کوردستان و بلوچستان زیر سایه اعدام و گلوله؛ تشدید سرکوبها در فضای امنیتی ناشی از جنگ
در چهار روز گذشته موج تازهای از اعدامهای مخفیانه، قتلهای حکومتی در کرماشان، بازداشت فعالان مدنی و فشار بر خانوادههای دادخواه در روژهلات و بلوچستان گزارش شده است؛ روندی نگرانیها درباره بازگشت الگوی سرکوب دهه ۶۰ را افزایش داده است.
مرکز خبر- امروز شنبه ۹ خرداد ۱۴۰۵، همزمان با گسترش فضای امنیتی ناشی از جنگ و تشدید کنترل نهادهای اطلاعاتی و نظامی در ایران، روژهلات و بلوچستان بار دیگر به اصلیترین کانونهای سرکوب، اعدام، بازداشت و قتلهای حکومتی تبدیل شدهاند. در چهار روز گذشته، گزارشهای متعددی از کشتهشدن فعالان کورد و بلوچ به دست نیروهای سپاه و نهادهای امنیتی، اجرای مخفیانه احکام اعدام بدون اطلاع خانوادهها، انتقال زندانیان به سلول انفرادی، محرومکردن زندانیان از آخرین ملاقات، ناپدیدسازی پیکر قربانیان و افزایش فشار بر خانوادههای دادخواه منتشر شده است؛ روندی که بسیاری از نهادهای حقوق بشری آن را یادآور سیاستهای دهه ۶۰ و تلاش حکومت برای خاموشکردن هرگونه صدای اعتراض در مناطق پیرمون و ملیتهای به حاشیه رانده شده میدانند.
فضای امنیتی؛ بهانهای برای گسترش اعدام و سرکوب
در روزهای اخیر، نهادهای حقوق بشری و فعالان مدنی بارها هشدار دادهاند که جمهوری اسلامی از فضای امنیتی ناشی از جنگ برای تشدید سرکوب و خاموشکردن صداهای معترض استفاده میکند. به گفته این نهادها، در شرایطی که توجه افکار عمومی به تحولات نظامی و امنیتی معطوف شده، روند بازداشت، صدور احکام سنگین، اجرای اعدامهای سیاسی و سرکوب خانوادههای دادخواه با سرعت بیشتری در حال انجام است.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، تنها از آغاز درگیریهای نظامی اخیر تاکنون دستکم ۳۷ زندانی سیاسی و امنیتی در زندانهای ایران اعدام شدهاند؛ آماری که نگرانیها درباره موج تازه اعدامهای سیاسی را افزایش داده است.
بخش قابلتوجهی از این احکام با اتهاماتی چون «جاسوسی برای اسرائیل»، «محاربه»، «اقدام علیه امنیت ملی» و «همکاری با گروههای مخالف» صادر شدهاند؛ اتهاماتی که نهادهای حقوق بشری بارها نسبت به روند غیرشفاف دادرسی و احتمال اخذ اعترافات اجباری در این پروندهها هشدار دادهاند.
در همین حال، گزارشهای متعددی از انتقال زندانیان سیاسی و امنیتی به سلول انفرادی، قطع تماس آنان با خانواده، محرومکردن زندانیان از حق دسترسی به وکیل مستقل و اجرای مخفیانه احکام بدون اطلاع قبلی منتشر شده است.
دالاهو؛ قتل حکومتی و ادامه فشار بر جامعه یارسان
بامداد پنجشنبه هفتم خردادماه ۱۴۰۵، نیروهای اطلاعات سپاه پاسداران با یورش به محل اقامت مخفیانه «مجتبی ویسی» و «میثم ویسی» در روستای «قلعهکهوش» شهرستان دالاهو در استان کرماشان، این دو برادر کورد یارسان را با شلیک مستقیم گلوله به قتل رساندند. این دو فعال فرهنگی و مدنی پس از اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ تحت تعقیب نهادهای امنیتی قرار داشتند و به دلیل فشارها، تهدیدها و احتمال بازداشت، ناچار به زندگی مخفیانه شده بودند. همزمان، سرنوشت «فرشاد حاتمیپور» که هنگام حمله در محل حضور داشته، همچنان نامعلوم است و نگرانیها درباره بازداشت یا ناپدیدشدن او ادامه دارد.
همزمان، خبرها حاکی است که سجاد ویسی، دیگر برادر مجتبی و میثم به محاربه متهم شده و در خطر اعدام قرار دارد. سجاد ویسی در پروندهای مشترک با پسر عمویش شایان ویسی به محاربه متهم شده و این اتهام نگرانیها درباره احتمال صدور حکم اعدام برای این دو زندانی را افزایش داده است.
پس از اعتراضات دیماه و سرکوب گسترده معترضان در مناطق یارساننشین، فشار بر فعالان فرهنگی و مدنی در کرماشان، دالاهو و درهدریژ بهشدت افزایش یافته است. فعالان مدنی در کرماشان میگویند پس از اعتراضات دیماه ۱۴۰۴، نهادهای امنیتی روند احضار، بازداشت و تهدید فعالان فرهنگی و مدنی را شدت بخشیدهاند.
در سردشت روژهلات کوردستان نیز کاسبکار جوان کورد اهل روستای «دولهتو» پس از چند روز بستریشدن در بیمارستان مهاباد جان خود را از دست داد.
