شهرِ ممنوعه برای زنان؛ ممنوعیت تردد سهچرخهها در هرات و تشدید محدودیتها
پس از ممنوعیت تردد سهچرخهها در هرات، زنان شاغل با بحران دوگانهی «افزایش کرایه» و «امتناع رانندگان تاکسی از جابهجایی» روبرو شدهاند؛ وضعیتی که بسیاری از آنان را میان دوراهیِ ترک کار یا گرسنگی فرزندانشان قرار داده است.
مرکز خبر- با وجود شرایط دشوار اقتصادی و اجتماعی برای زنان در افغانستان، خبرگزاری بانوان افغانستان در گزارشی میدانی با عنوان «ممنوعیت تردد سهچرخهها در هرات؛ رانندگان از سوار کردن زنان به تاکسی خودداری میکنند» به محدودیتهای تازهای پرداخته که زندگی روزمره زنان را بیش از پیش دشوار کرده است.
در این گزارش، روایت دو زن کارگر افغانی مستند شده که برای رفتوآمد روزانه به محل کارشان، دیگر امکان استفاده از سهچرخهها را ندارند و همزمان، برخی رانندگان تاکسی نیز از سوار کردن زنان بدون محرم مرد، خودداری میکنند.
این سیاستهای محدودکننده، بهویژه در نبود سیستم حملونقل عمومی مناسب، منجر به حذف زنان از فضاهای عمومی و افزایش انزوای اجباری آنها شده است، این وضعیت در کنار سایر محدودیتها، بخشی از روند سیستماتیک حذف زنان از جامعه و عرصه عمومی در افغانستان است.
در این گزارش آمده که خیابانهای هرات این روزها شاهد صفهای طولانی زنانی است که در سرمای زمستان، ساعتها در انتظار یک وسیله نقلیه ایستادهاند. طرح جدید طالبان برای «تنظیم نظم شهری» که منجر به جمعآوری بیش از ۵ هزار سهچرخه مسافربری شده، حالا به دیواری بلند پیش پای زنان کارگر و شاغل تبدیل شده است.
نان خشک در برابر کرایه تاکسی؛ روایت فیروزه
فیروزه، زنی که با خدمتکاری در خانههای مردم چرخ زندگیاش را میچرخاند، یکی از هزاران قربانی این طرح است. او که پیشتر با هزینهای اندک (حدود ۵۰ افغانی) به چندین خانه در سطح شهر سر میزد، حالا بخش بزرگی از دستمزد ۳۰۰ افغان خود را باید صرف کرایه تاکسی کند.
او میگوید: «قبلاً با سهچرخه بهموقع و ارزان به کارم میرسیدم. حالا رانندگان تاکسی یا اصلاً توقف نمیکنند یا کرایهای میخواهند که از توان من خارج است. گاهی هزینهی رفتوبرگشت با دستمزدم برابر میشود؛ در چنین وضعیتی کار کردن دیگر معنایی ندارد.»
کاهش درآمد فیروزه، سفره خانوادهاش را کوچکتر کرده است. او اکنون به دلیل ناتوانی در پرداخت کرایهها، تنها در یک محل کار میکند و دستمزدش به ۱۵۰ افغانی کاهش یافته است. فیروزه با بغض میافزاید: «وقتی کرایه را میدهم، پولی برای برنج و دوا نمیماند. بچههایم بعضی شبها با شکم گرسنه میخوابند».
تبعیض در جاده؛ «فقط مردان را سوار میکنیم»، روایت رخسار
مشکل تنها هزینه نیست؛ رفتارهای سلیقهای و تبعیضآمیز برخی رانندگان تاکسی، چالش را دوچندان کرده است. رخسار، زن خیاطی که در یکی از مارکتهای هرات کار میکند، از برخورد تحقیرآمیز رانندگان روایت میکند.
او میگوید: «رانندگان صراحتاً میگویند ترجیح میدهند مردان را سوار کنند، چون سوار کردن یک زن، فضای صندلی را اشغال کرده و امکان سوار کردن چند مرد و دریافت کرایه بیشتر را از آنها میگیرد. ما یا باید دو برابر کرایه بدهیم یا در سرما منتظر بمانیم.»
رخسار تأکید میکند که دیر رسیدنهای مکرر، امنیت شغلی او را به خطر انداخته و صاحبکارش دیگر عذرهای او را نمیپذیرد. او معتقد است تصمیماتی که بدون در نظر گرفتن زیرساختهای جایگزین برای زنان گرفته میشود، مستقیماً معیشت آنها را هدف قرار داده است.
طرحی برای نظم یا فشاری مضاعف؟
طالبان در حالی اقدام به جمعآوری سهچرخهها از سطح شهر کردهاند که این وسیله، اصلیترین و ارزانترین گزینه حملونقل برای قشر آسیبپذیر، بهویژه زنان بود. رانندگان سهچرخه نیز معتقدند این اقدام نان آنها را بریده و نظم شهری بهانهای برای فشار اقتصادی بیشتر شده است.
در حال حاضر، زنان هرات میان دو لبه قیچی گرفتار شدهاند، از یک سو محدودیتهای اجتماعی و از سوی دیگر فشارهای اقتصادی ناشی از حذف حملونقل ارزان. در حالی که «فیروزهها و رخسارها» برای بقا میجنگند، این پرسش باقی است که آیا مسئولان ضدزن طالبان برای تردد امن و ارزان نیمی از جامعه، تدبیری خواهند اندیشید؟