حملات نژادپرستانه علیه کوردها؛ حوادثی موردی یا مسئلهای ساختاری؟
ژیان کایا، وکیل، در بررسی حملات علیه کوردها، با اشاره به اینکه «موردی» خواندن این حوادث باعث پنهان ماندن مشکل ساختاری میشود، گفت: «صلح اجتماعی زمانی ممکن است که همه هویتها در جامعه احساس تعلق و امنیت داشته باشند».
الیف آکگُل
استانبول - پس از حملات و تهدیدها علیه کوردهایی که بهعنوان کارگران فصلی کشاورزی در زونگولداق و دوزجه مشغول به کار هستند، ماجرای دیدار کوجائلیاسپور و آمداسپور در کوجائلی نیز با اقدام برخی هواداران کوجائلیاسپور در تکان دادن «کیسه زرد» به سمت جایگاه هواداران آمداسپور، خبرساز شد.
در شهرستان آلپلیِ زونگولداق، بیش از ۷۰ کارگر و اعضای خانوادههایشان که از شرناخ آمده بودند، هدف حمله قرار گرفتند. با این حال، استانداری زونگولداق این حادثه را «اختلافی موردی میان یک خانواده که بهعنوان کارگر فصلی کشاورزی به منطقه آمده بود و یک خانواده ساکن روستا» توصیف کرد.
استانداری دوزجه نیز حمله به کارگرانی را که از مِردین آمده بودند، «یک حادثه موردی مربوط به نظم و امنیت عمومی» خواند. م.آ. که گفته میشود کارگران را با چاقو تهدید کرده بود، بازداشت و زندانی شد.
استانداری دوزجه مدعی شد که در این حادثه «هیچ حملهای متوجه هویت کارگران فصلی کشاورزی ما نبوده است». اما کارگران روایت دیگری داشتند. آنها گفتند که به آنان ناسزا گفته و تهدید شدهاند و به آنها گفتهاند: «از اینجا بروید، ما شما را اینجا نمیخواهیم.»
نجلاء دمیر، نماینده آغری از حزب دموکراسی و برابری خلقها (دمپارتی)، نیز حوادث زونگولداق و دوزجه را در مجلس مطرح کرد. او از مصطفی چیفتچی، وزیر کشور، پرسید که آیا در این حوادث انگیزه تبعیض یا نفرت وجود داشته و برای تأمین امنیت جانی کارگران چه اقداماتی انجام شده است.
در پی این تحولات، در مسابقه کوجائلیاسپور و آمداسپور که ۲۴ آگوست برگزار شد، اقدام برخی هواداران کوجائلیاسپور در تکان دادن «کیسه زرد» به سمت جایگاه هواداران آمداسپور با واکنشهای گستردهای روبهرو شد.
دادستانی کل جمهوری کوجائلی اعلام کرد هویت پنج نفر از افراد حاضر در تصاویر شناسایی شده و دستور بازداشت آنها صادر شده است. دادستانی همچنین اعلام کرد که تحقیقات درباره این افراد از نظر اتهام «تحریک مردم به کینه و دشمنی»، موضوع ماده ۲۱۶ قانون مجازات ترکیه، و همچنین جرایم مشمول قانون شماره ۶۲۲۲ ادامه دارد.
ناهیت ارن، رئیس باشگاه آمداسپور، و مرکز حقوق بشر کانون وکلای آمد نیز به این حادثه واکنش نشان دادند.
«موردی خواندن این حوادث، حملات نژادپرستانه را پنهان میکند»
ژیان کایا، وکیل، از کمیسیون مبارزه با نژادپرستی و تبعیضِ شعبه استانبول انجمن حقوق بشر، در گفتوگو با خبرگزاری ما، درباره حملات علیه هویتهای مختلف و نحوه برخورد با این حملات برای تحقق صلح اجتماعی توضیح داد.
ژیان کایا تأکید کرد که این حملات نباید حوادثی منفرد و موردی تلقی شوند. او گفت: «در واقع، درباره این جغرافیا میتوان گفت که حملات نژادپرستانه جنبهای سیستماتیک دارند، چون با یک مشکل ساختاری روبهرو هستیم. این اتفاقی است که هر سال، بارها و بارها تکرار میشود. بهویژه در این ماهها، شاهد حملات زیادی علیه کارگران فصلی و بهخصوص افرادی هستیم که هویتشان خارج از چارچوب ایدئولوژی رسمی قرار میگیرد.»
کایا در توضیح منظور خود از «هویتهای خارج از ایدئولوژی رسمی» گفت: «اگر ترک، سنی یا مسلمان نباشید، در واقع خارج از چتر حمایتی قرار میگیرید و همیشه این خطر وجود دارد که هدف یا قربانی یک حمله شوید. مشکلی که ما هر سال با آن روبهرو هستیم، تا حد زیادی همین است.»
