یک ماه اعتراض، بازداشتهای گسترده، قطع اینترنت و ابهام مرگبار در آمار جانباختگان
با گذشت یک ماه از اعتراضات سراسری، گزارشهای حقوق بشری از تشدید سرکوب، بازداشتهای گسترده، اعترافات اجباری و قطع اینترنت خبر میدهند؛ وضعیتی که با پنهانکاری رسمی، روژهلات و دیگر شهرها را در بحرانی سیاسی و حقوق بشری قرار داده است.
مرکز خبر- امروز دوشنبه ۶ بهمن ۱۴۰۴ با گذشت یک ماه از آغاز اعتراضات سراسری در ایران، گزارشهای حقوق بشری و رسانههای بینالمللی از تشدید سرکوب، بازداشتهای گروهی، اعترافات اجباری، قطع هدفمند اینترنت و بحران انسانی در مراکز درمانی و پزشکی قانونی حکایت دارد؛ وضعیتی که در سایه پنهانکاری رسمی، شکاف عمیقی میان آمارهای حکومتی و روایتهای مستقل از شمار جانباختگان و ابعاد واقعی خشونت ایجاد کرده و روژهلات و سایر شهرهای دیگر را در یکی از بحرانیترین مقاطع سیاسی و حقوق بشری سالهای اخیر قرار داده است.
روژهلات زیر تیغ سرکوب؛ موج تازه بازداشتها، بیخبری از سرنوشت آنان
شبکه حقوق بشر کوردستان اعلام کرد که علیرغم محدودیتهای شدید ارتباطی با داخل ایران و فشارها و تهدیدهای امنیتی رژیم علیه خانوادهها برای جلوگیری از انتشار اخبار، تاکنون هویت ۱۲۶ شهروند کورد را که در جریان سرکوب اعتراضات مردمی در شهرهای مختلف جان باختهاند، تأیید و ثبت کرده است. این جانباختگان عمدتاً در استانهای کرماشان، ایلام، تهران، البرز، لرستان، خراسان رضوی، اصفهان، مرکزی، هرمزگان و خوزستان کشته شدهاند.
به گفته شبکه حقوق بشر کوردستان، یافتهها که از طریق گفتوگو با منابع مطلع، شاهدان عینی و نزدیکان قربانیان به دست آمده، نشان میدهد نیروهای نظامی–امنیتی رژیم ایران در سرکوب اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ بهطور گسترده از سلاح جنگی استفاده کرده و در موارد متعددی معترضان را بهصورت مستقیم، از ناحیه سر و قلب هدف تیراندازی قرار دادهاند.
بر اساس این گزارش، در شماری از موارد نهادهای امنیتی برای تحویل پیکر جانباختگان مبالغ سنگینی از خانوادهها مطالبه کرده و در برخی موارد دیگر، خانوادهها ناچار شدهاند با ثبت علتهای غیرواقعی برای مرگ، از جمله «سقوط از ارتفاع»، موافقت کنند. همچنین گزارش شده است که در موارد متعدد، خانوادهها تحت فشار و تهدید قرار گرفتهاند تا مسئولیت قتل را به معترضان نسبت دهند یا فرد جانباخته را عضو بسیج معرفی کنند. نام و مشخصات تمامی شهروندان کورد کشتهشده، به تفکیک استان و شهر، در وبسایت شبکه حقوق بشر منتشر شده است.
از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری هرانا، دستکم ۱۹ شهروند در ایلام در روزهای اخیر بازداشت شدهاند. هویت و زمان بازداشت این افراد در گزارشهای حقوق بشری منتشر شده و شامل شهروندانی از دهلران، درهشهر، آبدانان، بدره، ایوانغرب، چرداول، سیروان و روستاهای اطراف است. در میان بازداشتشدگان، چندین نفر بهصورت زخمی بازداشت شدهاند و یک دانشجو نیز در ایلام بازداشت شده است.
همزمان، کانال «دانشجویان متحد» از بازداشت پریسا حریری، دانشجوی ۱۹ ساله، در جریان اعتراضات سراسری در ارومیه خبر داده که او نیز به مکان نامعلومی منتقل شده و وضعیتش نامشخص است.
از سوی دیگر، خبرگزاری تسنیم وابسته به سپاه پاسداران از بازداشت ۲۷ نفر از جمله چهار زن توسط اطلاعات سپاه در استان ایلام خبر داده است.
مجموع این بازداشتها، در کنار بیخبری مطلق از وضعیت بازداشتشدگان، نشاندهنده تشدید رویکرد امنیتی در روژهلات و تداوم سیاست ارعاب، بازداشتهای فلهای و نقض سیستماتیک حقوق شهروندان و زندانیان سیاسی است.
موج بازداشتها، اعترافات اجباری و پنهانکاری امنیتی
بر اساس تازهترین دادههای تجمیعی هرانا، ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران در جریان اعتراضات، مجموع کشتهشدگان تأییدشده به ۵۸۴۸ نفر رسیده که از این تعداد ۵۵۲۰ نفر معترض، ۷۷ نفر کودک زیر ۱۸ سال، ۲۰۹ نفر نیروهای وابسته به حکومت و ۴۲ نفر غیرمعترض یا غیرنظامی هستند. شمار کشتههای در حال بررسی ۱۷۰۹۱ نفر است. مجموع بازداشتها به ۴۱۲۸۳ نفر رسیده، شمار مجروحان دارای جراحت شدید ۷۸۰۴ نفر و تعداد پخش اعترافات اجباری ۲۴۰ مورد گزارش شده است.
