رجاء خيرات

مغرب ـ در جریان برگزاری جشنواره، زنان حاضر در گروه‌های فولکلور با حضور پررنگ خود در جشنواره، از طریق رقص‌ها و آوازهای محلی، نقش زنان در حفظ میراث فرهنگی و پاسداری از هویت فرهنگی را به نمایش گذاشتند. آنان تأکید کردند که حضورشان نمادی از بیان زیبایی‌شناختی و تقویت همبستگی اجتماعی است.

پنجاه‌وپنجمین دوره جشنواره ملی هنرهای مردمی مراکش شامگاه دوشنبه ۶ ژوئیه با اجرای خواننده موسیقی مردمی، زینه الداودیه، و حضور گروه‌های فولکلور از مناطق مختلف مراکش به پایان رسید. این گروه‌ها با اجرای رقص‌ها و موسیقی‌های سنتی، تنوع میراث فرهنگی این کشور را به نمایش گذاشتند.

در طول چهار روز برگزاری جشنواره، مخاطبان شاهد اجراهای هنری و آوازهای محلی از مناطق مختلف مراکش بودند؛ اجراهایی که حضور زنان با رقص‌های سنتی، اشعار محلی و پوشش‌های سنتی، جلوه‌ای ویژه به آن بخشید. هر یک از گروه‌ها ویژگی‌های فرهنگی منطقه خود را از طریق ریتم‌ها، آوازها و رقص‌هایی که زنان در آن نقش برجسته‌ای داشتند، به نمایش گذاشتند و پیوند عمیق زنان با فرهنگ و طبیعت محل زندگی‌شان را بازتاب دادند.

 

«تزویت»؛ بازآفرینی زندگی زنبورهای عسل

گروه «تزویت» (به معنای «زنبور» در زبان آمازیغی) از منطقه قلعه مگونا، پایتخت گل سرخ در جنوب‌شرق مراکش، رقص «زنبور» را اجرا کرد که با استقبال گسترده حاضران در کاخ تاریخی البدیع، محل برگزاری جشنواره، روبه‌رو شد.

السعدیه العسری، یکی از اعضای این گروه، گفت منطقه قلعه مگونا به رقص زنبور شهرت دارد. در این اجرا، رهبر گروه نقش «ملکه زنبورها» را ایفا می‌کند و زنان، در نقش زنبورها، با حرکاتی هماهنگ پیرامون او می‌رقصند. در سوی دیگر، مردان گروه با اجرای حرکات موزون، نقش «سربازان کندو» را بر عهده دارند.

او افزود این گروه علاوه بر رقص زنبور، هنر سنتی «احیدوس» را نیز اجرا می‌کند؛ هنری آمازیغی که در جشن‌های عروسی، مراسم تولد، ختنه‌سوران و دیگر آیین‌های محلی اجرا می‌شود. به گفته او، حضور زنان در این گروه نقشی اساسی دارد. آنان تاج‌هایی از گل بر سر می‌گذارند که نمادی از شهرت منطقه در تولید گل رز است و زن آمازیغی نیز به‌عنوان نماد فرهنگ و میراث این منطقه، نقش اصلی را در انتقال این میراث به نسل‌های بعدی بر عهده دارد.

 

«الکدره»؛ رقص دروازه صحرا

لیلی الزهراوی، عضو گروه موسیقی و رقص حسّانی «الکدره» از منطقه واد نون، که به «دروازه صحرا» معروف است، گفت این گروه سال‌هاست در جشنواره ملی هنرهای مردمی حضور دارد و شرکت در آن به سنتی خانوادگی تبدیل شده است؛ به‌گونه‌ای که اعضای زن، فرزندان خود را نیز همراه می‌آورند. او این جشنواره را که اکنون به پنجاه‌وپنجمین دوره خود رسیده، یکی از قدیمی‌ترین و مهم‌ترین رویدادهای هنری مراکش توصیف کرد.

وی درباره رقص «الکدره» گفت این رقص از مهم‌ترین نمادهای فرهنگی استان گلمیم است و جایگاهی ویژه در فرهنگ حسّانی دارد که بخش مهمی از هویت ساکنان مناطق صحرایی را تشکیل می‌دهد.

این رقص با ریتم ساز «الکدره» ــ نوعی طبل که با دست نواخته می‌شود ــ اجرا می‌شود. زنان در حالی که زانو زده‌اند، گرد نوازنده حلقه می‌زنند و با تمرکز بر حرکات سر، شانه‌ها و موهای خود، حرکاتی هماهنگ انجام می‌دهند. آنان لباس سنتی صحرایی موسوم به «ملحفه» بر تن دارند و حاضران با دست زدن آن‌ها را همراهی می‌کنند. مردان نیز با خواندن اشعار محلی درباره عشق، افتخار و خوشامدگویی، در این اجرا مشارکت دارند.

الزهراوی تأکید کرد که رقص «الکدره» مفاهیم عمیق فرهنگی و اجتماعی را در خود جای داده است. این رقص علاوه بر بیان شادی و هویت صحرایی، نماد همبستگی و ارتباط اجتماعی است. قرار گرفتن زن در مرکز حلقه رقص، جایگاه محوری او را در جامعه صحرایی نشان می‌دهد و حلقه زدن زنان و مردان پیرامون او نیز نمادی از انسجام اجتماعی و وحدت اعضای قبیله است.

جشنواره ملی هنرهای مردمی مراکش، تنوع فرهنگی این کشور را از هنرهای «احواش» و «احیدوس» در مناطق کوهستانی گرفته تا میراث حسّانی در مناطق صحرایی، هنر «عیطه» در دشت‌ها و هنر «گناوه» با ریشه‌های آفریقایی به نمایش می‌گذارد و در عین حال، جایگاه نمادین زنان را در حفظ و انتقال این میراث فرهنگی برجسته می‌کند.