فعالان حقوق بشر میگویند در سالهای اخیر دهها کولبر و کاسبکار کورد بدون آنکه تهدیدی مسلحانه ایجاد کرده باشند، هدف تیراندازی مستقیم نیروهای نظامی قرار گرفتهاند. به گفته منابع محلی، همزمان با تشدید فضای امنیتی ناشی از جنگ، فشار بر مناطق مرزی و برخوردهای خشونتآمیز با شهروندان کورد افزایش یافته است.
بلوچستان؛ اعدامهای مخفیانه و زندانیانی که بیصدا کشته میشوند
در بلوچستان نیز موج اعدام و سرکوب ابعاد گستردهای یافته است. نهادهای حقوق بشری میگویند حکومت از فضای امنیتی، قطع اینترنت و سانسور گسترده برای اجرای مخفیانه احکام اعدام استفاده میکند.
شهروند بلوچ اهل زاهدان، در زندان وکیلآباد مشهد بدون اطلاع خانواده و بدون آخرین ملاقات اعدام شد. خبر اعدام او پس از هفتهها و به دلیل قطعی گسترده اینترنت منتشر شد.
همچنین زندانی امنیتی بلوچ اهل لاشار نیز در زندان مرکزی زاهدان اعدام شد؛ در حالیکه خانواده او از زمان اجرای حکم بیاطلاع بودند و از حق آخرین ملاقات محروم ماندند. زندانی بلوچ در زندان بیرجند نیز در شرایطی اعدام شد که از مشکلات شدید جسمی، بیماری قلبی و سابقه عمل پیوند کبد رنج میبرد.
فعالان بلوچ میگویند بسیاری از زندانیان بلوچ در شرایطی اعدام میشوند که خانوادههای آنان حتی فرصت یک تماس یا خداحافظی آخر را پیدا نمیکنند. بر اساس آمار منتشرشده، تنها در سال ۲۰۲۵ میلادی دستکم ۱۴۳ شهروند بلوچ در زندانهای ایران اعدام شدهاند.
در شهرستان تفتان، شهروند بلوچ اهل روستای چاهاحمد، در جریان یورش نیروهای امنیتی کشته شد اما خانواده او تا ۴۰ روز از محل نگهداری پیکرش بیاطلاع بودند. رسانههای حکومتی او را «جاسوس اسرائیل» و «شرور منطقه» معرفی کردند، اما خانواده و نزدیکانش این ادعاها را رد کردهاند.
زنان بلوچ قربانی ناامنی و خشونت
در چابهار، در پی یورش مسلحانه به یک منزل مسکونی در روستای کُمب، یک زن بلوچ کشته و یک زن دیگر زخمی شد. همزمان یکی از ساکنان خانه نیز ربوده شد و پس از گذشت چند روز همچنان خبری از سرنوشت او منتشر نشده است.
در زاهدان نیز پیکر یک دختر نوجوان حدوداً ۱۶ ساله در منطقه شیرآباد کشف شد. گزارشها حاکی است آثار ضربات شدید بر سر و گردن او مشاهده شده بود.
همچنین پیکر یک جوان بلوچ با آثار اصابت گلوله در منطقه گاوداران زاهدان پیدا شد.
فعالان بلوچ میگویند افزایش ناامنی، قتلهای مشکوک و نبود پاسخگویی نهادهای امنیتی، فضای بلوچستان را بیش از پیش بحرانی کرده است.
افزایش احکام سیاسی و بازگشت فضای دهه ۶۰
همزمان با این رویدادها، روند صدور و اجرای احکام سیاسی نیز شدت گرفته است. قوه قضاییه جمهوری اسلامی در روزهای اخیر از اجرای حکم اعدام یک متهم به «جاسوسی برای اسرائیل» خبر داد؛ در حالیکه جزئیات دادرسی و دسترسی او به وکیل مستقل منتشر نشده است.
همچنین چهار تن از بازداشتشدگان پرونده «شهرک اکباتان» به اتهام «محاربه» به اعدام محکوم شدهاند.
فعالان حقوق بشر میگویند استفاده گسترده از اتهاماتی چون «جاسوسی»، «محاربه» و «اقدام علیه امنیت ملی» در فضای امنیتی کنونی، به ابزاری برای حذف مخالفان و ایجاد رعب عمومی تبدیل شده است.
خانوادههای دادخواه؛ زیر فشار، تهدید و بیخبری
در روژهلات و بلوچستان، خانوادههای دادخواه بیش از هر زمان دیگری زیر فشار قرار گرفتهاند. تحویلندادن پیکر قربانیان، جلوگیری از برگزاری مراسم سوگواری، تهدید بستگان، محرومکردن زندانیان از آخرین تماس و بازداشت نزدیکان قربانیان، بخشی از سیاستی است که در هفتههای اخیر شدت یافته است.
در کرماشان، دالاهو، سردشت، مهاباد، سقز، زاهدان، چابهار، تفتان و دیگر شهرهای روژهلات و بلوچستان، خانوادهها نهتنها با سوگ عزیزان خود روبهرو هستند، بلکه تحت فشار شدید نهادهای امنیتی نیز قرار دارند.
نهادهای حقوق بشری هشدار میدهند که جمهوری اسلامی در فضای امنیتی ناشی از جنگ، بار دیگر به سمت الگوی سرکوب گسترده دهه ۶۰ حرکت میکند؛ الگویی که بیش از همه، کوردها، بلوچها، خانوادههای دادخواه و فعالان مدنی را هدف قرار داده است.