مرکز خبر- گسترش لکه‌های خشکی در تالاب انزلی بار دیگر زنگ خطر نابودی یکی از ارزشمندترین تالاب‌های بین‌المللی ایران را به صدا درآورده است. کارشناسان محیط‌زیست با هشدار نسبت به تشدید بحران، ورود فاضلاب، برداشت بی‌رویه آب، انباشت رسوبات، گسترش گونه‌های مهاجم و کاهش تراز دریای خزر را از مهم‌ترین عوامل این وضعیت می‌دانند و تأکید می‌کنند که ادامه بی‌توجهی و ضعف مدیریت، آینده این زیست‌بوم کم‌نظیر را با تهدیدی جدی روبه‌رو کرده است.

 

خشکی هر سال گسترده‌تر می‌شود

نشانه‌های بحران در تالاب انزلی هر سال آشکارتر از گذشته نمایان می‌شود. بخش‌های وسیعی از این تالاب در فصل تابستان به خشکی می‌گراید و لکه‌های خشک‌شده به‌تدریج جای پهنه‌های آبی را می‌گیرند؛ روندی که نگرانی کارشناسان و فعالان محیط‌زیست را درباره آینده این تالاب بین‌المللی افزایش داده است.

درواقع مجموعه‌ای از عوامل انسانی و طبیعی، از جمله ورود گسترده فاضلاب شهری و صنعتی، انباشت رسوبات، برداشت بی‌رویه آب در بالادست، گسترش گونه‌های مهاجم و کاهش تراز آب دریای خزر، تالاب انزلی را به یکی از بحرانی‌ترین دوره‌های حیات خود رسانده است.

 

حقابه‌ای که هرگز به تالاب نمی‌رسد

با وجود آنکه ۱۱ رودخانه به تالاب انزلی می‌ریزند، بخش عمده آب این رودخانه‌ها پیش از رسیدن به تالاب برای مصارف کشاورزی برداشت می‌شود و در نتیجه، حقابه طبیعی تالاب عملاً تأمین نمی‌شود.

هم‌زمان ورود مداوم فاضلاب‌های شهری، صنعتی و کشاورزی و نیز رسوب‌گذاری گسترده، موجب کاهش چشمگیر عمق تالاب شده و کیفیت زیستگاه‌های طبیعی آن را به شدت تنزل داده است؛ وضعیتی که حیات گونه‌های گیاهی و جانوری این منطقه را نیز با تهدید جدی روبه‌رو کرده است.

 

هشدار کارشناسان؛ راهکارهای مقطعی بحران را تشدید می‌کند

یکی از کارشناس تنوع زیستی، هشدار داده است که اقداماتی مانند مسدود کردن خروجی تالاب شاید به‌طور موقت از خروج آب جلوگیری کند، اما در بلندمدت به انباشت بیشتر فاضلاب و رسوبات منجر شده و بحران را عمیق‌تر خواهد کرد.

او تأکید کرده است که احیای تالاب انزلی تنها با مدیریت علمی منابع آب در بالادست امکان‌پذیر است. به گفته این کارشناس، تأمین حقابه تالاب، احداث و تکمیل تصفیه‌خانه‌های فاضلاب، جلوگیری از ورود رسوبات و اجرای برنامه‌های علمی برای مدیریت پوشش گیاهی، از مهم‌ترین اقداماتی است که باید در اولویت قرار گیرد.

 

سنبل آبی و کاهش تراز خزر؛ تهدیدهای مضاعف برای تالاب

به گفته این کارشناس، گسترش گونه مهاجم سنبل آبی در کنار کاهش سطح آب دریای خزر و افزایش رسوبات، روند خشک شدن تالاب را سرعت بخشیده است. او هشدار داده که در صورت ادامه شرایط کنونی، بخش‌های بیشتری از تالاب انزلی در سال‌های آینده از میان خواهد رفت و احیای آن دشوارتر خواهد شد.

 

اعتراف مقام‌های محیط‌زیست به تداوم ورود فاضلاب

معاون دفتر تالاب‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست، نیز با تأیید ادامه ورود فاضلاب به تالاب انزلی اعلام کرده است که زیرساخت‌های تصفیه فاضلاب در شهرهای اطراف هنوز تکمیل نشده و کمبود منابع مالی، اجرای پروژه‌های زیربنایی را با مشکل مواجه کرده است.

او همچنین تغییر کاربری اراضی در مناطق بالادست، تخریب جنگل‌ها و افزایش رسوب را از دیگر عوامل اصلی تشدید بحران این تالاب عنوان کرده است.

 

هشدارهایی که سال‌ها نادیده گرفته شد

بحران تالاب انزلی موضوع تازه‌ای نیست و کارشناسان سال‌ها نسبت به آن هشدار داده‌اند. هادی حق‌شناس، استاندار گیلان، دو سال پیش نیز اعلام کرده بود که در صورت ادامه روند موجود، شهرهای رشت و بندرانزلی در آینده با بحران جدی زیست‌محیطی مواجه خواهند شد. او ورود فاضلاب‌های شهری، صنعتی و کشاورزی و همچنین افزایش رسوبات را از عوامل اصلی این وضعیت دانسته بود.

 

تالابی جهانی در مسیر نابودی

تالاب انزلی که به‌عنوان یکی از تالاب‌های مهم جهان در کنوانسیون رامسر به ثبت رسیده، امروز با یکی از شدیدترین بحران‌های زیست‌محیطی تاریخ خود روبه‌رو است. کارشناسان هشدار می‌دهند اگر مدیریت منابع آب، کنترل آلودگی‌ها و اجرای برنامه‌های احیای علمی به‌سرعت در دستور کار قرار نگیرد، این زیست‌بوم ارزشمند که نقشی حیاتی در تنوع زیستی، اقتصاد محلی و تعادل اکولوژیک شمال ایران دارد، ممکن است بخش بزرگی از کارکردهای طبیعی خود را برای همیشه از دست بدهد.