هشتم مارچ؛ زنان افغانستان در میان محدودیتها همچنان برای حقوق خود میجنگند
در روز جهانی زن، وضعیت زنان در افغانستان همچنان نگرانکننده است. آمارها نشان میدهد که زنان افغان که زیر حاکمیت طالبان زندگی میکنند، با افزایش محدودیتها، محرومیت از حقوق اساسی و گسترش خشونت مواجهاند.
بهاران لهیب
افغانستان- در حالی که هشتم مارچ در بسیاری از کشورهای جهان نماد پیشرفت، برابری و دستاوردهای زنان است، برای میلیونها زن افغان این روز یادآور محدودیتها، محرومیتها و مبارزه برای حقوق انسانی است. در یک سال گذشته، شرایط زندگی زنان در افغانستان در بخشهای آموزش، کار، امنیت، سلامت و مشارکت اجتماعی با بحرانهای جدی روبهرو بوده و آینده نسل جدید دختران را با ابهام همراه کرده است.
افغانستان با جمعیتی نزدیک به ۴۰ میلیون نفر، کشوری است که تقریباً نیمی از جمعیت آن را زنان و دختران تشکیل میدهند. با این حال، بیش از ۷۸ درصد از زنان و دختران افغان از تحصیل، آموزش حرفهای و اشتغال محروماند. میلیونها دختر در این کشور همچنان اجازه رفتن به مکتبهای متوسطه و دانشگاهها را ندارند.
بر اساس گزارش صندوق کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) که در ۲۲ مارچ ۲۰۲۵ منتشر شد، حدود ۲.۲ میلیون دختر افغان از ادامه تحصیل محروم شدهاند. این محرومیت آموزشی نه تنها آینده فردی دختران را تهدید میکند، بلکه تأثیرات بلندمدتی بر توسعه اقتصادی و ثبات اجتماعی افغانستان نیز خواهد داشت.
سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل (یونسکو) هشدار داده است که اگر این وضعیت ادامه یابد، تا سال ۲۰۳۰ بیش از چهار میلیون دختر در افغانستان از آموزش متوسطه محروم خواهند شد. محرومیت از آموزش سبب شده است که بسیاری از خانوادهها امید خود را به آینده دختران از دست بدهند و در برخی مناطق، دختران در سنین پایین مجبور به ازدواج شوند؛ موضوعی که زندگی و سلامت آنان را با خطر جدی روبهرو میکند.
در حوزه اشتغال نیز زنان افغانستان با محدودیتهای گستردهای روبهرو هستند. بسیاری از آنان از کار در ادارههای دولتی و سازمانهای غیردولتی منع شدهاند. سازمان «گزارشگران بدون مرز» در گزارشی اعلام کرده است که پس از سال ۲۰۲۱ بیش از ۸۰ درصد زنان شاغل در رسانهها و نهادهای مختلف شغل خود را از دست دادهاند.
نرخ بیکاری در میان زنان بیش از ۹۰ درصد برآورد میشود؛ وضعیتی که فقر گستردهای را در میان خانوادههای زنسرپرست به وجود آورده است. نبود دسترسی به درآمد مستقل سبب شده است بسیاری از زنان بهطور کامل به خانواده یا همسران خود وابسته شوند و در نتیجه، حقوق اجتماعی آنان بیش از پیش محدود گردد. افزایش قیمت مواد غذایی و کاهش کمکهای بینالمللی نیز شرایط اقتصادی زنان را دشوارتر کرده است.
خشونت علیه زنان یکی دیگر از بحرانهای جدی در افغانستان به شمار میرود. در ۲۵ نوامبر ۲۰۲۵، نهاد «UN Women» اعلام کرد که حداقل ۱۴.۲ میلیون زن و دختر افغان در سال گذشته به حمایت در برابر خشونت مبتنی بر جنسیت نیاز داشتهاند.
خشونتهای خانوادگی، اجتماعی و مبتنی بر عرفهای سنتی باعث شده است که بسیاری از زنان نتوانند موارد خشونت را گزارش دهند. در نتیجه، این خشونتها همچنان افزایش یافته است. همزمان، نگرانیها درباره نبود حمایتهای قانونی برای زنان نیز افزایش یافته است.
