نشست «زنان در مواجهه با جنگ و بحران»؛ از روایت قربانیبودن تا نقشآفرینی در صلح
در نشستی با حضور فعالان زن از لبنان، فلسطین، سودان و عراق تأکید شد که زنان نباید صرفاً قربانی جنگ دیده شوند، بلکه باید بهعنوان کنشگران و تصمیمسازان در صلح و مدیریت بحران نقش داشته باشند.
مرکزخبر- شرکتکنندگان در این نشست تأکید کردند که زمان آن رسیده است روایتهایی که زنان را صرفاً در نقش «قربانی» محدود میکند کنار گذاشته شود و از تقلیل آنان به اعداد و آمار گزارشهای سازمانهای بینالمللی عبور شود؛ همچنین باید زمینهای فراهم شود تا زنان به تصمیمسازان و شرکای واقعی در ساخت صلح جامع تبدیل شوند.
ائتلاف «نادا» روز پنجشنبه ۱۸ ژوئن یک نشست دیجیتال از طریق زوم با عنوان «زنان در مواجهه با جنگها و بحرانهای طولانی: از حفاظت فردی تا ساخت امنیت و صلح جامع ـ دیدگاههای متقاطع از فلسطین، سودان، لبنان و عراق» برگزار کرد. در این نشست سخنرانان بر اهمیت مبارزه مشترک در سطح منطقهای و آفریقایی برای تقویت حضور زنان بهعنوان تصمیمسازان، بهجای محدود کردن آنان به تصویر قربانیان جنگها و درگیریها تأکید کردند. در این گفتوگوها آمده است که زنان در سودان، غزه و سوریه در سالهای اخیر توانایی خود را در سازماندهی، حفاظت از خود و حمایت از جوامعشان نشان دادهاند و تنها در نقش نظارهگر باقی نماندهاند.
همچنین نسبت به موج واپسگرایانه و شوونیستی در منطقه هشدار داده شد؛ موجی که تلاش دارد مانع پیشرفت جنبشهای زنان شود، بهویژه در شرایطی که درگیریها دیگر صرفاً داخلی نیستند و با مداخلات خارجی مانند تجربه سوریه تشدید میشوند. شرکتکنندگان بر اهمیت تبادل تجربهها و دانشها فراتر از صرفاً همبستگی تأکید کردند، بهویژه در شرایطی که حمایت از زنان در مناطق درگیری ضعیف است و آنان از دسترسی به خدمات بهداشتی و موقعیتهای تصمیمگیری محروم هستند.
«آنچه در لبنان رخ میدهد جنگ نیست»
فعال لبنانی، خدیجه الحسینی، تأکید کرد آنچه در لبنان رخ میدهد «جنگ» نیست، زیرا جنگ میان دو طرف است، در حالی که اینجا با «متجاوز و قربانی» روبهرو هستیم. او وضعیت را رویارویی نامتقارن و پاکسازی قومی مشابه فلسطین توصیف کرد که با حمایت آمریکا و سکوت عربی و بینالمللی در حال نابودی منطقه و آوارگی ساکنان آن است.
او افزود اسرائیل حتی پس از آتشبس ادعایی نیز حملات خود را ادامه داده و روستاهای مرزی، حومه جنوبی بیروت و منطقه بقاع را ویران کرده است. به گفته او، تلآویو این وضعیت را «اشغال نامحدود» مینامد و با ایجاد «خط زرد» یا «منطقه کشتار» مشابه غزه پیش میرود.
وی همچنین آمارهایی تا اول ژوئن ارائه کرد: ۱ میلیون و ۳۵۰ هزار آواره، ۳۵۰۰ کشته و ۱۰ هزار زخمی. او تأکید کرد جنگ تنها انسانها را هدف نمیگیرد، بلکه زمین، آب، کشاورزی، حافظه و آثار تاریخی را نیز نابود میکند. بر اساس دادههای وزارت کشاورزی لبنان، ۵۶٬۲۶۴ هکتار زمین کشاورزی آسیب دیده که شامل ۶۶۰۰ هکتار زیتون، ۱۱۰۷۵ هکتار درختان میوه، ۷۹۳ گلخانه و تلف شدن ۱.۸ میلیون رأس دام و طیور بوده است. همچنین خاک به فسفر سفید آلوده شده و خسارات اقتصادی بخش کشاورزی ۱۱۸ میلیون دلار و خسارات محصولات ۵۸۶ میلیون دلار برآورد شده است.
