خیزش ۱۴۰۴: سیستان و بلوچستان در قلب اعتراضات سراسری ایران
با تداوم اعتراضات سراسری ۱۴۰۴، گزارشها از سیستان و بلوچستان از سرکوب خونین معترضان توسط رژیم ایران، با هزاران کشته و دهها هزار بازداشت، از جمله زنان و کودکان خبر میدهد.
مرکز خبر- اعتراضات دی ۱۴۰۴ که از (۷ دی ۱۴۰۴ /۲۸ دسامبر ۲۰۲۵) آغاز شد و تاکنون( ۱ بهمن ۱۴۰۴ / ۲۱ ژانویه ۲۰۲۶) در بسیاری از شهرهای ایران ادامه دارد و به یکی از گستردهترین خیزشهای ضدحکومتی تبدیل شده است. در اکثر شهرهای سیستان و بلوچستان، مردم در خیابانها خواستار پایان سرکوب شدهاند. گزارشها نشان میدهد که در جریان این اعتراضات رژیم ایران علیه معترضان مواد شیمیایی را به کار برده و هزاران نفر کشته و دهها هزار نفر از جمله زنان و کودکان بازداشت شدهاند.
حضور زنان و کودکان در اعتراضات
فعالان و سازمانهای حقوق بشری و همچنین شبکه اسناد حقوق بشر بلوچستان با نام کانال «کمپین فعالین بلوچ » و «حال وش» که وقایع سیستان و بلوچستان را پوشش میدهد تأکید کردهاند که در میان بازداشتشدگان و کشتهشدگان اعتراضات کنونی که وارد چهارمین هفته خود شده است زنان و کودکان نیز حضور دارند و حکومت با خشونت گسترده سعی در سرکوب این نسلهای فعال و آگاه دارد. این حضور تاریخی زنان و جوانان در اعتراضات، مشابه اعتراضات دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و خیزش «ژن، ژیان، آزادی» ۱۴۰۴ بوده است و نشاندهنده آگاهی سیاسی بالا و خواست تغییر بنیادین در میان مردم است.
احتمال استفاده از گازشیمایی علیه معترضان
یک ویدئوی کوتاه ۲۵ ثانیهای که بهتازگی توسط یک شهروند بلوچ از فاصلهای دور از نیروهای سرکوب حکومتی ثبت شده، تصویری هشداردهنده از خشونت بیحد و مرز رژیم ایران ارائه میدهد. در این ویدئو، نیروهای امنیتی به ماسکهای ضدشیمایی مجهز هستند و بر اساس گزارشهای میدانی و اظهارات شاهدان، شواهدی در دست بررسی است که حاکی از استفاده احتمالی این نیروها از مواد شیمیایی غیرمجاز علیه معترضان مسالمتآمیز در برخی مناطق ایران است.
یکی از شهروندانی که در جریان اعتراضات اخیر هدف گاز شلیکشده از سوی نیروهای امنیتی قرار گرفته، اعلام کرده است که با گذشت بیش از یک هفته، همچنان عوارض شدید جسمی چون افزایش فشار خون، ضربان قلب، درد معده، سردرد و سرگیجه دارد. پزشک معالج نیز تأیید کرده که شمار قابل توجهی از مراجعهکنندگان با علائم مشابه در مراکز درمانی حاضر شدهاند و این وضعیت میتواند ناشی از استفاده از مواد شیمیایی تحت عنوان «گاز اشکآور» باشد، موادی که عملکرد طبیعی بدن را بهشدت مختل میکنند.
پیشتر، معاون پیشین وزیر امور خارجه بریتانیا و نماینده سابق پارلمان این کشور نسبت به احتمال استفاده رژیم ایران از مواد شیمیایی یا سمی برای سرکوب اعتراضات مسالمتآمیز هشدار داده بود. وی با استناد به آنچه «گزارشهای معتبر» خوانده، اعلام کرد که نشانههایی وجود دارد که حاکی از بهکارگیری مواد شیمیایی علیه غیرنظامیان است؛ اقدامی که اگر تأیید شود، میتواند مصداق نقض آشکار حقوق بشر و جنایت علیه بشریت تلقی شود.
نکته تأسفبار این است که جمهوری اسلامی ایران از امضاکنندگان کنوانسیون منع سلاحهای شیمیایی است و هرگونه استفاده از چنین مواد ممنوعهای، علاوه بر پیامدهای حقوقی و سیاسی گسترده در سطح بینالمللی، نمایانگر عمق بحران اخلاقی و نقض بیرحمانه حقوق بشر در این رژیم است.
