در ۴ روز؛ از روژهلات تا بلوچستان، موج خفقان، اعدام و ناپدیدسازی
همزمان با تشدید فضای امنیتی و گسترش سرکوب ناشی از جنگ در ایران، گزارشهای متعددی از اعدام، بازداشتهای گسترده، ناپدیدسازی قهری، فشار بر زنان، دانشجویان، معلمان و اساتید دانشگاهها، زندانیان سیاسی و شهروندان کورد و بلوچ منتشر شده است.
مرکز خبر- در چهار روز اخیر، ایران شاهد یکی از گستردهترین موجهای سرکوب امنیتی و قضایی ماههای گذشته بوده است. گزارشهای منتشرشده از اکثر شهرهای روژهلات کوردستان از جمله کرماشان، بوکان، سقز، بیجار، دهلران، آبدانان، اورمیه و دیگر شهرهای کرج، شیراز، اصفهان، رشت، مشهد، زاهدان، سراوان، ایرانشهر، تهران و... نشان میدهد که نهادهای امنیتی و قضایی همزمان چندین محور سرکوب را پیش بردهاند؛ از اجرای احکام اعدام و پروندهسازی امنیتی گرفته تا بازداشت فعالان مدنی، دانشجویان، زنان و خانوادههای دادخواه.
حکومت با استفاده از فضای ناشی از جنگ و تمرکز افکار عمومی جهانی بر تحولات منطقهای، روند سرکوب داخلی را شدت بخشیده و تلاش میکند اعتراضات اجتماعی و نارضایتیهای عمومی را پیش از شکلگیری دوباره مهار کند.
در بسیاری از پروندهها، خانوادهها از حق اطلاع از محل نگهداری بازداشتشدگان، تماس تلفنی، ملاقات و دسترسی به وکیل محروم ماندهاند؛ وضعیتی که نهادهای حقوق بشری آن را مصداق ناپدیدسازی قهری توصیف کردهاند.
افزایش اعدامها؛ اجرای مخفیانه احکام و محرومیت خانوادهها از آخرین ملاقات
در میان موج تازه سرکوب، تشدید روند اجرای احکام اعدام بیش از هر موضوع دیگری نگرانی فعالان حقوق بشر را برانگیخته است. حکم اعدام دو تن از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ در زندان قزلحصار کرج در این چهار روز اجرا شد. این دو نفر از متهمان پرونده موسوم به «کوی نصر» بودند؛ پروندهای که از ابتدا با انتقادهای گسترده درباره روند بازجویی، اعترافات اجباری، محدودیت دسترسی به وکیل انتخابی و ابهام در روند دادرسی همراه بود.
با اجرای این احکام، شمار معترضان اعدامشده در ارتباط با اعتراضات دیماه به ١٧ نفر رسیده است؛ آماری که نگرانیها درباره احتمال اجرای احکام بیشتر را افزایش داده است.
همزمان در زندان عادلآباد شیراز نیز احکام اعدام چند زندانی، از جمله سه زندانی بلوچ به اتهامهای غیرسیاسی اجرا شد. منابع محلی اعلام کردهاند خانوادهها بدون اطلاع قبلی و بدون امکان آخرین ملاقات با اجرای احکام روبهرو شدهاند.
در زندان مرکزی زاهدان نیز حکم اعدام یک زندانی بلوچ اهل لاشار که حدود یک دهه پیش بازداشت شده بود، اجرا شد. خانواده او نیز از زمان اجرای حکم بیاطلاع نگه داشته شدند و فرصت آخرین ملاقات به آنان داده نشد.
گزارشها همچنین از اجرای مخفیانه حکم اعدام یک زندانی بلوچ اهل سرخس در زندان مرکزی بیرجند حکایت دارد؛ فردی که به گفته منابع محلی از بیماریهای شدید جسمی رنج میبرد و پیشتر عمل پیوند کبد و جراحی قلب باز انجام داده بود.
در زندان مرکزی سنه نیز حکم اعدام یک زندانی کورد اهل سنه اجرا شده و در زندان دامغان، یک زندانی کورد اهل سقز اعدام شده است. همزمان گزارشهایی از اجرای احکام اعدام در زندانهای اراک، قروه، قم، نیشابور و جیرفت به اتهامات غیرسیاسێ منتشر شده است.
