جنگ ایران و اسرائیل توافق غزه را وارد مرحله پیچیدهی سیاسی و اقتصادی کرد
تشدید تنشهای نظامی بین ایران و اسرائیل بار دیگر نگرانیها درباره آینده توافق آتشبس در غزه را برانگیخته است، در حالی که خاورمیانه در وضعیت آشفتگی سیاسی و امنیتی قرار دارد.
رفیف اسلیم
غزه - تشدید اخیر بحران منطقهای باعث توقف پیشرفت اجرای توافق آتشبس در غزه شده است. در حالی که قرار بود مرحله دوم اجرای توافق آتشبس آغاز شود، تحولات منطقهای شرایط را پیچیدهتر کردهاند. تشدید تنشهای نظامی و کاهش توجه جهانی، امکان پیشبرد توافق را دشوار کرده است.
با آغاز رویارویی نظامی اخیر بین ایران و اسرائیل، غزه وارد مرحله جدیدی از پیچیدگیهای امنیتی و اقتصادی شده است و این وضعیت، ابهام درباره امکان اجرای مرحله دوم توافق آتشبس امضا شده در اکتبر ۲۰۲۴ را بیشتر کرده است.
در این میان، ایالات متحده مشغول بررسی پیامدهای این بحران است و غزه از یک پرونده انسانی و امنیتی به بخشی از یک معادله منطقهای تبدیل شده که محاسبات قدرت و بازدارندگی در آن دخیل است. پرسش اصلی این است: آیا مقامات اسرائیلی واقعاً از تعهدات خود در توافق عقبنشینی خواهند کرد؟
نگاه تحلیلگرانه جیوآرا طه
جیوارا طه، پژوهشگر مسائل سیاسی، میگوید تشدید تنش ایران و اسرائیل با جبهههای مختلف منطقهای از لبنان و سوریه تا غزه مرتبط است. هرچند غزه به اندازه لبنان محور فعال نیست، اما ایران آن را به عنوان پایگاهی برای مقاومت میبیند و بنابراین تحولات منطقهای بر آن تأثیر مستقیم دارد.
او توضیح میدهد که غزه که پیشتر یک پرونده صرفاً انسانی بود، اکنون به یک ورقه سیاسی منطقهای تبدیل شده است. ایران غزه را نماد مقاومت میداند، ایالات متحده تلاش دارد آرامش آن را حفظ کند تا توافقات منطقهای موفق شوند و کشورهای عربی آن را خط دفاع از مسئله فلسطین میدانند و از زاویه کمکهای انسانی و باز کردن گذرگاه رفح با آن تعامل دارند.
جیوارا طه معتقد است که بزرگترین بازنده این وضعیت مردم فلسطین هستند، زیرا هنوز هزینه جنگ ویرانگر دو ساله را میپردازند، در حالی که غزه به صحنهای سیاسی تبدیل شده که در آن قدرتهای منطقهای و بینالمللی رقابت میکنند. او اشاره میکند که مقامات اسرائیلی نفوذ خود در غزه را از طریق گسترش عملیات نظامی و کنترل سیاسی افزایش میدهند.
او تأکید میکند که توجه به غزه به دلیل منابع ماهیگیری، ذخایر گاز طبیعی و موقعیت استراتژیک آن است. به همین دلیل، کشورهای بزرگ و عرب به این منطقه به عنوان یک نقطه حیاتی اقتصادی و سیاسی نگاه میکنند.
آمریکا که از ابتدای جنگ در تلاش بود روند حل و فصل را پیش ببرد، اکنون مشغول بحرانهای گسترده خاورمیانه شده است و با وجود مشکلات داخلی که هنوز حل نشدهاند کاهش تنش در غزه مهمترین دستاورد آن تاکنون محسوب میشود.
خطر عقبنشینی از توافق
جیوارا طه معتقد است که گذار به مرحله دوم توافق آتشبس آسان نخواهد بود، زیرا آمریکا مشغول است و دامنه درگیری در منطقه گسترش یافته است. رویارویی ایران و اسرائیل طولانی نخواهد بود، اما اثرات منفی آن بر غزه و کل منطقه باقی خواهد ماند.
او میگوید این وضعیت صرفاً یک حادثه گذرا نیست، بلکه میتواند جبهههای جدیدی در کشورهای دیگر باز کند و اجرای توافق را به تأخیر اندازد. هرچند این تنشها در نهایت پایان مییابند، غزه و منطقه بزرگترین بازنده این بحران خواهند بود.
بحث درباره دولت تکنوکرات و آینده سیاسی غزه، پروندههای انسانی، امدادی و بازسازی از زمان آغاز بحران تقریباً متوقف شده و رکود همچنان حاکم است. شهر برای سالها آسیب دیده و ویران باقی خواهد ماند.
در شرایط فعلی، انتظار میرود برخی گروهها و سیاستمداران وضعیت خود را مرتب کنند، در حالی که مردم فلسطین مشغول مسائل فرعی میشوند و پروندههای سیاسی و امنیتی بسته باقی میمانند. مقامات اسرائیلی نیز از توافق به نحوی عقبنشینی خواهند کرد که منافعشان تأمین شود و به عملیات ترور، کنترل گذرگاهها و مدیریت رسانهای ادامه خواهند داد.