دانشجو، خوابگاه، خیابان؛ موج تازه اعتراضات دانشگاهی در یازدهمین روز قیام سراسری
دانشگاه بهعنوان میدان نمادینِ همبستگی با مردم، همزمانِ اعتصاب بازار و اعتراضات خیابانی عمل کرده است و پیامد آن تشدید کنترلهای امنیتی و فشار بر تشکلها و فعالان دانشجویی بوده است.
مرکز خبر-تا بعدازظهر چهارشنبه ۱۷ دیماه ۱۴۰۴، موج اعتراضات دانشگاهی در ایران همزمان با خیزش عمومی مردم در جریان است. شعارنویسی و تجمع شبانه در خوابگاهها، تحصن در صحن دانشگاهها و یورش امنیتی به خوابگاهها و بازداشتِ دانشجویان در شهرهای متعدد از بیرجند و تهران تا کرماشان، ایلام و سنه گزارش شده است.
طی یک هفته اخیر شکل اعتراضات دانشگاهی متنوع بوده؛ تجمعات خیابانی دانشجویان در صحنِ دانشگاه، تحصن و اشغال نمادین فضاهای عمومی، شعاردهی شبانه در خوابگاههای دخترانه و پسرانه و در برخی موارد ورود نیروهای امنیتی و بازداشتهای هدفمندِ فعالان. دانشگاه بهعنوان میدان نمادینِ همبستگی با مردم، همزمانِ اعتصاب بازار و اعتراضات خیابانی عمل کرده است و پیامد آن تشدید کنترلهای امنیتی و فشار بر تشکلها و فعالان دانشجویی بوده است.
گزارشهای ویدئویی و گردآوریشده توسط کانالهای دانشجویی حاکی است که مأموران امنیتی شبهنگام وارد خوابگاه صدف در بیرجند شده و چندین دانشجو را بازداشت کردند؛ تصاویر ویدئویی و پیغامهای میدانی از تنش شدید در مقابل خوابگاه خبر میدهند. نهادهای دانشجویی محلی میگویند برخی بازداشتشدگان برای ساعات یا روزها در بازداشتی موقت نگهداشته شدهاند.
دانشجویان در خوابگاههای دخترانه و پسرانه دانشگاه علم و صنعت تهرات بهطور شبانه شعار دادهاند؛ ویدئوها و بازنشرهای کانالهای دانشجویی «شعار مرگ بر دیکتاتور» و سر دادن شعارهای زن، زندگی، آزادی را در خوابگاههای این دانشگاه نشان میدهند. گزارشهای محلی از دستکم چند بازداشت کوتاهمدت خبر دادهاند و برخی خبرنامههای دانشجویی اقدامات کنشگران را مستند کردهاند.
همچنین تجمعها و شعاردهی شبانه در خوابگاههای دخترانه و تجمعات در محوطه دانشگاههای الزهرا، دانشگاه تهران و علامه گزارش شده است؛ دانشآموختگان و نهادهای دانشجویی فراخوانهایی برای تحصن و حمایت از اعتصابات مردمی منتشر کردهاند. تصاویر و ویدئوهای رسیده تأیید حضور دانشجویان در فضای دانشگاهی را نشان میدهد.
گزارشهای محلی و ویدئویی از تجمع و برخورد امنیتی در اطراف دانشگاههای صنعتی و دولتی اصفهان منتشر شده است؛ کانالهای دانشجویی از مداخله نیروهای امنیتی در برخی خوابگاهها خبر دادهاند.
تجمعات دانشجویی در شیراز و کرمان تحصن در دانشگاه نوشیروانی بابل گزارش شدهاند؛ نهادهای دانشجویی محلی و رسانههای مستقل از حضور فعال دانشجویان در اعتصابات و تجمعات شهری خبر دادهاند.
فیلمها و پستهای میدانی نشان میدهد خوابگاهها و محوطه دانشگاه کوردستان محل تجمع و شعاردهی دانشجویان بوده و فراخوانهای روزانه برای تجمع منتشر شده است. این دانشگاه در شرایطی است که شهر سنه در موج اعتراضات منطقهای نقش متفاوتی داشته است.
