سینما بستری برای شکستن تابوها و افزایش آگاهی زنان
غاده سابا، کارگردان و فعال حقوق زنان، خواستار بازنگری در قوانین ارث در اردن متناسب با شرایط امروز شد و بر ضرورت حمایت از زنان، افزایش آگاهی درباره مسائل آنان و تداوم فضاهای فرهنگی که امکان طرح و گفتوگو درباره این موضوعات را فراهم میکنند، تأکید کرد.
برائت اکرم
عمان – جشنواره فیلم زنان که هر سال برگزار میشود، تلاش دارد از سینما بهعنوان ابزاری برای آگاهیبخشی و ایجاد گفتوگو درباره مسائل زنان استفاده کند. این جشنواره با هدف بازتاب تجربههای انسانی زنان برای مخاطبان گستردهتر و تقویت گفتوگوهای اجتماعی درباره حقوق، برابری و حمایت از زنان شکل گرفته است.
چهاردهمین دوره جشنواره فیلم زنان از ۷ تا ۱۳ ژوئن در پایتخت اردن، عمان، برگزار شد. این رویداد فرهنگی با نمایش مجموعهای از فیلمهای مستند مستقل که توسط زنان از کشورهای مختلف جهان ساخته شده بودند، به بستری برای طرح مسائل زنان از منظرهای انسانی، اجتماعی و حقوقی تبدیل شد.
در همین رابطه، غاده سابا، کارگردان و فعال اجتماعی، در گفتوگو با خبرگزاری ما درباره شکلگیری این جشنواره گفت: «این جشنواره طی چهارده سال نمایش آثار مستقل، توانسته مخاطبانی آگاه و جدی برای خود ایجاد کند و این جامعه مخاطب هر سال بزرگتر میشود.»
چالشها و تداوم جشنواره
سابا با اشاره به فراز و نشیبهای جشنواره گفت که آخرین دوره حضوری آن پیش از شیوع کرونا برگزار شد، اما برگزارکنندگان هرگز اجازه ندادند فعالیت آن متوقف شود و در دوران همهگیری نیز جشنواره بهصورت آنلاین ادامه یافت.
او افزود: «در طول این سالها افراد زیادی با همکاری نهاد زنان سازمان ملل در برگزاری جشنواره مشارکت داشتهاند. اگرچه تیمها و چهرههای برگزارکننده تغییر کردهاند، اما علاقه به مسائل زنان و تلاش برای افزایش آگاهی درباره آنها همواره ثابت مانده است.»
او همچنین درباره اهمیت محل برگزاری جشنواره گفت: «تئاتر رینبو در قلب جبل عمان قرار دارد؛ منطقهای با خانههای قدیمی، فضاهای فرهنگی و حالوهوایی آمیخته با خاطرات گذشته. به همین دلیل، اینجا فقط یک سالن نمایش نیست، بلکه بخشی از حافظه فرهنگی شهر محسوب میشود.»
باز کردن پرونده تابوهای قانونی
دوره امسال جشنواره میزبان آثاری از کشورهای مختلفی از جمله مکزیک، سوئیس، ژاپن، کره جنوبی، کانادا، ایرلند، ایتالیا، اتریش، آفریقای جنوبی، استرالیا، اردن، مراکش و تونس بود.
در بخش پایانی جشنواره نیز چند فیلم اردنی و فلسطینی به نمایش درآمدند که از میان آنها فیلم فلسطینی «Thank You for Banking» بیش از همه مورد توجه قرار گرفت. این فیلم به موضوع ارث و چالشهای حقوقی و اجتماعی زنان در منطقه میپردازد.
سابا در ادامه به یکی از موضوعاتی اشاره کرد که سالهاست در آثار خود مطرح میکند؛ یعنی مسئله ارث زنان مسیحی در اردن. او گفت: «این موضوع با موانع، فشارها و چالشهای متعددی روبهروست. بخشی از این مشکلات به سنتها و عرف اجتماعی مربوط میشود و بخشی دیگر ناشی از قوانینی است که برخی مواد آنها باید با شرایط امروز بازنگری شوند. ما قصد نداریم احکام اسلام یا فقه اسلامی را زیر سؤال ببریم، اما در عمل گاهی برخی بستگان با سوءاستفاده، زنان را از ارث و حقوق مالیشان محروم میکنند؛ فقط به این دلیل که زن هستند. همین مسئله موضوع را بسیار پیچیده میکند.»
او افزود: «نباید مسئله ارث را فقط از زاویه سهمهای تعیینشده در متون دینی بررسی کرد و سایر ابعاد آن را نادیده گرفت. در اردن، قانون ارث درباره زنان مسیحی نیز اجرا میشود، در حالی که در موضوعاتی مانند ازدواج، طلاق و حضانت، قوانین کلیسایی ملاک عمل هستند. معمولاً وقتی بحث اصلاح قانون ارث برای زنان مسیحی مطرح میشود، عدهای میگویند چون دین رسمی کشور اسلام است، باید از احکام اسلامی پیروی شود. این استدلال قابل فهم است، اما اگر قرار باشد معیار، شریعت اسلامی باشد، این موضوع باید در همه حوزهها اجرا شود، نه فقط در بحث ارث زنان مسیحی؛ در حالی که مسائلی مانند ازدواج، طلاق، حضانت و نفقه همچنان بر اساس قوانین کلیسایی اداره میشوند.»
او همچنین اشاره کرد که برخی از فیلمهای جشنواره به موضوع زنانی پرداختهاند که از ترس محروم شدن از حقوق ارث، آرزو میکنند صاحب فرزند پسر شوند.
از ورزش و کشاورزی تا «توهم آزادی»
جشنواره امسال تنها بر یک موضوع متمرکز نبود. شماری از فیلمهای کوتاه به تلاش زنان در عرصه ورزش، زندگی زنان کشاورز و مبارزه زنان برای دستیابی به شرایط بهتر زندگی پرداختند.
برخی دیگر از آثار نیز این باور رایج را به چالش کشیدند که ازدواج تنها راه رهایی دختران از محدودیتهای خانه پدری و رسیدن به آزادی است. این فیلمها نشان میدادند که بسیاری از زنان پس از ازدواج با مسئولیتهای سنگینتر و محدودیتهای تازهای روبهرو میشوند و آن آزادی مورد انتظار را به دست نمیآورند.
نقش شبکههای اجتماعی در شکلدهی آگاهی عمومی
در پایان جشنواره، نشستی با حضور فیلمسازان و تولیدکنندگان محتوای دیجیتال برگزار شد که موضوع آن این بود: «چه کسی روایت و تصویر جامعه را میسازد؟»
غاده سابا درباره این نشست گفت: «امروز بخشی از روایت جامعه بر پرده سینما شکل میگیرد، اما در کنار آن، فضای دیگری نیز در شبکههای اجتماعی وجود دارد که تأثیر بسیار زیادی بر شکلگیری افکار عمومی و آگاهی مردم دارد.»
در این نشست، علیا الحموری، تولیدکننده محتوای شناختهشده اردنی، نیز حضور داشت و بهعنوان یکی از چهرههای فعال فضای دیجیتال درباره این مسائل اجتماعی و فرهنگی سخن گفت.