هوی صلاح

سلیمانیه – جهان با شتابی بی‌سابقه به سمت هوش مصنوعی و علوم کامپیوتر پیش می‌رود. در چنین شرایطی، توانمندسازی زنان دیگر فقط یک شعار اجتماعی نیست، بلکه به یک ضرورت واقعی در حوزه دانش و فناوری تبدیل شده است.

مرور تاریخ علوم کامپیوتر نشان می‌دهد که زنان از همان ابتدا نقش مهمی داشته‌اند؛ برای مثال آدا لاولیس نخستین کسی بود که فهمید رایانه می‌تواند فراتر از محاسبات عددی عمل کند و اولین الگوریتم قابل اجرا را نوشت. با این حال، در سال‌های بعد شکاف جنسیتی در این حوزه به‌وجود آمد. امروز اما با گسترش هوش مصنوعی و کار از راه دور، شرایطی فراهم شده که زنان می‌توانند از محدودیت‌های زمانی و مکانی عبور کنند.

 

زنان همیشه پشت تحولات بزرگ دیجیتال بوده‌اند

در طول تاریخ نوآوری‌های فناوری، زنان نقش مهمی در پیشبرد تحولات دیجیتال داشته‌اند. اما امروز وارد مرحله‌ای تازه شده‌ایم؛ مرحله‌ای که در آن شکاف جنسیتی در دسترسی به دانش در حال کمرنگ شدن است. در کوردستان نیز، که جامعه در حال گذار اقتصادی است، فناوری به پلی مهم تبدیل شده که زنان جوان و کارآفرین را به جهان متصل می‌کند.

وقتی زنی در شهرهایی مانند سلیمانیه، هولیر یا دهوک مهارت‌های برنامه‌نویسی و علوم کامپیوتر را یاد می‌گیرد، دیگر به محیط محلی محدود نمی‌شود. او می‌تواند از طریق کار از راه دور و پلتفرم‌های جهانی درآمد کسب کند و به استقلال مالی برسد؛ استقلالی که به تقویت خانواده و جامعه هم کمک می‌کند.

هوش مصنوعی در واقع ابزاری است که توانایی‌های زنان را چند برابر می‌کند. این فناوری می‌تواند در کارهای مختلفی مثل مدیریت کسب‌وکارهای کوچک، تحلیل داده‌ها و بازاریابی مدرن به آن‌ها کمک کند و باعث شود با زمان و هزینه کمتر، نتیجه بهتری بگیرند. در مناطقی مثل کوردستان که برخی زنان به دلیل مسئولیت‌های خانوادگی کمتر به بازار کار سنتی دسترسی دارند، فضای دیجیتال می‌تواند راهی برای رهایی باشد؛ فضایی که نه جنسیت می‌شناسد و نه مرز جغرافیایی، بلکه فقط مهارت و خلاقیت را ملاک قرار می‌دهد.

 

«هوش مصنوعی راه تازه‌ای برای شناخت توانایی‌های زنان باز کرده است»

نهله محمد سعید، استاد دانشگاه در اقلیم کردستان، می‌گوید فناوری و هوش مصنوعی از مهم‌ترین موضوعات روز هستند، چون ما در حال تجربه یک انقلاب فناورانه هستیم. به گفته او، برای استفاده از این فرصت‌ها باید دانش کافی درباره هوش مصنوعی داشته باشیم و بدانیم چگونه از آن بهره ببریم. او تأکید می‌کند که هر فناوری جدیدی هم جنبه‌های مثبت دارد و هم منفی، و معمولاً به دلیل ناآگاهی، در ابتدا چالش‌هایی ایجاد می‌کند. این موضوع می‌تواند برای برخی زنان باعث نگرانی از همگام شدن با این حوزه جدید شود.

با این حال، او معتقد است که هوش مصنوعی فرصت تازه‌ای برای زنان فراهم کرده تا توانایی‌های خود را کشف کنند. برای شروع هم امکانات پیچیده‌ای لازم نیست؛ یک گوشی هوشمند، تبلت یا لپ‌تاپ کافی است تا بتوان از این فناوری استفاده کرد.

