زنان هنرمند غزه؛ روایت جنگ و آوارگی بر بوم مقاومت
گروهی از هنرمندان زن در غزه با برگزاری نمایشگاه «استریپ آرت»، تجربههای جنگ، آوارگی، فقدان و مقاومت را در قالب آثار هنری به تصویر کشیدند؛ آثاری که تلاش میکنند صدای مردم غزه و واقعیت زندگی در سایه جنگ را به جهان منتقل کنند.
رفيف اسليم
غزه- شرکتکنندگان در این نمایشگاه هنری اتفاقنظر داشتند که هنر به تنها ابزار آنان برای بیان احساسات، ثبت رنجها و روایت آنچه بر ساکنان غزه از فقدان، آوارگی و ویرانی گذشته است، تبدیل شده و در عین حال فضایی برای جستوجوی زیبایی و پایداری در میان خشونت و دشواریها فراهم کرده است.
هیئت فلسطینی توسعه روز سهشنبه ۹ ژوئن نمایشگاهی با عنوان «استریپ آرت» (Strip Art) برگزار کرد. این نمایشگاه مجموعهای از آثار هنری را گرد هم آورده بود که واقعیت زندگی در غزه را از نگاه هنرمندان این شهر جنگزده به تصویر میکشید. این رویداد در چارچوب پروژه «تقویت تابآوری فرهنگی و حمایت از حق آزادی هنری در نوار غزه» برگزار شد و همزمان با آغاز برنامهای مشابه در اسپانیا در روزهای ۹ و ۱۰ ژوئن همراه بود.
«به خلق آثار هنری ادامه خواهیم داد»
فاتن النعامی، هماهنگکننده پروژهها در هیئت فلسطینی توسعه، گفت ایده برگزاری این نمایشگاه از نیاز هنرمندان برای بیان آنچه در غزه میگذرد و بازتاب آن از نگاه خودشان شکل گرفت. به گفته او، شرکتکنندگان به دو گروه تقسیم شدند؛ گروه نخست شامل شش هنرمند حرفهای و گروه دوم متشکل از ده هنرمند آماتور بود. این پروژه طی پنج ماه و همزمان با دوره قحطی و بحران انسانی در غزه ادامه داشت.
او توضیح داد که این طرح با هدف تقویت تابآوری فرهنگی و حمایت از آزادی هنری اجرا شد تا نقش هنرمندان زن و مردی را برجسته کند که با وجود همه سختیها، به خلق آثار ادامه دادهاند. این آثار در نمایشگاههای بینالمللی نیز به نمایش درآمدهاند تا واقعیت وضعیت غزه و رنج مردمی را که امکان بیان دردهای خود را ندارند، به جهان منتقل کنند.
النعامی افزود که هرچند در برخی آثار رنگها و مضامینی از شادی و احساسات انسانی دیده میشود، اما بیشتر نقاشیها به موضوعاتی مانند آوارگی، مرگ و کمبود منابع و امکانات پرداختهاند. او همچنین گفت همزمان با این نمایشگاه، نمایشگاهی در اسپانیا از ۹ تا ۲۱ ژوئن برگزار میشود که در آن تصاویر آثار هنرمندان غزه به نمایش درمیآید، زیرا انتقال هنرمندان و آثارشان از شهر محاصرهشده امکانپذیر نبوده است.
«باتری در حال خاموش شدن است، لطفاً شارژ کنید»
مریم صلاح، هنرمند فلسطینی، درباره مشارکت خود در این پروژه گفت هدفش تجربهای مشترک با گروهی از هنرمندان زن برای بیان رنجهایی بوده که طی سه سال جنگ و حملات تجربه کردهاند.
او توضیح داد که اثرش با عنوان «باتری در حال خاموش شدن است، لطفاً شارژ کنید» نمادی از فقدان است؛ چه فقدان منابع و امکانات و چه از دست دادن انسانها. به گفته او، مرگ فرزند خواهرش الهامبخش اصلی این اثر بوده است؛ اثری که هشدار میدهد زندگی در شهر محاصرهشده غزه به مرز نابودی نزدیک شده و باید برای هر آنچه از دست میرود، راهحلی یافت.
مریم صلاح تأکید کرد برهنگی موجود در نقاشی او با هدف تحریک یا نمایش بدن نیست، بلکه نمادی از سلب حقوق اولیه و اساسی انسانهاست. او میخواهد این پرسش را مطرح کند که وقتی حقوق انسان پایمال میشود، زندگی چه معنایی خواهد داشت. وی نمونه بارز این وضعیت را زندانیان فلسطینی در زندانهای اسرائیل دانست که به گفته او با انواع نقض حقوق، از جمله آزارهای جسمی و جنسی، روبهرو هستند.
او افزود از واکنشهای منفی احتمالی جامعه نسبت به آثارش هراسی ندارد، زیرا واقعیت موجود بسیار تلختر از آن چیزی است که در نقاشیها دیده میشود. به گفته او، هنگام کار روی این پروژه با فشارهای شدید روانی و همچنین کمبود آب، گاز و امکانات ضروری زندگی، بهویژه برای زنان، روبهرو بوده است؛ کمبودهایی که نمیتوان همه پیامدهای آن را در یک یا چند تابلو به تصویر کشید.
