ساریا دنیز

مرکز خبر- اردوگاه هول سال‌هاست به‌عنوان کانون تاریکی‌ای شناخته می‌شود که امنیت جهانی را تهدید می‌کند. این اردوگاه در شمال‌شرق سوریه، در برابر چشمان جهان رشد کرده و در فضایی آکنده از ناامیدی، خلأ امنیتی و بی‌تفاوتی بین‌المللی، با وجود همه تلاش‌ها، به بستری خطرناک برای بازتولید مکرر ایدئولوژی داعش بدل شده است. هول تنها یک اردوگاه پناهجویان نیست؛ بلکه بمبی خاموش و زمان‌دار است که نسل‌های آینده افراط‌گرایی در آن شکل می‌گیرند و تهدیدی جدی برای منطقه و فراتر از آن محسوب می‌شود؛ بمبی که اکنون ضامن آن کشیده شده است.

دفتر مطبوعاتی نیروهای دموکراتیک سوریه (ه.س.د) در بیانیه‌ای اعلام کرد که از اردوگاه هول، محل نگهداری اعضای داعش، عقب‌نشینی کرده است:

«به‌دلیل بی‌توجهی جامعه جهانی به پرونده داعش و نپذیرفتن مسئولیت‌های خود در قبال رسیدگی به این پرونده‌ی به‌شدت خطرناک، نیروهای ما ناچار شدند از اردوگاه هول عقب‌نشینی کرده و برای مقابله با خطرات و تهدیدهای فزاینده، در اطراف شهرهای شمال سوریه دوباره مستقر شوند.»

 

چه زمانی تأسیس شد؟ چگونه گسترش یافت؟

اردوگاه هول در ۴۵ کیلومتری شرق شهر حسکه در شمال‌شرق سوریه واقع شده است. این اردوگاه که به‌عنوان بزرگ‌ترین اردوگاه پناهجویان شمال و شرق سوریه شناخته می‌شود، در سال ۱۹۹۱ و پس از جنگ خلیج فارس تأسیس شد. پس از آن‌که نیروهای دموکراتیک سوریه (ه.س.د) در سال ۲۰۱۵ هول را آزاد کردند، آوارگانی که از فشارهای حکومت دمشق و داعش گریخته بودند، در این اردوگاه اسکان داده شدند.

از سال ۲۰۱۶ و هم‌زمان با آزادسازی موصل، پناهجویان عراقی نیز به اردوگاه منتقل شدند. همسران و فرزندان اعضای داعش که تسلیم شده یا دستگیر شده بودند، در ابتدا در میان سایر پناهجویان و در اردوگاه‌های روژ، هول و عین عیسی اسکان یافتند، اما به‌دلیل بروز مشکلات متعدد، بخش‌های ویژه‌ای برای زنان و کودکان وابسته به داعش در اردوگاه هول و دیگر اردوگاه‌ها ایجاد شد.

پس از آن‌که نیروهای دموکراتیک سوریه در چارچوب عملیات «طوفان جزیره» در مارس ۲۰۱۹ آخرین منطقه تحت کنترل داعش در سوریه، یعنی باغوز، را آزاد کردند، خانواده‌های هزاران عضو داعش که تسلیم یا بازداشت شده بودند نیز به اردوگاه هول منتقل شدند و در نتیجه، اردوگاه به‌سرعت گسترش یافت.

همچنین در جریان عملیات اشغالگرانه گری‌سپی که دولت ترکیه در ۹ اکتبر ۲۰۱۹ آغاز کرد و طی آن اردوگاه عین عیسی هدف قرار گرفت و ده‌ها زن وابسته به داعش ربوده شدند، نزدیک به سه هزار زن و کودک داعش نیز به اردوگاه هول منتقل شدند.

 

اردوگاه از ۶ بخش تشکیل شده است

در حالی‌که جمعیت اردوگاه روزبه‌روز افزایش می‌یافت و به حدود ۸۰ هزار نفر رسیده بود، این تعداد با فراهم شدن شرایط بازگشت سوری‌هایی که هویت‌شان تأیید شده و در اقدامات تروریستی دخالتی نداشتند توسط اداره خودمدیریتی، و همچنین در چارچوب توافق انجام‌شده با عراق برای بازگرداندن هزاران پناهجوی عراقی به کشورشان، کاهش یافت.

به گفته خبرنگاران و مسئولان محلی، ساختار اسکان اردوگاه به ۶ بخش تقسیم شده بود. در ۳ بخش پناهجویان عراقی، در ۲ بخش پناهجویان سوری و در یک بخش دیگر زنان و کودکان وابسته به داعش از سوریه، عراق و دیگر کشورها نگهداری می‌شدند. شمار افراد شناخته‌شده به‌عنوان وابسته به داعش بیش از ۷ هزار نفر بود. هرچند زنان و کودکان اکثریت جمعیت را تشکیل می‌دادند، اما بیش از هزار مرد بزرگسال نیز در اردوگاه حضور داشتند.

بخشی که زنان وابسته به داعش در آن اسکان داده شده بودند، برای جلوگیری از گسترش ناامنی و سازمان‌یافتگی، عملاً به‌صورت اردوگاهی جداگانه در داخل اردوگاه هول طراحی شده بود. این بخش دارای پزشک، بازار و بیمارستان مستقل بود و هیچ‌گونه رفت‌وآمدی با دیگر بخش‌ها نداشت.