بر اساس گزارشی که هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) در ۳۱ اکتوبر ۲۰۲۵ منتشر کرد، در سه ماه پایانی آن سال ۲۱۵ نفر در ملأعام شلاق زده شدند که ۴۴ نفر آنان زنان بودند. این مجازاتها عمدتاً به دلیل اتهامهایی مانند روابط خارج از ازدواج یا تخطی از محدودیتهای اجتماعی اعمال شده است.
بازداشتهای خودسرانه زنان نیز همچنان ادامه دارد. برخی زنان به دلیل نوع پوشش، رفتوآمد یا حضور در مکانهای عمومی بازداشت شده و برای روزها یا حتی هفتهها بدون دسترسی به وکیل یا خانواده در بازداشت نگه داشته شدهاند.
وضعیت صحی زنان در افغانستان نیز بسیار نگرانکننده است. افغانستان یکی از بالاترین نرخهای مرگومیر مادران در جهان را دارد. سازمان جهانی صحت اعلام کرده است که حدود ۶۳۸ مادر در هر ۱۰۰ هزار تولد جان خود را از دست میدهند؛ رقمی که نشان میدهد تقریباً هر دو ساعت یک زن افغان هنگام بارداری یا زایمان جان میبازد.
کمبود داکتران زن، محدودیت دسترسی به مراکز صحی، فقر و ناامنی از مهمترین عوامل این وضعیت به شمار میروند. بسیاری از زنان مجبورند برای دسترسی به خدمات صحی مسافتهای طولانی را طی کنند و در برخی موارد به دلیل نداشتن محرم مرد نمیتوانند به مراکز صحی مراجعه کنند. در نتیجه، بخش قابل توجهی از زایمانها در خانه و بدون حضور متخصص انجام میشود؛ امری که خطر مرگ مادر و نوزاد را افزایش میدهد.
علاوه بر مشکلات جسمی، بحران سلامت روانی نیز در میان زنان افغانستان افزایش یافته است. بر اساس گزارش «UN Women»، حدود ۹۰ درصد زنان و دختران افغان با مشکلات جدی سلامت روانی روبهرو هستند. فقر، خشونت، محرومیت اجتماعی و محدودیتهای گسترده فرهنگی از عوامل اصلی این بحران به شمار میروند.
ازدواجهای زودهنگام نیز همچنان ادامه دارد. بسیاری از خانوادهها به دلیل فقر یا محرومیت از آموزش، دختران خود را در سنین پایین به ازدواج میدهند؛ امری که پیامدهای جدی برای سلامت، آموزش و آینده آنان به همراه دارد.
وضعیت زندانهای زنان در افغانستان نیز با نگرانیهای جدی همراه است. گزارشها نشان میدهد که پس از سال ۲۰۲۱ شمار زنان زندانی بهطور قابل توجهی افزایش یافته است. بر اساس آمار منتشرشده از سوی حکومت طالبان، در سال ۲۰۲۶ حدود ۱٬۸۲۵ زن در ۳۴ زندان زنانه در سراسر افغانستان نگهداری میشوند.
بسیاری از این زنان به اتهامهایی مانند «فرار از خانه»، «روابط خارج از ازدواج» یا نقض محدودیتهای اجتماعی بازداشت شدهاند. گزارشها همچنین حاکی از آن است که در برخی زندانها شرایط زندگی دشوار بوده و مشکلاتی مانند کمبود غذا، خدمات صحی، امکانات بهداشتی و دسترسی محدود به وکیل یا ملاقات با خانواده وجود دارد.
با وجود همه این چالشها، زنان افغانستان همچنان تلاش میکنند صدای خود را حفظ کنند. گروههای زنانه، فعالان اجتماعی و شبکههای آموزشی غیررسمی تلاش دارند امید به آموزش و مشارکت اجتماعی را زنده نگه دارند.
با فرا رسیدن هشتم مارچ، شماری از زنان در کابل و برخی ولایتها با برگزاری حرکتهای نمادین و اعتراضهای محدود تلاش کردند صدای خاموششده زنان افغانستان را بار دیگر به گوش جهان برسانند.