تجارت خاموشِ خزههای جنگلی؛ بازار آنلاین حراج محیطزیست ایران
برداشت و فروش آنلاین خزههای جنگلی، همراه با تجارت چوب، زغال و گیاهان دارویی، فشار تازهای بر جنگلهای شمال ایران وارد کرده است؛ ضعف نظارت، تغییر اقلیم و بازار سیاه عاملان کلیدیاند.
مرکز خبر- برداشت تجاری و فروش آنلاین خزه که تا چند ماه پیش خبری محلی محسوب میشد حالا بازار مشخصی یافته و در پلتفرمهای فروش و شبکههای اجتماعی آگهی میشود؛ این قابلمشاهدهبودن، نشاندهنده زنجیره فروشِ نسبتاً سازمانیافته یا حداقل شبکهای از واسطههاست که از خلأ نظارتی بهره میبرند.
کارشناسان اکوسیستم یادآور میشوند که خزهها نقش حیاتی در تثبیت رطوبت خاک، جلوگیری از فرسایش و حفظ نوزایی بستر جنگل دارند؛ برداشت بیرویهی آنها چرخهی آبِ محلی و تنوع زیستی را بهسرعت تضعیف میکند و بازسازی طبیعیِ پوششِ خزهای ممکن است سالها طول بکشد. پیامد مستقیم شامل شکنندگی بیشتر در برابر آتشسوزی، کاهش کیفیتِ بستر ریشهداری و فروپاشیِ میکروزیستگاههای کوچک اما زیربنایی است.
این پدیده را باید در بستر پهنه وسیعتری از جرایم جنگلی دید؛ قاچاق خزه بههمراه قاچاق چوب، تولید زغال چوب غیرمجاز و برداشت غیرقانونی گیاهان دارویی یک شبکهی پرسودِ تبهکارانه و اقتصادِ استخراجی غیرقانونی را میسازد که از ضعف مجازاتها و نظارت محلی بهره میبرد. اسناد و پژوهشهای حوزه جنگلداری و عدالتزیستمحیطی نشان میدهد که جرایم جنگلی اغلب با سایر بازارهای غیرقانونی و نقدشوندگی بالا همپوشانی میکنند و کنترلِ آنها نیاز به رویکرد میانبخشی دارد.
ناظران سیاسی-اقتصادی میگویند این تجارت خاموش در بستر نابرابریهای محلی و تقاضای شهری شکل میگیرد؛ نیاز شهرنشینان به محصولات باغبانی، تزئینی و بازار گیاهان طبیعی، همراه با نفع اقتصادی سریع برای جمعآورندگان محلی، انگیزهی استخراجِ سریع منابع پایدار را تقویت میکند. همزمان تغییرات اقلیمی، کاهش رطوبت و محرومیتهای اقتصادی جوامع محلی را وادار میسازد به منابع طبیعیِ نزدیک روی بیاورند.
نهادهای بینالمللی و پژوهشی هشدار میدهند که مداخلات صرفاً انتظامی کافی نیست؛ راهحل نیازمند ترکیبِ تقویتِ ظرفیتِ حفاظتِ محلی، بازتعریف مشوقهای اقتصادی برای جوامع حاشیهای، برنامههای بازسازیِ اکولوژیک و بستههای قانونی سختگیرانهتر است. در غیابِ سیاستگذاریِ هدفمند، بازار سیاه و تغییرات اقلیمی میتواند سرعتِ تخریب را شتاب دهد.
کارشناسان مستقل و فعالان زیستمحیطی برای مهار این بحرانِ نوپدید تاکید دارند بر ممنوعیتِ شفافِ تجارتِ گونههای حساس و رصد پلتفرمهای فروش آنلاین، ایجاد مشوقهای جایگزینِ درآمدی برای جوامع محلی، برنامههای بازسازیِ خزهای و آموزشهای زیستمحیطی در سطح محلی و تقویت همکاری میان سازمانهای محیطزیستی، انتظامی و پژوهشی؛ بدون این ترکیب، فشار بر جنگلها نه تنها از قطع درخت فراتر خواهد رفت بلکه زیربنای بومسازگانها را نیز خواهد فرو ریخت.