«رقص بر روی آوار»
عبیر جبریل، هنرمند فلسطینی دیگر، گفت در این پروژه هم به عنوان هنرمند حرفهای و هم به عنوان ناظر گروه هنرمندان آماتور حضور داشته است.
او مجموعهای شامل ۹ نقاشی با عنوان «رقص بر روی آوار» خلق کرده است. عبیر که پیش از این به خاطر نقاشیهایش از رقصندگان باله شناخته میشد، این بار تلاش کرده همان شخصیتها را در شرایط خاص غزه به تصویر بکشد. او گفت رقصنده باله معمولاً نماد آزادی، ظرافت و رهایی است، اما در غزه این رقصنده روی آوارها میرقصد و به جای پارچههای ابریشمی، در میان سیمهای خاردار و بمبهای عملنکرده احاطه شده است.
عبیر جبریل گفت خانواده و اطرافیانش از آثارش حمایت میکنند، زیرا موضوعاتی که ترسیم میکند متفاوت و تأثیرگذار هستند. او از طریق تصویر رقصنده باله، مسائل و مشکلات زنان را بازگو میکند و به تعبیر خودش «زشتی را در قالب زیبایی» به نمایش میگذارد.
وی همچنین از کمبود مواد اولیه، دشواری رفتوآمد و حتی ناچار شدن به استفاده از گاریهای کشیدهشده توسط الاغ برای جابهجایی سخن گفت. با این حال تأکید کرد همچنان تلاش میکند از سکون و ناامیدی فاصله بگیرد و صدای مردم غزه را به جهان برساند؛ اگر هنوز جهانی برای شنیدن وجود داشته باشد.
«گم شدن رؤیاها»
وفاء کلاب، دیگر هنرمند شرکتکننده، گفت با سه اثر در این نمایشگاه حضور یافته است.
نخستین اثر او با عنوان «بقایای یک رؤیا» دختری را نشان میدهد که عروسک خود را در دست گرفته است. این تابلو بیانگر وضعیتی است که کودکان به جای آموزش و بازی، ناچارند برای دریافت غذا در صف کمکهای مردمی بایستند یا آب حمل کنند.
اثر دوم با عنوان «در دستان زندگی» کودکی را به تصویر میکشد که گلی روییده از میان آوارها را برمیدارد تا آن را در جایی دیگر بکارد.
اثر سوم با عنوان «فردا، دیروز را ناکام میگذارد» درباره دختری است که در برابر آینه ایستاده و رؤیای پزشک شدن را در سر دارد و با وجود همه دشواریها تلاش میکند تحصیل خود را ادامه دهد.
وفاء کلاب گفت از آغاز جنگ مانند بسیاری دیگر از مردم غزه با نابودی آرزوها و رؤیاهایش روبهرو شده است. او ابراز امیدواری کرد شرایط بهبود یابد تا بتواند به خواستههایش دست یابد. به گفته او، همین احساسات ناخواسته در آثارش منعکس شدهاند. او افزود اکنون همزمان احساس شادی و اندوه دارد؛ از یک سو آثارش در نمایشگاهی در اسپانیا به نمایش درآمدهاند و از سوی دیگر خود در غزه مانده و تنها نظارهگر نخستین حضور بینالمللی آثارش است.
«هویت و حافظه جمعی»
وفاء الکحلوت نیز گفت آثارش تلاشی برای یافتن زیبایی در کوچکترین جزئیات زندگی، با وجود جنگ و ویرانی، بوده است.
او توضیح داد یکی از تابلوهایش به بازار سنتی اختصاص دارد و بر هویت و حافظه جمعی مردم غزه تمرکز میکند. اثر دیگر درباره عشق و پیوندهای خانوادگی است که با وجود همه مشکلات و فشارهای جنگ همچنان پابرجا ماندهاند.
به گفته او، در یکی از آثارش موضوع آوارگی را از زاویهای متفاوت به تصویر کشیده و بازگشت ساکنان از جنوب به شهر غزه و مناطق شمالی را همچون بازگشت به بهشت به نمایش گذاشته است.
«چیزی متفاوت از بمباران و ویرانی»
سوزان عنبر، یکی از بازدیدکنندگان نمایشگاه، گفت برای حمایت از دوستان هنرمند خود در این رویداد حضور یافته است، زیرا همه آثار را ارزشمند و تأثیرگذار میداند.
او افزود دلیل دیگر حضورش نیاز به دیدن رنگها و نقاشیها بوده است؛ زیرا میخواسته چیزی متفاوت از تصاویر روزمره بمباران، ویرانی و خرابی ببیند.
سوزان عنبر تأکید کرد با وجود همه مشکلاتی که هنرمندان فلسطینی با آن روبهرو هستند، آنان نمیتوانند از نقاشی دست بکشند، زیرا هنر تنها ابزارشان برای بیان خود و بازتاب مشکلات و واقعیتهای زندگیشان است.