خطر اعدام برای بازداشتشدگان اعتراضات
همزمان با اجرای احکام مرگ، روند صدور احکام اعدام برای بازداشتشدگان اعتراضات نیز ادامه دارد. در شیراز، یکی از بازداشتشدگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ از سوی دادگاه انقلاب با اتهام «افساد فیالارض» به اعدام محکوم شده است. وکیل پرونده اعلام کرده نسبت به این حکم درخواست فرجامخواهی خواهد کرد.
در پروندهای دیگر، حکم اعدام دو زندانی سیاسی کورد از بازداشتشدگان خیزش «ژن، ژیان، ئازادی» پس از تأیید در دیوان عالی کشور به اجرای احکام ارسال شده و فعالان حقوق بشر نسبت به خطر اجرای ناگهانی آن هشدار دادهاند. در زاهدان نیز یک شهروند بلوچ ٢٢ ساله از سوی دادگاه انقلاب به اعدام و ده سال حبس محکوم شده است. منابع نزدیک به پرونده میگویند این حکم بر پایه اعترافات اخذشده تحت فشار و شکنجه صادر شده است.
از سوی دیگر دادستان اسلامشهر از دستگیری ١٠٠ نفر در ارتباط با شبکههای خارجی، شناسایی انشعابات غیرمجاز مرتبط با استخراج رمز ارز، قلع و قمع ۵٠٠ مورد ساختوساز غیرقانونی و وجود ٢۶ تعاونی مشکلدار خبر داد.
زنان زندانی؛ بلاتکلیفی، اعتراف اجباری و فشار مضاعف
همزمان با تشدید فضای امنیتی، زنان زندانی و بازداشتشده با فشارهای فزایندهای مواجه شدهاند. یک نوجوان ١۶ ساله بازداشتشده در اعتراضات ۱۴۰۴، پس از گذشت نزدیک ١۵٠ روز همچنان در کانون اصلاح و تربیت زندان کچویی کرج نگهداری میشود. نیروهای امنیتی از او اعترافات اجباری گرفتهاند و با وجود رد اتهامات در دادگاه، پروندهاش با دخالت نهادهای امنیتی به تهران منتقل شده است.
همچنین غزل مرزبان، نوکیش مسیحی زندانی در اوین، در اعتراض به صدور حکم بیش از ٩ سال حبس علیه خود، دست به اعتصاب غذا زده، وی پیشتر توسط شعبه ٢۶ دادگاه انقلاب تهران به اتهاماتی از جمله «تبلیغ علیه نظام» و «اجتماع و تبانی علیه امنیت کشور» به ٩ سال و هشت ماه حبس محکوم شده بود.
در دهلران نیز با گذشت بیش از هشت روز از بازداشت زهرا محمدولی، همچنان هیچ اطلاعی از محل نگهداری و وضعیت او منتشر نشده و خانوادهاش از تماس تلفنی، ملاقات و دسترسی به وکیل محروم ماندهاند و نیز نهاله شهیدی یزدی، شهروند بهائی ساکن کرج و فعال حقوق کودکان، با دریافت ابلاغیهای از سوی شعبه اجرای احکام دادگاه انقلاب کرمان، برای اجرای حکم شش سال حبس احضار شده است.
در اورمیه هم، فروزان نوجوان(اسلامی)، مدرس زبان پس از ۱۷ روز بازداشت با وثیقه سنگین آزاد شد، در تمام دوران بازداشت از ملاقات و دسترسی به وکیل محروم بوده است.
در همان راستا مریم باباجانی، از بازداشتشدگان اعتراضات سراسری دیماه ۱۴۰۴ در ایذه، توسط شعبه یک دادگاه انقلاب اهواز به ٣٢ سال و شش ماه و دو روز حبس محکوم شد. این شهروند از بابت دو اتهام امنیتی به ٢٠ سال و یک روز حبس و ١٢ سال و شش ماه و یک روز زندان محکوم شده است. در حکم صادره، اتهاماتی با استناد به قانون تشدید مجازات جاسوسی علیه وی مطرح شده است.
