نوروز در سایه مطالبات سیاسی کوردها؛ تأکید بر «ساخت آینده»
مراسم نوروز، در شهرهای مختلف باکور کوردستان، با برجسته شدن مطالبات سیاسی و تأکید بر آزادی عبدالله اوجالان برگزار شد.
آرژین دیلک اونجل
آمد- نوروز، در فضایی برگزار شد که در آن، حافظه انباشتهشده از سالها مقاومت به سمت ساخت آینده جهتگیری کرده است. فراخوان عبدالله اوجالان، رهبر خلق کورد، مبنی بر «عملی شدن نظریه»، در میدانها نهتنها بهعنوان یک شعار، بلکه بهعنوان مسیر مرحله جدید برجسته شد. مطالبات دیرینهای چون آزادی، صلح و جامعه دموکراتیک، در این نوروز با ارادهای برای تحقق عملی آنها همراه شد. آتش نوروز نیز فراتر از نماد مبارزات گذشته، بازتابی از عزم برای ایجاد یک روند اجتماعی جدید بود. این فضا، بهویژه با پیشگامی زنان، نشان داد که نوروز از حافظهای تاریخی به مرحلهای برای ساخت آینده تبدیل شده است.
در نوروز، آتشی که برافروخته شد، نهتنها متعلق به امروز، بلکه ادامه میراث مقاومت گذشته بود؛ آتشی که ریشه در نوروزهایی داشت که با وجود ممنوعیتها، سرکوبها و کشتارها، در کوچهها و خیابانها روشن میشد. مطالباتی که امروز در میدانها با عنوان «ساختن» مطرح میشود، در واقع ادامه همان مقاومتهایی است که در سالهای گذشته شکل گرفته و به حافظه جمعی تبدیل شده است.
در روایت این سنت، به نوروزهای دهه ۱۹۹۰ اشاره میشود؛ زمانی که مردم لاستیکها را در کوچهها، حیاط خانهها یا انبار مغازهها برای روشن کردن آتش نوروز پنهان میکردند. با وجود ممنوعیتها، در هر گوشهای آتش روشن میشد و مردم از کودک تا سالمند، در اطراف آن جمع میشدند، میرقصیدند و این مراسم را به نمادی از اعتراض و هویت تبدیل میکردند.
با این حال، این سالها با خشونت و کشتار نیز همراه بود. در نوروز ۱۹۹۲، در شهرهایی چون شرناخ، جزیره و نصیبین، هزاران نفر هدف حمله قرار گرفتند. در شرناخ، مردم با وجود فشارها خیابانها را ترک نکردند. گزارشها حاکی است که در این شهر ۳۸ نفر کشته و حدود ۱۲۰ نفر زخمی شدند. در جزیره نیز نیروهای امنیتی به سوی جمعیت آتش گشودند که به کشته شدن ۲۴ نفر و زخمی شدن بیش از ۶۰ نفر انجامید. در نصیبین نیز اعتراضات با خشونت سرکوب شد و دستکم ۱۶ نفر جان باختند و بیش از ۵۰ نفر زخمی شدند.
با وجود این پیشینه، نوروز در سالهای بعد نیز ادامه یافت و به نمادی از هویت کوردها، وحدت ملی و بهویژه نقش زنان در مبارزه تبدیل شد. در طول سالها، با وجود تغییر شرایط سیاسی، برخی مطالبات ثابت باقی ماند؛ از جمله به رسمیت شناختن جایگاه کوردها، آزادی رهبران سیاسی و تحقق وحدت ملی.
در نوروز، یکی از ویژگیهای برجسته، تأکید بر آزادی عبدالله اوجالان بود که بهعنوان یکی از مطالبات اصلی مطرح شد.
در شهر آمد ، مراسم نوروز با آمادگیهای چندروزه برگزار شد. با وجود حضور گسترده نیروهای امنیتی و ایجاد محدودیت در مسیرهای دسترسی، جمعیت زیادی از ساعات اولیه صبح به سمت محل برگزاری حرکت کردند. با نزدیک شدن به محل، موانع امنیتی مشاهده میشد، اما این مسئله مانع حضور مردم نشد.
در مقایسه با سال ۲۰۲۵، که همزمانی نوروز با پیام «صلح و جامعه دموکراتیک» اوجالان باعث ایجاد امید و در عین حال نوعی ابهام شده بود، امسال فضای مراسم شفافتر توصیف شده است. تصاویر بزرگ اوجالان در محل نصب شده و شرکتکنندگان با آنها عکس میگرفتند. این تصاویر به نمادی از مطالبات جمعی تبدیل شد و شعارهایی در حمایت از حضور او در جامعه سر داده شد.
پیام نوروزی اوجالان نیز از بخشهای مهم این مراسم بود. او در این پیام بر «اخلاق جدید آزادی» و ضرورت تبدیل نوروز به مرحلهای عملی تأکید کرد. این پیام بهعنوان نقشه راهی برای آینده تفسیر شد.
در این مراسم، پیامهایی مشابه پیام نوروز ۲۰۱۳، که توسط پروین بولدان و سری ثریا اندر قرائت شده بود، یادآوری شد. اینبار، پیام توسط ویسی آکتاش و مدیا آصلان قرائت شد. همچنین، با یادی از سری ثریا اندر و پخش ویدئویی از او، فضای احساسی ایجاد کرد.
با وجود پیشبینی بارش باران، جمعیت زیادی در محل حضور یافتند و مراسم با شور برگزار شد. تعداد زیاد تصاویر و پوسترهای اوجالان نیز از ویژگیهای برجسته این نوروز عنوان شده است.
در این میان، نقش زنان بسیار پررنگ بود. با وجود باران و شرایط سخت، زنان با لباسهای سنتی در مراسم شرکت کردند و در رقصهای جمعی حضور داشتند. روشن کردن آتش نوروز نیز توسط زنان انجام شد؛ اقدامی که بهعنوان نمادی از مقاومت در برابر ساختارهای مردسالارانه و فشارهای سیاسی تفسیر شده است.
در این بخش، به چهرههایی مانند زکیه آلکان و رخشان دمیرل اشاره شده است؛ زنانی که با اقدامات اعتراضی خود به نمادهای مقاومت تبدیل شدند. زکیه آلکان با جملهای مشهور «آتش نوروز با چوب روشن نمیشود، بلکه با بدن انسان روشن میشود» به یکی از نمادهای این سنت بدل شد. رخشان دمیرل نیز در سال ۱۹۹۲ با اقدامی مشابه، به یکی از چهرههای ماندگار نوروز تبدیل شد.
در پایان، نوروز در این روایت، نه صرفاً یک جشن، بلکه بازآفرینی هویت جمعی و نمادی از تداوم مبارزه توصیف شده است؛ رویدادی که هر سال، همچون آغاز بهار، بهعنوان شروعی دوباره برای جامعه کورد معنا پیدا میکند.