه و نظام دموکراتیک است؛ زیرا رسانه بدون صدای آزاد نمیتواند حقیقت را منتقل کند و در نبود آن، جامعه از دسترسی به اطلاعات درست محروم میشود.
در بسیاری از نقاط جهان، روزنامهنگاران و نهادهای رسانهای با فشارها، محدودیتها، قوانین سختگیرانه یا تهدید روبهرو هستند؛ مسائلی که مستقیماً بر سطح آزادی بیان اثر میگذارد.
اگر فشار و نظارت برای مردان یک مانع بهشمار آید، برای زنان دوچندان است. زنان فعال در رسانه هم بهعنوان روزنامهنگار و هم بهعنوان زن با چالش روبهرو هستند. تهدیدهای آنلاین، توهینها، تلاش برای خاموش کردن صداهایشان و کمبود فرصتهای مدیریتی باعث شده حضور و صدای زنان در برخی حوزههای رسانهای کمرنگتر باشد.
زنان با خطرات بیشتری روبهرو هستند
آزادی بیان و استقلال رسانه از شاخصهای مهم پیشرفت هر جامعه است، با این حال بررسیها نشان میدهد روزنامهنگاران همچنان با فشارهای قانونی، مالی و سیاسی مواجهاند؛ فشارهایی که آزادی کار و انتشار اطلاعات را محدود میکند.
در چنین فضایی، زنان با خطرات بیشتری روبهرو هستند. بسیاری از آنان از تهدید در شبکههای اجتماعی، فشار برای خودسانسوری و مشکلات مربوط به امنیت فردی سخن میگویند.
مدیران رسانهای معتقدند تقویت حمایتهای قانونی، ارائه پشتیبانی روانی و تضمین برابری فرصتها میتواند به تقویت صدای زنان و حمایت از آزادی بیان کمک کند.
کارشناسان نیز تأکید میکنند که رسانه آزاد تنها با قانون حفظ نمیشود؛ بلکه نیازمند فرهنگ پذیرش نقد، حمایت عملی از روزنامهنگاران و وجود دستگاه قضایی عادل است تا صدای همه، بهویژه زنان، بدون ترس شنیده شود.
زنانی با اندیشهای مستقل
زارا احمد، فعال سیاسی، میگوید آزادی بیان در همه عرصهها وجود دارد، اما میزان بهرهمندی از آن به اراده و جسارت افراد بستگی دارد؛ اینکه تا چه اندازه بتوانند دیدگاههای خود را با اعتمادبهنفس مطرح کنند.
او توضیح میدهد: «مردم در ظاهر در همه جا آزادند، اما در مکانهایی که زیر نظر یک حزب یا گروه خاص اداره میشود، امکان بیان آزادانه محدود است. برای نمونه، در پارلمان و احزاب سیاسی اقلیم کوردستان زنان حضور دارند، اما نمیتوانند خارج از چارچوب حزب یا برخلاف موضع رهبری آن اظهار نظر کنند. آنها در قالبی سیاسی محدود شدهاند و امکان بیان مستقل ندارند.»
به گفته او، زنانی که واقعاً میتوانند آزادانه سخن بگویند، زنان مستقلی هستند که از نظر فکری و سیاسی وابسته نیستند: «چنین زنانی میتوانند همواره آزادانه نظر بدهند و کسی نمیتواند به آنها دستور تحمیل کند.»
«در رسانه آزاد میتوان آزادانه کار کرد»
زارا احمد تأکید میکند که همه چیز به میزان پایبندی افراد به آزادیشان بستگی دارد: «کسانی که در رسانههای مستقل و آزاد فعالیت میکنند، امکان کار آزادانه دارند؛ اما اگر رسانه وابسته به نهادی خاص باشد، آزادی عمل و بیان محدود میشود.»
او میافزاید اگر کسی بخواهد از چارچوب تعیینشده فراتر برود و دیدگاهی متفاوت مطرح کند، ممکن است با مانعتراشی، تهدید یا حتی خشونت روبهرو شود؛ بهویژه زنان و جوانان که بیشتر در معرض این فشارها قرار دارند.
او در پایان میگوید: «رسانه آزاد و مستقل، حرفهای عمل میکند، وابسته نیست و جانبدارانه رفتار نمیکند.»