او گفت زنان همانند مردان با پیامدهای جنگ روبهرو هستند، اما بارهای جسمی خاصی مانند قاعدگی، بارداری و شیردهی نیز بر دوش آنان است؛ مسائلی که نیازمند شرایط بهداشتی امن است اما اغلب وجود نادارد. علاوه بر آن، بسیاری از زنان مسئولیت کامل خانواده و مراقبت از افراد دارای معلولیت را نیز بر عهده دارند.
با وجود این فشارها، او تأکید کرد زنان خود را قربانی نمیدانند؛ آنان آوارگانی هستند که برای دیگران غذا میپزند، امدادگران خط مقدماند، کمکها را جابهجا میکنند و خبرنگارانی هستند که در قلب رویداد حضور دارند. به همین دلیل به گفته او، اسرائیل خبرنگاران زن را هدف قرار میدهد زیرا از کلمه آزاد بیش از گلوله میترسد.
«اسرائیل فقط بدنها را هدف نمیگیرد»
اسلام ابوصَـرار، روزنامهنگار اهل غزه و نماینده اتحادیه کمیتههای زنان فلسطین، در سخنرانی خود با عنوان «امنیت جامع زنان فلسطینی میان جنگ نسلکشی در غزه و نقضهای رو به افزایش در کرانه باختری» گفت اسرائیل نه تنها بدن زنان، بلکه کل سیستم زندگی را هدف قرار میدهد.
او افزود از نظر اقتصادی، پروژههای کوچک زنان نابود شده و بسیاری از آنان پس از از دست دادن خانه و درآمد، به نانآوران اصلی خانواده تبدیل شدهاند. همچنین امنیت غذایی تحت تأثیر محاصره و قحطی در غزه آسیب دیده و زنان ساعتها برای تأمین نان و آب صف میکشند. امنیت اجتماعی نیز با آوارگیهای مکرر و قطع شبکههای خانوادگی و همسایگی تضعیف شده است.
به گفته او، امنیت روانی به دلیل شوک از دست دادن فرزنادان و زندگی زیر بمباران آسیب جدی دیده و امنیت سیاسی و حقوقی نیز هدف قرار گرفته است؛ زنان از روندهای تصمیمگیری و صلح کنار گذاشته میشوند، بازداشت اداری را تجربه میکنند و زمین و خانههایشان در کرانه باختری مصادره میشود.
با وجود این شرایط، او نتیجه گرفت زنان فلسطینی در جایگاه «قربانی» باقی نماندهاند، بلکه به نیروی فعال اجتماعی تبدیل شدهاند و اشکال مختلفی از مقاومت را شکل دادهاند: مقاومت خانوادگی، اجتماعی، اقتصادی و رسانهای.
«مقابله با خشونت و آوارگی»
ریـم فرح، فعال سودانی حوزه سیاست و حکمرانی، وضعیت زنان در سودان را تشریح کرد و گفت آنان با خشونت جنسی و آوارگی روبهرو بودهاند و در دسترسی به خدمات بهداشت باروری و خدمات اساسی با مشکلات جدی مواجه شدهاند.
او افزود زنان با وجود این شرایط تسلیم نشدهاند و گروههای امدادی و حفاظتی تشکیل دادهاند. آنان روشهای خلاقانهای برای بقا و دفاع از خود ایجاد کرده و محدودیتها را دور زدهاند.
«باید از الگوهای زنانه محافظت شود»
امینه عمر، فعال سیاسی و فمینیست، تجربه مدیریت خودگردان در مشارکت دادن زنان در ساختارهای تصمیمگیری را مطرح کرد و گفت این مدل امکان حضور فعال زنان را در واحدهای حفاظت و ساختارهای سیاسی فراهم کرده است.
او افزود این تجربه در شمال و شرق سوریه الهامبخش زنان منطقه بوده، اما موجهای واپسگرا میتواند دستاوردها را تهدید کند. او بر ضرورت حمایت از الگوهای پیشرو زنان و گسترش نقش آنان در صلح و مدیریت تأکید کرد.
«درگیری فقط داخلی نیست»
نعمات کوکو، فعال سودانی، نیز بر اهمیت حمایت از تجربه زنان شمال و شرق سوریه تأکید کرد و گفت درگیریها تنها داخلی نیستند بلکه ابعاد منطقهای و بینالمللی دارند. او خواستار ادامه همبستگی و تبادل تجربهها برای افزایش نقش زنان در تصمیمسازی شد.