بر اساس داده‌هایی که مسئولان اردوگاه هول در آوریل ۲۰۲۵ منتشر کردند، ساکنان اردوگاه شامل ۹ خانواده با تابعیت نامشخص، ۳ هزار و ۸۲۹ خانواده عراقی، ۴ هزار و ۳۵۱ خانواده سوری و هزار و ۸۹۵ خانواده خارجی هستند. در مجموع، ۱۰ هزار و ۸۴ خانواده در اردوگاه اسکان داده شده‌اند.

جمعیت کل این خانواده‌ها به شرح زیر است: ۹ نفر با تابعیت نامشخص، ۱۳ هزار و ۱۲۴ عراقی، ۱۵ هزار و ۸۰۵ سوری و ۶ هزار و ۳۸۵ نفر با تابعیت خارجی؛ در مجموع ۳۵ هزار و ۳۲۳ نفر در اردوگاه هول زندگی می‌کنند.

 

کشتارهای بی‌شماری رخ داد

اردوگاه هول به‌ویژه در سال‌های اخیر، به‌دلیل حضور داعش بارها در کانون توجه قرار گرفته است. این اردوگاه که هم در درون خود و هم در سطح منطقه خطری جدی به‌شمار می‌رود، به‌ویژه با نفوذ مردان وابسته به داعش، از سوی این گروه‌ها به‌عنوان مرکزی برای آموزش و سازمان‌دهی مورد استفاده قرار گرفته است.

زنان وابسته به داعش نیز شاخه‌ای از واحد موسوم به «الحِسبه»، نهادی که مسئول بازداشت و مجازات افرادی است که از قوانین تحمیلی داعش سرپیچی می‌کنند، را در داخل اردوگاه ایجاد کردند. زنانی که قصد جدایی از داعش را داشتند، یا حاضر نبودند فرزندان خود را بر اساس ساختارها و قوانین داعش تربیت کنند، یا پوشیدن چادر سیاه را رد می‌کردند، به قتل رسیدند.

از سال ۲۰۱۹ تاکنون، صدها مورد قتل در داخل اردوگاه ثبت شده است. با وجود عملیات‌های امنیتی متعدد نیروهای امنیت داخلی شمال و شرق سوریه، عناصر داعش ده‌ها نفر از افرادی را که نمی‌خواستند مطابق آموزه‌های گروهک جهادی زندگی کنند یا قصد جدایی از این گروه‌ها را داشتند، با روش‌های وحشیانه به قتل رساندند.

بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی مسئولان اردوگاه، در سال ۲۰۱۹ تعداد ۱۳ نفر، در ۲۰۲۰ ۳۲ نفر، در ۲۰۲۱ ۹۶ نفر و در ۲۰۲۲ ۴۴ نفر در اردوگاه هول کشته شده‌اند.

 

عملیات‌ها در اردوگاه

نیروهای امنیت داخلی شمال و شرق سوریه، نیروهای امنیت داخلی زنان، یگان‌های مدافع زنان (ی.پ.ژ) و نیروهای دموکراتیک سوریه (ه.س.د) از ۲۸ مارس ۲۰۲۱ تاکنون با اجرای چندین عملیات در داخل اردوگاه هول و اطراف آن، تلاش کرده‌اند فعالیت‌های گروه‌های وابسته به داعش را متوقف کنند.

در جریان عملیات نخست ۱۲۵ نفر، در عملیات دوم ۲۲۶ نفر، در عملیات سوم ۸۵ نفر و در عملیات چهارم ۷۹ عنصر تروریستی بازداشت شدند. در این میان، آزادی زنان ایزدی توسط یگان‌های مدافع زنان (ی.پ.ژ) به‌عنوان نقطه‌ای امیدبخش برجسته شد.

در پایان این عملیات‌ها، شماری از اعضای داعش که در جنایت‌هایی چون قتل و شکنجه دست داشتند، دستگیر شدند. همچنین تونل‌های منتهی به اردوگاه شناسایی و مقادیر قابل‌توجهی نارنجک دستی، سلاح‌های سنگین، سلاح‌های سرد و مهمات کشف و ضبط شد.

از سوی دیگر، یگان‌های مدافع زنان (ی.پ.ژ) در جریان این عملیات‌ها، زنان ایزدی را نیز از اسارت داعش نجات دادند.

 

زمان علیه ما می‌گذرد

امروزه اردوگاه هول، که یکی از پیچیده‌ترین و خطرناک‌ترین نقاط منطقه محسوب می‌شود، به مرکزی برای بازتولید ایدئولوژی‌های افراطی تبدیل شده و نه تنها برای سوریه، بلکه برای کل جهان تهدیدی آشکار است. این تهدید اکنون بدون کنترل رها شده است.

از این منطقه که دقیقاً قلب خطر داعش است، زمان با سرعتی خارج از کنترل علیه جهان می‌گذرد. علاوه بر این، با توجه به فعالیت‌های آموزشی و سازماندهی‌شده داعش در اردوگاه، جهان ممکن است با خشونتی «آموزش‌دیده‌تر» و آماده‌تر مواجه شود.

جامعه بین‌المللی که دیروز مسئولیت این خشونت‌ها را نپذیرفت و آنها را نادیده گرفت، امروز مسئول پیامدهای رخ‌داده و رخ‌دادنی است.