«سوریه جدید»؛ حل مسئله کورد و مشارکت زنان، دو آزمون دموکراسی در آینده سوریه
در آستانه شکلگیری ساختار سیاسی جدید سوریه، جایگاه کوردها و مشارکت زنان به دو آزمون مهم برای دموکراتیکبودن این روند تبدیل شده است؛ موضوعی که به گفته امینه اوسه، بدون تضمین حقوق و مشارکت واقعی آنان قابل تحقق نیست.
سورگُل شیخو
قامشلو- در شرایطی که سوریه در مرحلهای از تغییر و تحول قرار دارد، تاکنون حقوق و جایگاه زنان به رسمیت شناخته نشده و اقدامات مشخصی برای آنان انجام نشده است؛ با این حال، زنان همچنان در مسیر مبارزه و تلاش تاریخی خود قرار دارند و برای تضمین حقوق قانونی و قانون اساسی خود تلاش میکنند.
اگرچه از روند ادغام در سوریه سخن گفته میشود، یکی از موضوعاتی که همچنان بحثهای گستردهای درباره آن جریان دارد، مسئله زنان است. زنان در سالهای انقلاب روژاوای کوردستان در عرصههای سیاسی، نظامی، دیپلماتیک، اجتماعی و سازمانی نقش مهمی ایفا کردهاند، اما اکنون موضوعاتی مانند جایگاه جنبش زنان و ادغام نیروهای زن در وزارت دفاع سوریه در حال بررسی است.
امینه اوسه، عضو کمیته روابط دیپلماتیک کنگره استار، درباره توافق ۲۹ ژانویه، روند ادغام کنونی، دیدگاه زنان کورد و زنان سوریه و همچنین راهبرد آنان برای آینده، با ما گفتوگو کرده است.
«چشمانداز روشنی وجود ندارد»
امینه اوسه گفت توافق ۲۹ ژانویه میان نیروهای دموکراتیک سوریه و دولت موقت، بر پایه ادغام نظامی، اداری و سیاسی، روندی بسیار پیچیده دارد.
او گفت: «برداشتهای متفاوتی از این روند وجود دارد و هنوز مشخص نیست معیارهای اساسی که قرار است سوریه را به سمت تغییرات جدی ببرند، چه هستند. برای نمونه، هنوز روشن نیست سوریه چگونه قرار است بهعنوان کشوری چندقومیتی، چندفرهنگی و چنددینی به رسمیت شناخته شود و بتواند این واقعیت را بپذیرد تا همه شهروندان را در خود جای دهد.
همچنین مشخص نیست سوریه چگونه میتواند از یک ساختار متمرکز و سخت فاصله بگیرد و مفهوم شهروندی برابر را بر اساس همکاری و مشارکت پیش ببرد. هویت و آینده سوریه نیز هنوز مشخص نیست و در این زمینه چشمانداز روشنی وجود ندارد. به همین دلیل، سازمانها و جنبشهای زنان، بهویژه کنگره استار، نسبت به این روند حساس هستند.»
«مشارکت زنان در سیاست باید از باور به توانایی آنان ناشی شود، نه فشار»
امینه درباره نگرانی جنبشهای زنان و بخشهای مختلف جامعه در سوریه گفت: «از آنجا که هنوز مشخص نیست جایگاه و هویت زنان در سوریه چگونه خواهد بود و حتی روشن نیست آینده، انرژی و مبارزهای که زنان سالها علیه رژیم بعث و ظلم موجود انجام دادهاند، چه جایگاهی خواهد داشت، مشخص نیست حقوق و قوانین مربوط به زنان تا چه اندازه در اولویت قرار میگیرند.
در حال حاضر چشماندازی وجود ندارد که بتواند زنان را آسودهخاطر کند و به آنان اطمینان دهد که در این کشور از حمایت و حقوق شهروندی برخوردارند و میتوانند در سیاست و ساختن سوریه مشارکت کنند.
حتی اگر برخی زنان در دولت موقت حضور داشته باشند، این حضور تا حدی نتیجه فشار نیروهای بینالمللی و افکار عمومی سوریه است. اما مهمتر از آن، این است که سوریه به زنان باور داشته باشد و آنان را در فرایند ساخت کشور و مشارکت سیاسی، فعال و اثرگذار ببیند.»