او همچنین به اهمیت کسب‌وکارهای کوچک اشاره می‌کند که زنان می‌توانند در آن‌ها نقش فعالی داشته باشند، به‌ویژه در چارچوب فرهنگ جامعه و در مسیر توسعه آن.

به گفته او، دو مانع اصلی بر سر راه پیشرفت زنان وجود دارد: آشنایی کم با ابزارهای هوش مصنوعی و توجه ناکافی به این حوزه. به همین دلیل، لازم است نهادهای مسئول دوره‌های آموزشی، کارگاه‌ها و مراکز تخصصی به ویژه برای زنان ایجاد کنند تا آن‌ها بتوانند از این مهارت‌ها برای کسب درآمد استفاده کنند.

او اضافه می‌کند که اگرچه برخی مؤسسات دوره‌های آموزشی برگزار کرده‌اند، اما مشارکت جوانان و به‌ویژه زنان هنوز پایین است و بیشتر شرکت‌کنندگان کسانی هستند که از قبل به این حوزه علاقه داشته‌اند. به باور او، باید آموزش را از خانواده و مدرسه شروع کرد تا آگاهی به‌صورت گسترده در جامعه شکل بگیرد.

او همچنین اشاره می‌کند که در بازدیدهایی که از مدارس داشته، متوجه شده برخی معلمان هنوز شناخت کافی از ابزارهای هوش مصنوعی ندارند و این موضوع روی نحوه آموزش، به‌ویژه برای دانش‌آموزان دختر، تأثیر می‌گذارد. بنابراین لازم است برای معلمان هم دوره‌های آموزشی برگزار شود تا هم نحوه استفاده درست از این ابزارها را یاد بگیرند و هم نسبت به پیامدهای استفاده نادرست آن آگاه شوند.

نهله محمد تأکید می‌کند که امروز فناوری، به‌ویژه هوش مصنوعی، وارد همه حوزه‌های کاری شده و باید با آن همراه شد. او می‌گوید که بیش از ۲۰۰ نشست و کارگاه در این زمینه برگزار کرده و همیشه بر این نکته تأکید دارد که یادگیری فناوری محدود به سن خاصی نیست و هیچ‌ وقت برای شروع دیر نیست. او معتقد است زنان هم به‌راحتی می‌توانند از این ابزارها استفاده کنند و فناوری فقط متعلق به مردان نیست، بلکه برای همه انسان‌هاست.

او همچنین می‌گوید با اینکه تخصص اصلی‌اش در حوزه کامپیوتر نیست، اما توانسته در زمینه هوش مصنوعی فعالیت‌های زیادی انجام دهد. به گفته او، حضور زنان در این حوزه هم به فرصت‌های شغلی در شرکت‌ها بستگی دارد و هم به مهارت‌ها و توانایی‌های خودشان. امروزه شرکت‌های زیادی در زمینه فناوری و هوش مصنوعی فعال هستند و زنان در آن‌ها نقش مهمی دارند.

 

«آگاهی زنان، کلید پیشرفت جامعه است»

در پایان، او دو پیام مهم مطرح می‌کند. نخست خطاب به نهادهای دولتی، به‌ویژه وزارت فرهنگ و آموزش عالی، که باید به هوش مصنوعی به‌عنوان یک ضرورت نگاه کنند و برای تربیت نسلی آگاه در این حوزه برنامه‌ریزی کنند تا فرصت‌های شغلی جدید ایجاد شود.

پیام دوم او خطاب به زنان است: از ترس دست بردارید، چون ترس مانع پیشرفت می‌شود. به گفته او، زنان توانمند زیادی وجود دارند که هنوز فرصت بروز توانایی‌هایشان را پیدا نکرده‌اند. او تأکید می‌کند که حضور و آگاهی زنان نقش بسیار مهمی در پیشرفت جامعه دارد.