همچنین زهرا طبری، زندانی سیاسی ۶٨ ساله محبوس در زندان لاکان رشت، بار دیگر از سوی شعبه دوم دادگاه انقلاب رشت به اعدام محکوم شد؛ حکمی که پس از رسیدگی مجدد به پرونده و تنها در یک جلسه کوتاه حدوداً نیمساعته صادر شده و پیشتر نیز در روندی مشابه و با انتقادهای گسترده حقوق بشری صادر شده بود.
همچنین سوری بابایی چگینی، فعال مدنی اهل قزوین و از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه، از سوی دادگاه انقلاب این شهر به سه سال حبس تعزیری، ممنوعیت خروج از کشور و ضبط تلفن همراه محکوم شد.
تینا دلجو، فعال مدنی و پژوهشگر ساکن رشت هم، اوایل این هفته برای اجرای حکم حبس به زندان لاکان رشت منتقل شد؛ اقدامی که در ادامه موج فزاینده فشارهای امنیتی و قضایی علیه زنان فعال و معترض در ایران صورت گرفته است.
سمیرا نوروز ناصری، فیلمساز و کارگردان، هم توسط نیروهای امنیتی در منزلش بازداشت و پس از تفتیش خانه به مکانی نامعلوم منتقل شد. این بازداشت بدون ارائه حکم قضایی انجام شده بود.
همچنین فرزانه فربد شاعر و مجری اهل سبزوار، به همراه همسرش در بازداشت و بلاتکلیفی به سر میبرند و انتقال این زوج به زندان تربت حیدریه در این هفته پیگیری پرونده را برای خانوادهها سختتر کرده است و نیز با بازداشت حمیرا و شلیر امینپور، دو خواهر اهل بوکان، نگرانیها درباره افزایش فشارهای امنیتی علیه زنان و فعالان مدنی کورد را تشدید کرده است.
همزمان گزارشهایی از فشارهای مستمر در زندان، محدودیت ملاقات زنان زندانی با خانواده و تشدید فشارهای روانی به ویژه بر زندانیان سیاسی منتشر شده است.
در چهار روز اخیر، گزارشهای متعددی از ناپدیدسازی قهری و بیخبری خانوادهها منتشر شده است. در علویجه اصفهان، خانواده یک شهروند بازداشتشده بیش از چهار ماه است که از محل نگهداری او اطلاعی ندارند و نهادهای امنیتی و قضایی نیز مسئولیت بازداشت را نمیپذیرند.
در بیجار، یک معلم بازنشسته کورد نزدیک به سه ماه است که در بازداشت بهسر میبرد و خانوادهاش همچنان از وضعیت او بیخبر هستند. در مشهد، سبزوار، سقز و تربتحیدریه نیز شماری از بازداشتشدگان اعتراضات ماههاست بدون برگزاری دادگاه در وضعیت بلاتکلیف نگهداری میشوند. خانوادهها میگویند تنها پاسخی که دریافت کردهاند این بوده که «پروندهها سنگین است».
دانشگاهها زیر فشار؛ صدها پرونده انضباطی برای دانشجویان
گزارشها از دانشگاههای تهران، صنعتی شریف، شهید بهشتی و علم و صنعت حاکی از موج تازه فشار بر دانشجویان است. دانشجویان از تشکیل صدها پرونده انضباطی، احضار گسترده و صدور احکام تعلیق و اخراج خبر دادهاند. بسیاری از این پروندهها صرفاً به دلیل فعالیت در شبکههای اجتماعی، انتشار مطالب انتقادی یا حضور در تجمعات مسالمتآمیز تشکیل شده است.
در تهران، یکی از فعالان فضای مجازی بازداشتشده در اعتراضات دیماه به بیش از چهار سال حبس، ممنوعیت خروج از کشور و محرومیت از فعالیت در فضای مجازی محکوم شده است. در متن حکم، بازنشر اخبار جنگ و انتشار مطالب انتقادی از جمله مستندات پرونده عنوان شده است.
همچنین سه شهروند کورد اهل ایلام هرکدام به سه سال و یک ماه حبس محکوم شدهاند. منابع نزدیک به پرونده میگویند آنان در دوران بازداشت تحت فشار و ضربوشتم قرار گرفته و از دسترسی به وکیل محروم بودهاند.