در دانشگاههای کرماشان(دانشگاه رازی/آزاد کرماشان)، دانشگاه آزاد قم و دانشگاه آزاد زنجان گزارشها و ویدئوهای محلی نشان از حضور گسترده دانشجویان در خیابانها و محوطه دانشگاه و شعارهای صریح مقابل نیروهای امنیتی دارد؛ کانالهای محلی از بازداشتِ تعدادی دانشجو و فشار امنیتی سخن گفتهاند.
در ایلام در شهری که در روزهای اخیر صحنه سرکوب خیابانی خونینی بوده، گزارشهای حقوق بشری از بازداشت اساتید و دانشجویان و افزایش حضور نیروهای امنیتی در اطراف مراکز آموزش عالی حکایت دارند؛ سازمانهای مستقل محلی بازداشت و بیخبری از سرنوشت چند تن از فعالان دانشگاهی را ثبت کردهاند.
منابع میدانی گزارش دادهاند که در برخی دانشگاهها-از جمله دانشگاههای بیرجند، تهران و اصفهان-ماموران امنیتی با ورود به خوابگاهها اقدام به بازداشت دانشجویان کردهاند و در برخی مراکز اعلام شده که خوابگاهها «تخلیه اجباری» یا کنترلشدهاند. بهعلاوه برخی دانشگاهها بهدستور مراجع یا بهمنظور امنیتی، امتحانات را موقتاً به تعویق انداخته یا اعلام تعطیلی و تخلیه خوابگاهها منتشر کردهاند؛ این اقدامها هم موجب نگرانی خانوادهها و حقوقدانان شده است.
نهادهای مدافع حقوق بشر و تشکلهای دانشجویی هشدار میدهند که دانشجویان بازداشتی در معرض خشونت، ضربوشتم و نقض حقوق قانونی-از جمله عدم دسترسی به وکیل و تماس با خانواده- قرار دارند. خصوصاً در مناطقی که سرکوب خیابانی شدید بوده (مثلاً ایلام و محلات اطراف)، نگرانی از بازداشتهای طولانیمدت، بیخبری از محل نگهداری و احتمال سوءاستفاده امنیتی افزایش یافته است. منابع محلی همچنین از فشار و تهدید به بازداشت گسترده دانشجویان هشدار دادهاند.
سه ویژگی در رفتار دانشجویان مشهود است؛ همبستگی سریع با مطالبات مردمی (شرکت در اعتصابها و تجمعات شهری)، استفاده از خوابگاه بهعنوان میدان عمل نمادین(شعاردهی شبانه، نصب پلاکارد و برگزاری نشستهای فوری)، و انعطاف تاکتیکی از شعارهای خیابانی تا اشکال آرام تحصن و تعطیلی صنفی. دانشگاهها در شهری که سرکوب بیرون از دانشگاه سنگین است نقش «پناهگاهِ اعتراضِ سازمانیافته» یا دستکم «محور همبستگی» را بازی کردهاند. این الگو، بهویژه در دانشگاههای کوردستان، کرماشان و ایلام که تجربه سرکوبِ گذشته را دارند، بار دیگر خود را نشان داده است.
در یازدهمین روز قیام، دانشگاهها و خوابگاهها بهعنوان جبهه موازیِ اعتراض عمل کردند؛ از شعار شبانه در خوابگاههای علم و صنعت تا تحصن در دانشگاههای سنندج و کرماشان، و یورش به خوابگاه صدف در بیرجند. تمرکز شدید سرکوب در ایلام و کرماشان، و همزمان حضور فعال دانشجویی در دانشگاههای کوردستان، نشان میدهد که دانشگاه بهعنوان موتورِ فرهنگی-سیاسی خیزش همچنان فعال است اما با هزینه سنگینِ بازداشت، تهدید و ریسک حقوقی برای دانشجویان.