افزایش مرگهای مشکوک زنان؛ هشدار در مورد مصونیت از مجازات
قتل زنان در ترکیه رو به افزایش است و در برابر بیتوجهی دولت به این موضوع، به یکی از مهمترین مسائل جنبش زنان تبدیل شده است. تنها در سال جاری ۴۵ زن کشته شدهاند، اجساد ۱۴ زن در شرایطی مرموز پیدا شده و مرگ ۲۹ زن نیز به عنوان مرگ مشکوک ثبت شده است.
الیف آکگول
استانبول — در سالهای اخیر مرگهای مشکوک زنان در ترکیه به مشکلی جدی و رو به گسترش تبدیل شده است. بر اساس گزارش سال ۲۰۲۵ «پلتفرم توقف قتل زنان» (کجدپ)، دستکم ۲۹۴ زن به دست مردان کشته شدهاند و اجساد ۲۹۷ زن نیز در شرایطی مشکوک پیدا شده است؛ بهگونهای که تعداد مرگهای مشکوک زنان حتی از تعداد قتلهای ثبتشده آنها نیز بیشتر شده است.
گزارش کمیته ملی حفاظت از زنان وابسته به پلتفرم «ما جلوی قتل زنان را خواهیم گرفت» (کجدپ) که در ژانویه ۲۰۲۶ منتشر شده نیز تصویری مشابه ارائه میدهد. طبق این گزارش، در نخستین ماه سال جاری ۲۲ زن به دست مردان کشته شدند و اجساد ۱۴ زن در شرایطی مشکوک پیدا شد. در فوریه نیز ۲۳ زن کشته شدند، در حالی که مرگ ۲۹ زن به عنوان مرگ مشکوک ثبت شده است.
کمیته ملی حفاظت از زنان تأکید میکند این وضعیت نشان میدهد که در بسیاری از این مرگها تحقیقات مؤثر انجام نمیشود و پروندههای مبهم بدون نتیجه باقی میمانند.
«دوست داشتم هشتم مارس متفاوت باشد»
شیرین یالینجاک اوغلو، نماینده کمیته ملی حفاظت از زنان در کجدپ، میگوید مطالبات زنان برآورده نمیشود و ناکارآمدی سازوکارهای حمایتی، بهویژه، جان زنان را به خطر میاندازد.
او میگوید: «به جای آنکه در هشتم مارس درباره قتل زنان و مرگهای مشکوک زنان صحبت کنیم، ترجیح میدادم درباره سازمانیابی زنان حرف بزنیم. دوست داشتم درباره از دست رفتن حقوق زنان کارگر صحبت کنیم.»
او میافزاید: «ما ترجیح میدادیم هشتم مارس روزی باشد که در آن از دستاوردهایمان سخن بگوییم؛ روزی که در آن برابری جنسیتی و برابری در نمایندگی تضمین شده باشد و بتوانیم روز جهانی زن را آزادانه جشن بگیریم.»
او یادآور شد که برنامه کجدپ سالهاست دادههای مربوط به قتل زنان را ثبت میکند و نقش مهمی در آشکار کردن ابعاد این مسئله در ترکیه داشته است.
«این پلتفرم از سال ۲۰۱۰ قتل زنان را مستند میکند»
او از بیتوجهی مقامات ترکیه در پیگیری قتل زنان و رسیدگی نکردن به ریشههای آن انتقاد کرد و گفت: «ما بارها دیدهایم و تکرار کردهایم که دولت تا سال ۲۰۱۶ این دادهها را نگهداری نمیکرد. در نتیجه اصلاً متوجه گستردگی این پدیده نبود و درک نمیکرد که اینها قتلهایی هستند که میتوان از وقوعشان جلوگیری کرد.»
قانون شماره ۶۲۸۴ که پس از امضای «کنوانسیون استانبول» اجرایی شد، یکی از مهمترین ابزارهای حقوقی برای حمایت از زنان به شمار میرود. با این حال، او تأکید میکند مشکل اصلی نه در وجود قانون، بلکه در اجرای آن است.
او توضیح میدهد: «تصویب قانونی مانند قانون ۶۲۸۴ که از زنان و خانوادهها در برابر خشونت محافظت میکند، پس از امضای کنوانسیون استانبول گامی بسیار مهم بود. این قانون یک ابزار پیشگیرانه مهم است. اگر زنی بخواهد طلاق بگیرد، نخواهد با فردی زندگی کند یا بخواهد آزادانه در خیابان رفتوآمد کند و در معرض خشونت مردانه قرار بگیرد، میتوان بر اساس این قانون دستور منع نزدیک شدن صادر کرد.»