بلوچستان؛ از اعدام تا تیراندازیهای مرگبار و فضای خفقان
همزمان با افزایش اعدامها، وضعیت امنیتی در بلوچستان نیز بهشدت بحرانی توصیف میشود. در سراوان، یک نوجوان بلوچ ١٧ ساله مقابل مسجدی در روستای زنگیان هدف تیراندازی افراد مسلح ناشناس قرار گرفت و جان خود را از دست داد. به گفته منابع محلی، مهاجمان پس از تیراندازی متواری شدند و نیروهای انتظامی نیز با تأخیر طولانی به محل حادثه اعزام شدند. در ایرانشهر نیز دو شهروند بلوچ هدف تیراندازی مستقیم افراد ناشناس قرار گرفتند که در نتیجه آن، یک شهروند جان باخت و شهروند دیگری مجروح شد.
همزمان گزارشهای تازهای از روستای آبچگی شهرستان سرباز منتشر شده که از تداوم فضای شدید امنیتی، گشتزنی شبانه نیروهای امنیتی، پرواز پهپادها و ایجاد رعب و وحشت در میان ساکنان حکایت دارد.
بر اساس این گزارشها، پس از کشته شدن چهار شهروند بلوچ در تیراندازی نیروهای اداره اطلاعات در ایرانشهر، فضای خفقان در این روستا تشدید شده و نیروهای امنیتی با حضور مداوم در منطقه، زندگی عادی مردم را مختل کردهاند. منابع حقوق بشری همچنین از شکنجه شدید بازداشتشدگان، ضربوشتم اهالی و انتقال یکی از بازداشتشدگان شکنجهشده به داخل روستا برای ایجاد رعب و وحشت خبر دادهاند.
فشار بر خانوادههای زندانیان و مصادره اموال
همزمان با افزایش اعدامها و بازداشتها، فشار بر خانوادههای زندانیان سیاسی و محکومان به اعدام نیز افزایش یافته است. خانواده چهار زندانی بلوچ محکوم به اعدام با انتشار پیامی از معتمدان بلوچ خواستهاند برای پیگیری وضعیت عزیزانشان اقدام کنند. آنان میگویند سالها بلاتکلیفی و روندهای مبهم قضایی فشار سنگینی بر خانوادهها وارد کرده است.
در استان مرکزی نیز دادستانی از توقیف اموال ٧۵ شهروند به اتهام «همکاری با رسانههای معاند» خبر داده؛ اقدامی که فعالان حقوق بشر آن را بخشی از سیاست فشار اقتصادی علیه منتقدان میدانند.
در سقز نیز یک زندانی سیاسی کورد با وجود بیماری و نیاز فوری به درمان همچنان از آزادی مشروط محروم مانده و منابع نزدیک به خانوادهاش میگویند اموال و زمینهای او نیز در روندی غیرشفاف تصرف شده است.
هشدار نهادهای حقوق بشری؛ بازگشت الگوهای دهه ۶٠
سازمانها و نهادهای حقوق بشری هشدار دادهاند که افزایش اعدامها، بازداشتهای طولانی، اعترافات اجباری، محرومیت از وکیل و ناپدیدسازی قهری نشانه بازگشت الگوهای سرکوب دهه ۶۰ است. همزمان با ادامه بحرانهای منطقهای و تمرکز جامعه جهانی بر تحولات جنگی، مسئله حقوق بشر در ایران به حاشیه رانده شده و همین وضعیت، حکومت را برای تشدید سرکوب داخلی جسورتر کرده است.
از قزلحصار کرج و عادلآباد شیراز تا دیزلآباد کرماشان و زاهدان، اورمیه، لاشار، بوکان، سقز، بیجار، دهلران، آبدانان، مشهد، سبزوار و تربتحیدریه، خانوادههای زندانیان سیاسی، زنان بازداشتشده، دانشجویان و شهروندان معترض روزهای پراضطرابی را پشت سر میگذارند؛ روزهایی که همچنان با بازداشت، بلاتکلیفی، تهدید و خطر اجرای احکام اعدام ادامه دارد.