در همین چارچوب، بهاران طاهرخانی، دانشجوی ۲۳ ساله پزشکی دانشگاه علومپزشکی قزوین، در ۲۲ دیماه بر اثر اصابت گلوله جنگی جان باخت. بنا بر گزارشها، خانواده او برای تحویل پیکر تحت فشار قرار گرفته و با محدودیتهای شدید در برگزاری مراسم خاکسپاری مواجه شدهاند.
از سوی دیگر رئیس بیمارستان چشمپزشکی فارابی تهران اعلام کرده است که تنها تا ۲۰ دیماه حدود هزار نفر با آسیبهای شدید چشمی ناشی از برخورد ساچمه و پرتابههای پرسرعت پذیرش شدهاند. به گفته کادر درمان، حجم بالای مجروحان موجب کمبود تخت و استفاده از راهروها برای بستری بیماران شده است.
موج تازه بازداشتها در استانهای مختلف
بر اساس گزارشهای حقوق بشری و رسانههای داخلی، در روزهای اخیر چهار شهروند در شهرهای چابکسر، بندرانزلی و رشت بازداشت شدهاند. این افراد از سوی نهادهای امنیتی به «حریق عمدی» مراکز عمومی متهم شدهاند. همزمان، خبرگزاری تسنیم از بازداشت ۹ معترض در استان گلستان تحت عنوان «لیدرهای اعتراضات» خبر داده است.
در استان یزد نیز صداوسیما از بازداشت ۱۵۰ شهروند، از جمله شماری از شهروندان بهائی، توسط اداره اطلاعات خبر داده؛ افرادی که در اطلاعیههای رسمی با عناوینی چون «لیدر اعتراضات» و «مرتبط با رسانههای خارج از کشور» معرفی شدهاند.
خبرگزاری فارس به نقل از اطلاعات سپاه شهرقدس از بازداشت ۱۸ تن خبر داده و ویدیویی از اعترافات آنان منتشر کرده است؛ ویدیویی که شرایط ضبط آن نامشخص است. موارد مشابهی از انتشار اعترافات اجباری در قم، پرند و استان سمنان نیز گزارش شده و دستکم ۱۱ مورد ویدیوی اعتراف اجباری در رسانههای وابسته به نهادهای امنیتی منتشر شده است.
بازداشت کادر درمان
سازمان حقوق بشر ایران از موج جدید سرکوب و بازداشت خشونتآمیز افرادی خبر داد که به مجروحان اعتراضات اخیر امدادرسانی کردهاند و اعلام کرد نیروهای امنیتی با یورش به منازل و کلینیکها، پزشکان و شهروندان داوطلب را بازداشت و اموال آنان را تخریب میکنند.
بر اساس این گزارش، آمنه سلیمانی، پزشک و مدیر کلینیک پوست و مو در اردبیل، بهدلیل پذیرش و درمان مجروحان اعتراضات این شهر بازداشت شده و وضعیت اردبیل در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی «بسیار بحرانی» بوده است.
این نهاد همچنین به نقل از منبعی دیگر گزارش داد چهار پزشک به دلیل کمک به مجروحان بازداشت شدهاند و از سرنوشت آنان اطلاعی در دست نیست.
در ادامه آمده است، امدادگری داوطلب که خانهاش را به پناهگاه آسیبدیدگان تبدیل کرده بود، ۲۴ دیماه همراه با ضربوشتم بازداشت شد.
قطع اینترنت؛ ابزار پنهانکاری حکومت در تداوم سرکوب
نتبلاکس اعلام کرد که با گذشت ۱۷ روز از اعمال قطع و اختلال گسترده اینترنت در ایران—اقدامی که بهگفته این نهاد با هدف پنهانسازی سرکوب مرگبار اعتراضات انجام شده—این محدودیتها همچنان ادامه دارد.
بر اساس گزارش نتبلاکس، دسترسی برخی کاربران صرفاً به چند سرویس محدود و از پیش تأییدشده امکانپذیر است و در مواردی تنها از طریق ابزارهای دور زدن فیلترینگ میتوان بخشی از پیامها را ارسال یا دریافت کرد. این نهاد تأکید کرده است که افزایشهای کوتاهمدت و مقطعی در سطح اتصال اینترنت، تصویری گمراهکننده از بازگشت وضعیت عادی ایجاد میکند، در حالی که قطع سیستماتیک و اختلال هدفمند همچنان پابرجاست.
شکاف آماری هولناک؛ روایت تایم از قربانیان در دو روز اعتراضات
بر اساس گزارشی از مجله بریتانیایی تایم، دو مقام ارشد وزارت بهداشت ایران اعلام کردهاند که تنها در فاصله دو روز، ۱۸ و ۱۹ دیماه (۸ و ۹ ژانویه)، ممکن است تا ۳۰ هزار نفر در جریان اعتراضات ضدحکومتی جان خود را از دست داده باشند.
به گفته این مقامها، حجم تلفات در این بازه به حدی بوده که کیسههای حمل اجساد در برخی مراکز درمانی به پایان رسیده و انتقال پیکرها بهجای آمبولانس، با کامیون انجام شده است. گزارش تایم میافزاید که این برآورد با آمار محرمانهای همخوانی دارد که توسط پزشکان و تیمهای اورژانس در بیمارستانهای ایران و بر اساس موارد ثبتشده مرگومیر تهیه شده است.
این در حالی است که مقامهای رسمی رژیم ایران تا ۲۱ ژانویه، شمار کشتهشدگان اعتراضات را ۳ هزار و ۱۱۷ نفر اعلام کرده بودند. مجله تایم تأکید کرده است که بهدلیل محدودیتهای شدید رسانهای و قطع یا اختلال گسترده اینترنت در ایران، امکان راستیآزمایی مستقل این دادهها برای این نشریه فراهم نبوده است؛ موضوعی که خود بر ابهامها و نگرانیها درباره ابعاد واقعی تلفات میافزاید.