او با اشاره به تکرار رفتار مشابه در مسابقه کوجائلیاسپور و آمداسپور پس از حوادث زونگولداق و دوزجه گفت: «اینکه پس از حوادثی که هم در زونگولداق و هم در دوزجه رخ داد و بهعنوان اتفاقاتی "موردی" معرفی شد، در مسابقه کوجائلیاسپور و آمداسپور نیز شاهد یک اقدام نژادپرستانه مشابه هستیم، نشان میدهد که با یک مشکل ساختاری عمیقتر روبهرو هستیم. این توضیحات درباره "موردی بودن" حوادث، در واقع حملات تبعیضآمیز و نژادپرستانه را پنهان و نامرئی میکند.»
«صلح اجتماعی زمانی ممکن است که همه هویتها احساس امنیت کنند»
ژیان کایا با تأکید بر اینکه برای ماندگار شدن روند صلح، باید صلح اجتماعی نیز در جامعه شکل بگیرد، صلح اجتماعی را «نظمی اجتماعی که در آن همه هویتها احساس تعلق و امنیت داشته باشند» تعریف کرد.
او گفت: «ما در کمیسیون مبارزه با نژادپرستی و تبعیض، طی سالهای گذشته بارها در این زمینه شکایت کیفری ثبت کوردهایم. چه علیه مسئولان دولتی، چه سیاستمداران، چه روزنامهنگاران و چه افرادی که مرتکب خشونت شدهاند، نتیجه مشترک تمام شکایتهایی که مطرح کوردهایم این بوده که پروندهها در نهایت با قرار منع تعقیب بسته شدهاند. این موضوع در واقع اطلاعات مهمی در اختیار ما قرار میدهد.»
ژیان کایا با اشاره به روندهای قضایی ادامه داد: «این موارد در واقع یک مشکل ساختاری را آشکار میکنند و نشان میدهند که دستگاه قضایی نیز به نوعی بخشی از سیستمی است که از عاملان خشونت، افراد دارای اظهارات نژادپرستانه و کسانی که از ادبیات نفرتپراکن استفاده میکنند، حمایت میکند. ادبیات نفرتپراکن اغلب بهعنوان آزادی بیان تلقی میشود، در حالی که طبق قانون، چنین رفتاری جرم محسوب میشود.»
او همچنین بر اهمیت نحوه تحقیقات درباره این حوادث تأکید کرد و گفت: «میبینیم که هر حادثه بهصورت جداگانه بررسی میشود. اگر کسی زخمی شده باشد، پرونده صرفاً بهعنوان یک مورد جرح ساده رسیدگی میشود و اگر توهینی صورت گرفته باشد، فقط از جنبه توهین بررسی میشود. در این میان، تحقیقات معمولاً بر ادبیات نفرت یا اظهارات نژادپرستانهای که در متن حادثه وجود داشته، تمرکز نمیکنند.»
ژیان کایا معتقد است «موردی» خواندن این حوادث حتی درباره نحوه پیش رفتن تحقیقات قضایی نیز پیام مشخصی دارد. او گفت: «وقتی میگویند این حادثه "موردی" بوده، در واقع این تصور ایجاد میشود که در روند تحقیقات نیز بار دیگر اظهارات نژادپرستانه نادیده گرفته خواهد شد و اگر موضوع به توهین یا جراحت محدود نشود، پرونده احتمالاً با قرار منع تعقیب بسته خواهد شد.»
او با تأکید بر نقش مسئولان دولتی در ایجاد صلح اجتماعی در جریان روند صلح گفت: «این نوع حملات باید با دقت بررسی، تحقیق و پیگیری قضایی شوند و عاملان آنها نیز مجازات شوند. من معتقدم تنها از این طریق میتوان جامعهای ساخت که همه افراد در آن احساس امنیت داشته باشند.»
«زبانی که برای ساختن صلح به کار میبریم، تعیینکننده است»
ژیان کایا با اشاره به تأثیر اجتماعی زبان و ادبیاتی که سیاستمداران به کار میبرند، گفت: «سخنان سیاستمداران میتواند شکاف و دوگانگی در جامعه را عمیقتر کند. ما سالهاست دورههایی را تجربه میکنیم که در نتیجه همین دو قطبیسازی، حملات نژادپرستانه افزایش پیدا میکنند. متأسفانه این حملات اتفاق تازهای نیستند و برای نخستین بار رخ نمیدهند.»
او ادامه داد: «امروز درباره حملات هویتی علیه کوردها صحبت میکنیم، اما در این کشور بارها شاهد استفاده از ادبیات نفرتپراکن علیه ارمنیها، روماها و یهودیان در شبکههای اجتماعی بودهایم. این نشان میدهد که سخنان سیاستمداران، دانشگاهیان و هنرمندانی که بر افکار عمومی تأثیر میگذارند، نقش بسیار مهمی دارد.»
ژیان کایا در پایان گفت: «بنابراین، هرچه در روند ساختن صلح، از زبانی مثبتتر و سازندهتر استفاده کنیم، رسیدن به صلح اجتماعی نیز سریعتر و آسانتر خواهد شد.»