«نباید به موضوع مذاکره و معامله تبدیل میشد»
امینه اوسه در ادامه به موضوع ادغام یگانهای مدافع زنان (ی.پ.ژ)اشاره کرد و آن را یکی از چالشهای اصلی روند ادغام دانست.
او گفت: «اگر نیرویی سالها علیه تروریسم جنگیده و تجربه گستردهای در جنگ و فعالیت نظامی به دست آورده باشد و بهعنوان یکی از اجزای اصلی نیروهای سوریه دموکراتیک حضور داشته باشد، اینکه هنوز وضعیت آن در حال مذاکره باشد، برای همه زنان پیام مشخصی دارد. این وضعیت نشان میدهد حکومت به مسئله زنان نگاه متفاوتی دارد.
امتناع از پذیرفتن این نیرو بهعنوان یک تجربه و سرمایه برای ارتش و سوریه، نگرانیهای زیادی ایجاد میکند. هرچند این موضوع همچنان در حال گفتوگو است، اما نباید در برابر فداکاریهایی که (ی.پ.ژ) انجام داده، به موضوع مذاکره و معامله تبدیل میشد.»
«ادغام نظامی، اداری و سیاسی بهتنهایی مسئله کورد را حل نمیکند»
امینه اوسه با اشاره به ضرورت هوشیاری در قبال وضعیت کوردها گفت هنوز این نگاه که مردم کورد را ملتی اصیل و دارای حقوق، هویت و ویژگیهای خاص میداند، در سوریه بهطور کامل شکل نگرفته است.
او گفت: «نزدیک شدن حکومت در حوزههای نظامی، سیاسی و اداری وجود دارد و مثبت است، اما این به معنای آن نیست که با ادغام میان حکومت و کوردها، مسئله مردم کورد حل شده است. مسئله کورد با ادغام در چارچوب توافق ۲۹ ژانویه حل نشده و نمیتوان گفت همه چیز پایان یافته است. زیرا این ادغام، اداری، سیاسی و نظامی است و به معنای حل کامل مسئله کورد نیست.»
آنچه حکومت موقت باید انجام دهد
امینه اوسه درباره گامهایی که دولت موقت باید در قبال مسئله کورد بردارد، گفت: «مسئله کورد در وهله نخست به معنای به رسمیت شناختن مردم کورد بهعنوان دومین ملت سوریه و پذیرش حق آنان برای مشارکت در اداره کشور است. قانون اساسی آینده سوریه باید بهصراحت مردم کورد را بهعنوان یکی از ملتهای این کشور به رسمیت بشناسد و حقوق کوردها نیز باید بهطور روشن در قانون اساسی نوشته شود و فرمان شماره ۱۳ گسترش پیدا کند.»
او افزود: «اگر تصور شود مسئله کورد با منطق امنیتی حل شده، این خود یک فریب است و دوباره مانع شکلگیری آرامش خواهد شد. ادغام، موضوعی جدا از حل مسئله کورد است. باید با مشارکت و گفتوگو با کوردها درباره این مسئله تصمیمگیری شود؛ با ادغام نظامی، سیاسی و اداری، مسئله کورد به پایان نمیرسد.»
«برای اینکه زنان در جایگاه دوم قرار نگیرند، زنان سوریه باید در کنار زنان کورد مبارزه کنند»
امینه اوسه در ادامه گفت زنان نیز با یک مسئله اساسی روبهرو هستند و اظهار کرد: «اصل برابری و مشارکت زنان با موانع و نگاهی مواجه است که زنان را از عرصهها دور میکند و به آنان بیاعتماد است. این نگاه همچنان در جایگاه دوم قرار دادن زنان و نادیده گرفتن آنان بهعنوان اعضایی فعال و توانمند، تأثیرگذار است»
او تأکید کرد مقابله با این نگاه تنها به مبارزه زنان کورد محدود نمیشود و نیازمند مشارکت همه زنان سوریه است تا با داشتن راهبرد و دیدگاه مشترک، در برابر این ذهنیت ایستادگی کنند.
امینه همچنین گفت زنان باید قوانین مربوط به شهروندی را بشناسند، در روندهای اجتماعی و سیاسی فعال باشند، جایگاه خود را تثبیت کنند و با تکیه بر قدرت و اراده خود، سرنوشتشان را در قوانین آینده رقم بزنند.