«کسانی که قانون ۶۲۸۴ را هدف میگیرند از مجرمان حمایت میکنند»
شیرین یالینجاک اوغلو میگوید در صورت افزایش خشونت، میتوان از تدابیر حمایتی مختلفی که در این قانون پیشبینی شده استفاده کرد.
او میگوید: «اگر خشونت شدت بگیرد، یا عامل آن همسر زن یا مرد دیگری باشد، میتوان دستور حمایت گرفت؛ مانند تغییر محل سکونت. همچنین در مواردی که زنان نمیخواهند زندگی کاری یا تحصیلیشان مختل شود، میتوان برای مردان مرتکب خشونت دستبند الکترونیکی نصب کرد.»
با این حال، به گفته او، پس از خروج ترکیه از کنوانسیون استانبول اجرای این سازوکارها با عقبگرد جدی روبهرو شده است.
او میگوید: «پس از خروج ترکیه از کنوانسیون استانبول، دستورات حمایتی برای مدتهای کوتاهتری صادر میشوند و معمولاً هیچ مجازاتی برای مرتکبان خشونت در نظر گرفته نمیشود. موارد زیادی وجود دارد که درست یک روز بعد از پایان دستور حفاظت، فرد خشونتگر بازمیگردد و زن را میکشد یا دوباره به او حمله میکند.»
او تأکید میکند خروج از کنوانسیون استانبول مستقیماً بر زندگی زنان تأثیر گذاشته است. «کنار گذاشتن کنوانسیون استانبول زندگی زنان را دشوارتر کرده و متأسفانه باعث افزایش قتل زنان، کودکآزاری و تجاوز شده است. وقتی برابری جنسیتی برقرار نباشد، مردانی که صاحب قدرت تلقی میشوند بر زنان سلطه پیدا میکنند.»
او همچنین اشاره کرد که قانون ۶۲۸۴ نیز هدف حمله قرار گرفته است. «با اظهاراتی مانند اینکه این قانون را تضعیف میکنیم یا بخشی از آن را لغو میکنیم، یا با این ادعا که زنان مردان را مجبور میکنند خانههایشان را ترک کنند و خودشان را قربانی نشان میدهند، تلاش میشود این تصور ایجاد شود که قانون ۶۲۸۴ بیاثر است. در واقع این سخنان نوعی سرزنش قربانی و تلاشی برای حمایت از مجرم ــ یعنی مردان خشونتگر ــ و در نهایت لغو کامل این قانون است.»
«زنان همینطور از بالکنها سقوط نمیکنند»
او به افزایش مرگهای مشکوک زنان در سالهای اخیر اشاره کرد و گفت: «زنان بهسادگی و فقط هنگام تمیز کردن پنجرهها یا بالکنها، یا وقتی تنها در خانه زندگی میکنند، از ساختمان سقوط نمیکنند و نمیمیرند.»
او با این جمله به نبود تحقیقات جدی و مؤثر در بسیاری از موارد مرگ مشکوک زنان اشاره کرد. به گفته شیرین یالینجاک اوغلو، یکی از مهمترین عوامل پشت قتل زنان و مرگهای مشکوک، مصونیت از مجازات است.
او میگوید: «وقتی مجرمان احساس کنند مجازات نمیشوند، این موضوع برخی مردان را به کشتن زنان، کشتن کودکانشان یا پنهان کردن جرم تشویق میکند. بنابراین ریشه اصلی این مسئله مصونیت از مجازات است.»
او با استناد به دادههای این پلتفرم گفت تعداد مرگهای مشکوک زنان از قتلهای ثبتشده آنها بیشتر است و با در نظر گرفتن این وضعیت، سال گذشته حدود ۵۰۰ زن جان خود را از دست دادهاند.
او در پایان با یادآوری مسئولیت دولت گفت: «وظیفه دولت این است که در کنار هر زن شهروندی که با هر نوع ظلمی روبهرو میشود بایستد. دولت موظف است فوراً اقدام کند، کنوانسیون استانبول را دوباره اجرا کند و از زنانی که به دلیل خشونت درخواست حمایت میکنند محافظت کند. حتی بدون شکایت رسمی نیز در موارد خشونت باید تدابیر حمایتی به طور خودکار اجرا شود.»