فراخوان زندانیان برای اعزام به مناطق جنگی؛ «داوطلبی» زیر سایه فشار و تهدید
گزارشها از تلاش مسئولان زندانها برای جذب زندانیان جهت اعزام به مناطق جنگی حکایت دارد؛ اقدامی که به گفته منابع آگاه، با وعده امتیاز، پول و کاهش محدودیتها همراه بوده و نگرانی فعالان حقوق بشر را برانگیخته است.
مرکز خبر- بر اساس گزارش کانون حقوق بشر ایران، سهشنبه ۱۹ خرداد، مسئولان برخی زندانهای ایران در هفتههای اخیر از زندانیان خواستهاند برای اعزام به مناطق جنگی و مأموریتهای مرتبط ثبتنام کنند. به گفته این نهاد، این درخواستها در زندان کرمان و چند زندان دیگر مطرح شده و از زندانیان خواسته شده است بهعنوان «نیروی داوطلب» برای اعزام به مناطقی از جمله جزیره خارک و بخشهایی از استان هرمزگان اعلام آمادگی کنند.
کانون حقوق بشر ایران گزارش داده است که مسئولان زندانها این طرح را با وعدههایی مانند پرداخت مبالغ مالی، بهبود شرایط نگهداری، کاهش فشارهای داخل زندان و اعطای برخی امتیازات از جمله تسهیل در مرخصی یا کاهش محدودیتها همراه کردهاند. با این حال، بسیاری از زندانیان نسبت به عملی شدن این وعدهها تردید دارند و از ثبتنام در این طرح خودداری کردهاند.
«داوطلبی» در شرایط اجبار
برخی زندانیان و خانوادههای آنان میگویند در شرایطی که افراد محبوس بهطور کامل تحت کنترل ساختار زندان و تصمیمات مسئولان قرار دارند، استفاده از عنوان «داوطلب» با واقعیت موجود همخوانی ندارد. آنان تأکید میکنند زندانیان در موقعیتی نیستند که بتوانند آزادانه درباره پذیرش یا رد چنین پیشنهادهایی تصمیم بگیرند.
بر اساس گزارش کانون حقوق بشر ایران، در برخی موارد زندانیانی که از ثبتنام در این طرح خودداری کردهاند، با تهدید به تشدید محدودیتها، سختگیری در اعطای مرخصی، قطع برخی امکانات یا افزایش فشارهای انضباطی مواجه شدهاند. به گفته منابع مطلع، همین مسئله باعث شده است بخشی از زندانیان این طرح را نه یک پیشنهاد اختیاری، بلکه نوعی فشار غیرمستقیم تلقی کنند.
یکی از نزدیکان خانواده زندانیان نیز به کانون حقوق بشر ایران گفته است که برخی زندانیان صراحتاً اعلام کردهاند حاضر نیستند در جنگها و تنشهایی مشارکت کنند که نقشی در شکلگیری آن نداشتهاند. خانوادهها همچنین نسبت به وضعیت امنیتی و جانی زندانیانی که احتمال اعزام آنان وجود دارد، ابراز نگرانی کردهاند.
نگرانی از استفاده ابزاری از زندانیان
همزمان با انتشار این گزارشها، فعالان حقوق بشر نسبت به هرگونه استفاده از زندانیان در فعالیتهای نظامی، امنیتی یا پشتیبانی جنگی هشدار دادهاند. آنان میگویند زندانیان، بهویژه افرادی که در شرایط آسیبپذیر و وابسته به ساختار زندان قرار دارند، نباید در معرض فشار برای مشارکت در مأموریتهای مرتبط با درگیریهای نظامی قرار گیرند.
فعالان حقوق بشر تأکید میکنند که هرگونه بهرهگیری از زندانیان در چنین شرایطی، میتواند مصداق سوءاستفاده از وضعیت محرومیت از آزادی و نقض اصول بنیادین حقوق بشر باشد؛ بهویژه زمانی که رضایت افراد تحت فشار، تهدید یا وابستگی به امتیازات زندان بهدست آمده باشد.
مطرح شدن چنین طرحهایی در شرایط فعلی، نشاندهنده افزایش نگرانی نهادهای حکومتی درباره کمبود نیرو یا تلاش برای استفاده از گروههای تحت کنترل در موقعیتهای بحرانی است؛ موضوعی که تاکنون واکنش رسمی و شفافی از سوی مقامهای مسئول درباره آن منتشر نشده است.
سکوت مقامهای رسمی
تا زمان انتشار این گزارش، هیچیک از مقامهای رسمی سازمان زندانها یا نهادهای امنیتی درباره صحت این گزارشها توضیحی ارائه نکردهاند. با این حال، انتشار روایتهای مشابه از چند زندان مختلف، نگرانیها درباره احتمال گسترش چنین روندی را افزایش داده است.
در سالهای گذشته نیز گزارشهایی درباره استفاده از زندانیان در پروژههای اجباری، فعالیتهای پرخطر یا کار بدون حمایت کافی منتشر شده بود؛ اما گزارشهای تازه، برای نخستینبار از تلاش برای جذب زندانیان در ارتباط با مناطق جنگی حکایت دارد.
فعالان حقوق بشر خواستار نظارت نهادهای مستقل بینالمللی بر وضعیت زندانیان در ایران شده و هشدار دادهاند که در شرایط بحران و فضای امنیتی، زندانیان بیش از هر زمان دیگری در معرض فشار، سوءاستفاده و نقض حقوق اساسی قرار دارند.