۳۸ سال پس از فاجعه حلبچه؛ زخمی که هنوز التیام نیافته است
پس از گذشت ۳۸ سال از بمباران شیمیایی حلبچه، یاد آن فاجعه بار دیگر زنده میشود، اما این بار بدون هیچ مراسم رسمی؛ در حالی که مردم شهر و خانوادههای شهدا تنها ماندهاند تا سنگینی این یادبود و تلخی بیتوجهی را تنهایی به دوش بکشند.
مهربان سلام
حلبچه – در شانزدهم مارس، سالگرد بمباران شیمیایی حلبچه است، زخمی که ۳۸ سال است التیام نیافته. در چنین روزی در سال ۱۹۸۸، حلبچه به گورستانی روباز تبدیل شد؛ زمانی که هواپیماها این شهر را با گازهای سمی بمباران کردند. در همان لحظات پنج هزار انسان جان باختند و بیش از ده هزار نفر دیگر زخمی شدند. زمین این منطقه هنوز هم آثار آن جنایت را در خود نگه داشته است، گویی نمیخواهد آن را فراموش کند.
با وجود اینکه در سالهای گذشته مراسم رسمی و فعالیتهای مختلفی برای گرامیداشت این سالگرد برگزار میشد، اما امسال متفاوت به نظر میرسد. نوخشه ناصح استاندار حلبچه، روز یکشنبه ۱۵ مارس در یک کنفرانس خبری اعلام کرد که شرایط دشوار منطقه مانع برگزاری هرگونه مراسم رسمی شده است.
این تصمیم موجی از نارضایتی گسترده میان مردم و خانوادههای شهدا برانگیخت؛ کسانی که آن را بیتوجهی غیرقابل توجیه به یادبودی میدانند که یکی از هولناکترین فجایع تاریخ کوردستان و منطقه به شمار میآید.
در همین زمینه، روبا محمد حمه سلیم، عضو هیئت عالی انجمن قربانیان بمباران شیمیایی حلبچه، سخن گفت؛ زنی که ۲۸ سال از زندگی خود را وقف کار داوطلبانه برای خدمت به خانوادههای شهدا و قربانیان کرده است.
او توضیح داد که جهان امروز درگیر بحرانها و درگیریهای خود است و همین باعث شده سالگرد حلبچه در سکوتی برگزار شود که شایسته آن نیست. با این حال تأکید میکند که حتی با سادهترین امکانات نیز میتوان کارهای زیادی انجام داد. برای نمونه، اجرای طرحهای درختکاری و بهبود محیط زیست میتوانست چهرهای تازه به شهر بدهد؛ «اگر هر سال حتی یک پروژه اجرا میشد، امروز ما محیطی ویژه، شهری آباد و ظاهری درخور قربانیان آن جنایت داشتیم.»
«مسئولان میکوشند خاطره را محو کنند»
روبا محمد از مدیریت شهر ابراز نارضایتی کرد و گفت: «مدیریت شهر خدماتی را که حلبچه شایسته آن است ارائه نکرده است. هر سال تلاشها برای گرامیداشت این سالگرد کمتر میشود، انگار افرادی هستند که میخواهند این حادثه فراموش شود. بهجای آنکه به این یادبود اهمیت داده شود تا اندکی از درد مردم کاسته شود، میبینیم که مدیریت هیچ تلاشی نمیکند. نمیدانیم چرا. آیا حلبچه شایسته توجه نیست؟»
او همچنین اشاره کرد که رنج مجروحان و خانوادههای شهدا همچنان ادامه دارد و بسیاری از مصدومان پس از ۳۸ سال هنوز از دردهای مزمن رنج میبرند. «اگر هر مسئولی فقط یک شب را در کنار مجروحان بگذراند، حجم رنج آنها را درک خواهد کرد.» او افزود اگر فرزندان مسئولان در جای این مصدومان بودند، فوراً برای درمان به خارج از کشور منتقل میشدند؛ در حالی که قربانیان حلبچه هنوز منتظر خدماتی ساده هستند که حتی پاسخگوی نیازهایشان هم نیست. او با تلخی میپرسد: «اگر بیمارستان ویژه سلاحهای شیمیایی به خانوادههای شهدا خدمت نکند، چه فایدهای دارد؟»
«جنگهای منطقهای رنج مجروحان را بیشتر کرده است»
او همچنین گفت برخی از مجروحان پیشتر برای درمان به ایران میرفتند؛ جایی که آزمایشهای دقیق و پیگیریهای پزشکی مستمر برایشان انجام میشد. اما به دلیل تنشها و جنگ میان اسرائیل، آمریکا و ایران، این سفرهای درمانی متوقف شده و وضعیت سلامت تعدادی از مصدومان رو به وخامت گذاشته است. او گفت: «امروز جایگزینی وجود ندارد و نمیدانیم چه باید بکنیم.»
«۳۸ سال وعده، بدون راهحل اساسی»
در پایان، روبا محمد تأکید کرد که در طول ۳۸ سال گذشته، حکومت اقلیم باشور کوردستان هیچ راهحل اساسی برای رنج قربانیان ارائه نکرده است. به گفته او، باید یک تیم پزشکی متخصص از خارج آورده میشد و یک مرکز دائمی درمان در خود حلبچه ایجاد میگردید.
او افزود: «خانوادههای شهدا هنوز فقط یک حقوق دریافت میکنند و هیچ حمایت اضافی که درخور فداکاریهایشان باشد وجود ندارد. حکومت باید احساس مسئولیت کند. نمیشود ۳۸ سال همان مطالبات را تکرار کنیم، بدون آنکه حتی یکی از آنها تحقق یابد.»