نماز جمعه: صحنهای سیاسی با ظاهر مذهبی
نماز جمعه، به لحاظ رسمی یک مناسک مذهبی در ایران است، اما در شهرهای سیستان و بلوچستان این رویداد به محلی برای بیان اعتراض و تجمع سیاسی تبدیل شده است. معترضانی که پس از خطبهها در میادین تجمع میکنند، با شعارهای ضدساختار سیاسی، نظام ولایت فقیه و مطالبه دموکراسی و برابری، این مناسک مذهبی را به یک عرصه اعتراض سیاسی بدل کردهاند، چیزی که تحلیلگران سیاسی آن را نشانهی چرخش اعتراضات از مسائل اقتصادی به مطالبات سیاسی و ساختاری میدانند.
پیامهای شعارها و حضور فعال مردم در سیستان و بلوچستان نشان میدهد که جامعه این استان، مانند بسیاری از دیگر استانها، به آگاهی سیاسی بالاتری رسیده است؛ مردم دیگر فقط نسبت به فقر و مشکلات اقتصادی اعتراض نمیکنند، بلکه با شعارهایی واضح خواستار ساختار سیاسی تازه، رفع تبعیض، آزادیهای مدنی و پایان حکومت اقتدارگرا هستند، مطالباتی که از اعتراضات قبلی و حرکت اجتماعی طولانیمدت شکل گرفته است.
به عبارت دیگر، یکی از نکات برجسته این خیزش در سیستان و بلوچستان، استفاده از نماز جمعه به عنوان صحنهای سیاسی است. معترضان پس از اتمام نماز شعارهایی علیه ساختار قدرت و علیه ولی فقیه و حتی پهلویگرایی مانند «نه سلطنت، نه رهبری، دموکراسی و برابری»، «سلطنت و ولایت یکصدسال جنایت»، «مرگ بر ستمگر، چه شاه باشد چه رهبر»، «مرگ بر دیکتاتور»، «مرگ بر خامنهای» و... سر میدهند. این شعارها نشاندهنده آگاهی سیاسی مردم و فاصله گرفتن آنها از مطالبات صرفاً اقتصادی است.
تداوم سرکوب و محدودیتهای ارتباطی
قطع گسترده اینترنت و محدودیت دسترسی به اطلاعات، تلاش حکومت برای پنهانسازی ابعاد سرکوب و سرایت آن به مناطق مختلف را نشان میدهد. گزارشها حاکی است که با وجود این محدودیت، تصاویر و ویدئوهایی از زخمی و کشته شدن معترضان بلوچستانی در شبکههای اجتماعی و رسانههای مستقل منتشر شده است. این اختلالها همزمان با افزایش فشار اقتصادی، وضعیت انسانی در سیستان و بلوچستان را تشدید کرده است.
در حالی که گزارشهای رسمی و مستقل درباره آمار دقیق کشتهها و بازداشتشدگان اعتراضات در استان سیستان و بلوچستان در دی ۱۴۰۴ هنوز بهطور کامل منتشر نشدهاند، منابع حقوق بشری و رسانههای معتبر بینالمللی تصویر واضحتری از نقش این استان در خیزش سراسری ایران ارائه میدهند.
از سوی دیگر، فعالان سیاسی و گروههای حقوق بشری گزارش دادهاند که مردم این استان، بهویژه در شهرهای الزاهدان، ایرانشهر و دیگر نقاط، با حضور در خیابانها به سرکوب عمومی و وضعیت اقتصادی و سیاسی واکنش نشان دادند و خواستار تغییرات بنیادین در نظام شدهاند. منبع آمار سراسری نشان میدهد که زخمی و کشته و بازداشتیها در اعتراضها به چند بیش از پنج هزار نفر رسیدهاند، اگرچه آمار دقیق تفکیکشده بهطور رسمی اعلام نشده است.
لازم به ذکر است، اگرچه دادههای تفکیکشده شهرستان به شهرستان مانند آمارهایی که در برخی خیزشهای پیشین منتشر شده، در حال حاضر برای دی ۱۴۰۴ در منابع بینالمللی گزارش نشده است، اما سابقه سهم بالای استان سیستان و بلوچستان در اعتراضات نشان میدهد که این استان در موجهای قبلی اعتراضات نیز بهطور فعال شرکت کرده و درگیریها و سرکوبها در آن ادامه داشته است.
ذر پایان شایان ذکر است تاکید کنیم، به دلیل قطع گسترده اینترنت، عدم دسترسی خبرنگاران مستقل و سرکوب شدید اطلاعات، آمار دقیق تفکیکشده محلی (مثلاً تعداد کشتهها یا بازداشتها فقط در سیستان و بلوچستان) هنوز در منابع رسمی منتشر نشده است و گزارشهای موجود ممکن است پس از بررسی بیشتر بهروزرسانی شوند. بنابراین، آنچه در گزارش فوق به صورت کلی آمده، ترکیبی از اطلاعات قابل اتکا و تحلیل شرایط عمومی اعتراضات تا تاریخ گزارش است.