«راهبرد زنان و حمایت از نمایندگان زن در پارلمان»
او درباره راهبردی که زنان باید در پیش بگیرند گفت: «برای ما زنان، داشتن راهبردی برای پیگیری قوانین ضروری است. باید همراه با زنان سوریه صدای بلندی داشته باشیم تا بتوانیم در قوانین آینده حضور داشته باشیم و در تدوین قوانینی که از حقوق زنان محافظت میکنند، نقش ایفا کنیم.»
امینه تأکید کرد زنان باید با صدایی واحد در برابر رویکردهای نادرست نسبت به مسئله زنان بایستند و سازمانها و جنبشهای زنان نیز باید از زنان عضو پارلمان سوریه و دیدگاههای آنان حمایت کنند.
به گفته او، اگر سازمانهای زنان از نمایندگان زن حمایت نکنند، مواضع زنان در نهادهای دیگر نیز به مواضع فردی محدود میشود و توان ایجاد تغییر را نخواهد داشت. او این رویکرد را بخشی از راهبرد ساختن «سوریه جدید» دانست.
«همه مناطق سوریه باید برای فعالیت زنان باز باشد»
امینه اوسه با یادآوری مبارزات کنگره استار گفت این نهاد سالها برای حقوق و مسئله زنان مبارزه کرده و باید از این تجربه در روند تغییر و تحول سوریه استفاده شود.
او گفت این تجربه باید به پایهای برای دفاع از حقوق زنان در سراسر سوریه تبدیل شود و افزود کنگره استار از همکاری و همبستگی دموکراتیک میان زنان استقبال میکند.
به گفته او، این نهاد برای حمایت از مسئله زنان در کشورهای مختلف نیز فعالیتهای مشترکی دارد و درباره اطلاعرسانی و همکاری متقابل با سازمانهای زنان سوریه در ارتباط است.
امینه تأکید کرد: «باید همه عرصههای مناطق و استانهای سوریه برای فعالیت و مبارزه زنان باز باشد.»
«راهبرد زنان کورد در برنامههای آینده کنگره استار پررنگ است»
او درباره برنامه آینده کنگره استار گفت این نهاد برای تغییر و تحول، فعالیتی جدی و مهم را دنبال میکند و قرار است در دهمین کنگره خود ساختار سازمانیاش را بازسازی کند.
به گفته اوسه، این نهاد اکنون با زنان جامعه و سازمانهای زنان درباره راهبرد خود در آینده گفتوگو میکند و همزمان با زنان سوریه نیز درباره چگونگی فعالیت در داخل سوریه به تبادل نظر میپردازد.
او مهمترین و راهبردیترین اقدام را این دانست که زنان کورد ساختار خود را تقویت و راهبرد و سیاستهایشان را مشخص کنند تا بتوانند در کنار زنان سوریه به نیرویی برای تغییر و تحول تبدیل شوند.
«از مبارزه زنان حمایت منطقهای و بینالمللی میشود»
امینه اوسه در پایان گفت موضوع زنان در سوریه با حمایت گسترده منطقهای و بینالمللی روبهروست.
او گفت: «هنوز نگاهی وجود دارد که زنان را کوچک میشمارد و آنان را به چارچوب خانه محدود میکند، اما امروز سازمانهای زنان و زنانی که در نهادهای دولتی حضور دارند، برای تغییر این وضعیت تلاش میکنند. همزمان حمایت منطقهای و بینالمللی گستردهای نیز از این تلاشها وجود دارد.»
او افزود این مبارزه و حمایت داخلی و خارجی به زنان و سازمانهای آنان اعتماد میدهد که میتوانند ذهنیت نادیده گرفتن زنان را کنار بزنند.
به گفته اوسه، مسئله فقط پذیرفته شدن یا کنار گذاشته شدن زنان نیست؛ مهمتر این است که زنان بدانند چگونه مشارکت کنند و چگونه تغییر ایجاد کنند. او تأکید کرد اراده زنان کورد که طی ۱۴ سال گذشته در برابر دشواریهای فراوان شکل گرفته، اکنون به اندازهای قدرتمند است که میتواند در برابر این ذهنیت نیز بایستد و سازوکارهای تغییر و تحول خود را ایجاد کند.