«رقص هستی»؛ وقتی هنر، حافظه ایزدیان را زنده نگه میدارد
همزمان با نزدیک شدن به سالگرد فَرمان ۷۴ نسلکشی شنگال، گروه موسیقی و فولکلور «سیتیا نقشه» با اجرای «رقص هستی»، روایت زنان و کودکان ایزدی از رنج، هویت و مقاومت را در قالب موسیقی و رقص زنده میکند.
شنگال- فَرمان۷۴ نسلکشی شنگال و حمله داعش، یکی از تلخترین فصلهای تاریخ ایزدیان است؛ فصلی که با کشتار، ربایش و جنایتهای گسترده گره خورده و زخمی عمیق بر حافظه جمعی این جامعه بر جای گذاشته است. سالها از آن روزها گذشته، اما روایت آن رنج همچنان در موسیقی، آواز، لباس و رقص ایزدیان زنده است؛ گویی هنر راهی است برای به یاد آوردن، روایت کردن و ادامه دادن.
با نزدیک شدن به سالگرد نسلکشی شنگال، برنامهها و فعالیتهای فرهنگی مختلفی برای زنده نگه داشتن این خاطره برگزار میشود. در میان این برنامهها، گروه موسیقی و فولکلور(Sitiya Nexşa) «سیتیا نقشه» با اجرای اثری به نام «رقص هستی»، روایت خود را از این تاریخ به صحنه آورده است؛ روایتی که در آن، رقص به زبان زنان تبدیل میشود و موسیقی، حافظه یک نسل را به نسل دیگر میرساند.
دختران ایزدی در «رقص هستی» از هویت و ماندن میگویند؛ از جامعهای که تلاش کرده پس از یکی از هولناکترین فجایع تاریخ خود، همچنان زنده بماند. در کنار آنان، مادران ایزدی داستان زنانی را برای کودکان بازگو میکنند که فَرمان را از سر گذراندند؛ روایتهایی از روزهای فرار، ترس، ربایش و رنج، تا آنچه بر این جامعه گذشته، در حافظه کودکان نیز باقی بماند.
کودکان نیز سهم خود را در این روایت دارند. آنها با آوازهای مقاومت و به زبان خود میخوانند؛ زبان و فرهنگی که برای ایزدیان تنها بخشی از میراث گذشته نیست، بلکه نشانهای از تداوم و زنده ماندن است.
نسرین احمد، عضو بخش فرهنگ و هنر گروه «سیتیا نقشه»، درباره شکلگیری این اثر میگوید: «مدتی بود برای این رقص تمرین میکردیم و میخواستیم از طریق آن، حضور زنان را نشان دهیم؛ زنانی که بیش از همه در معرض ظلم و سرکوب قرار گرفتند. میخواستیم با این رقص، حضور و دوباره برخاستن زن را به تصویر بکشیم.»
او از روزهایی میگوید که اعضای گروه برای آماده کردن این اجرا تمرین کردهاند: «مدت زیادی روی این رقص کار کردیم. پنج عضو گروه هر روز دور هم جمع میشدیم تا بتوانیم اثری زیبا و شایسته جامعهمان ارائه کنیم.»
«نمیخواهیم فرهنگ و باورهایمان فراموش شود»
نوروز احمد، دیگر عضو بخش فرهنگ و هنر گروه «سیتیا نقشه»، میگوید این برنامه بهطور ویژه برای گرامیداشت فَرمان ۷۴ آماده شده است؛ برنامهای که در آن، خاطره زنان بازمانده با موسیقی و هنر نسل جوان پیوند میخورد.
او میگوید: «مادران ما در این برنامه از زنانی گفتند که فَرمان را از سر گذراندند و از زندگی، درد و رنجی که بر زنان ایزدی رفت، روایت کردند. ما هم میخواستیم این خاطره را با صدای خودمان زنده نگه داریم و لحظههای شادی و اندوه را در کنار هم روی یک صحنه بیاوریم.»
برای اعضای این گروه، بازگویی آنچه در سال ۲۰۱۴ رخ داد، تنها یادآوری یک فاجعه تاریخی نیست؛ تلاشی است برای آنکه این خاطره از نسلی به نسل دیگر منتقل شود.
نوروز احمد میگوید: «تلاش کردیم برنامه را به گونهای آماده کنیم که آنچه بر جامعه ایزدی گذشته، در حافظه هر دختر و پسر ایزدی زنده بماند. در روزهای فَرمان، داعش زنان بسیاری را ربود و آنان را در بازارها به فروش رساند. امیدواریم این خاطره در ذهن نسلهای ایزدی باقی بماند تا جهان بداند این جامعه چه رنج بزرگی را پشت سر گذاشته است.»
او از اهمیت حفظ فرهنگ و هویت ایزدی نیز میگوید: «ما بهعنوان دختران ایزدی تلاش میکنیم تاریخ، لباسها، آوازهای سنتی، فرهنگ و باورهایمان را زنده نگه داریم. نمیخواهیم فرهنگمان از بین برود یا باورهایمان به فراموشی سپرده شود. ایزدیان باید بتوانند تاریخ، فرهنگ و اعتقادات خود را زنده نگه دارند، درباره آن سخن بگویند و به آن پایبند بمانند.»
مادران روایت میکنند، کودکان میخوانند
جیلان ایزدی، یکی دیگر از اعضای گروه، میگوید تمرین برای اجرای این برنامه از مدتها پیش آغاز شده بود. اما آنچه این اجرا را برای اعضای گروه متفاوت کرده، تنها موسیقی و رقص نیست؛ حضور مادرانی است که خاطرات خود را برای نسل جوان روایت میکنند.
او میگوید: «مادران و کودکان در این برنامه حضور دارند. مادران برای ما از مسیرهایی که طی کردند و آنچه در آن روزها با چشم خود دیدند، گفتند. ما نیز بهعنوان گروه سیتیا نهخشه، برای کودکان آواز خواندیم و از این طریق شناخت عمیقتری از فرهنگ و دین خود پیدا کردیم.»
به گفته او، روایتهای مادران به اعضای جوان گروه کمک کرده تا گذشته جامعه خود را از نزدیکتر بشناسند: «مادرانمان ما را با فرهنگ ایزدی آشنا کردند و ما فهمیدیم جامعهمان چه روزهایی را پشت سر گذاشته است. ما آمادهایم هر مسئولیت و وظیفهای را که بر عهدهمان قرار میگیرد، انجام دهیم.»
«رقص هستی» حالا در آستانه سالگرد فَرمان ۷۴، در نقاط مختلف برای جامعه ایزدی اجرا میشود؛ رقصی که در آن، حرکت بدن، صدای موسیقی و آواز کودکان به هم میپیوندند تا روایتی از رنج، هویت و مقاومت را بازگو کنند.
در این روایت، هنر تنها بازگویی گذشته نیست؛ راهی است برای آنکه یک جامعه، خاطراتش را از دست ندهد و در میان زخمهای تاریخ، همچنان برای ماندن و ادامه دادن آواز بخواند.