بازگشت کنشگری مستقل زنان به صحنه تونس در سایه فشارهای سیاسی
شرکتکنندگان در نشستی درباره جنبش زنان مستقل تونس اعلام کردند که با افزایش فشارهای سیاسی و قضایی بر جامعه مدنی، کنشگری مستقل زنان بار دیگر به صحنه عمومی بازگشته و به عرصهای برای مقاومت و دفاع از حقوق زنان تبدیل شده است.
زهور المشرقی
تونس- انجمن زنان دموکرات تونس روز جمعه ۲۶ دسامبر نشستی را با محور بررسی سیر تحول جنبش زنان مستقل در این کشور برگزار کرد. در این نشست، فعالان و پژوهشگران زن به زمینههای سیاسی و اجتماعی شکلگیری این جنبش پرداختند و تأکید کردند که زنان مستقل تونس در بستر سالها استبداد، سرکوب، محدودسازی آزادیها و استفاده ابزاری از حقوق زنان توسط دولت شکل گرفته است.
شرکتکنندگان این نشست، جنبش مستقل زنان را فضایی برای مقاومت انتقادی در برابر آنچه «زنان تحت کنترل دولت» خوانده شد، توصیف کردند؛ جریانی که به گفته آنان، تلاش کرده حقوق زنان را در خدمت سیاستهای رسمی قرار دهد. به باور حاضران، زنان مستقل با توسعه شیوههای سازماندهی و بسیج اجتماعی ریشهدار در واقعیت جامعه تونس، توانسته بهعنوان صدایی متفاوت و منتقد باقی بماند.
در این نشست تأکید شد که زنان مستقل، رویکردی مبتنی بر جهانشمولی حقوق بشر، برابری در شهروندی و آزادی وجدان را دنبال کردهاند؛ آن هم در شرایطی که در موارد متعدد، گفتمان دینی برای توجیه نابرابری جنسیتی و محدود کردن آزادیهای فردی به کار گرفته شده است. از این منظر، کنشگران زن خود را مخالف ساختارهای پدرسالارانه و مدافع استقلال زنان در برابر تلاشها برای کنترل بدن و انتخابهای شخصی آنان میدانند.
بخش دیگری از این نشست به تحولات پس از انقلاب ۲۰۱۱ تونس اختصاص داشت؛ دورهای که به گفته شرکتکنندگان، با گشایش نسبی فضای سیاسی و اجتماعی، شاهد ظهور صداهای جدید زنان، شکلگیری گروههای مستقل و ابداع شیوههای نوین کنشگری بود. با این حال، این روند همزمان با بروز اختلافات و تنوع دیدگاهها در درون جنبش زنان همراه شد.
شرکتکنندگان هشدار دادند که در شرایط کنونی و در سایه عقبگرد دموکراتیک و محدود شدن فضای مدنی، فعالان زن بهطور ویژه هدف فشارهای سیاسی و قضایی، احضار، پیگرد و بازداشت قرار گرفتهاند. به گفته آنان، این وضعیت اهمیت انتقال تجربههای تاریخی جنبش زنان، تقویت همبستگی میان نسلها و بازتأکید بر اصول بنیادین زنان مستقل را بیش از پیش برجسته کرده است.
رجاء الدهمانی، رئیس انجمن زنان دموکرات تونس، در این نشست با اشاره به سابقه تأسیس این انجمن در سال ۱۹۸۹ گفت که جنبش زنان تونس جدا از تحولات جهانی نیست و همواره در تعامل با تغییرات اقتصادی، اجتماعی و سیاسی در سطح بینالمللی حرکت کرده است. او تأکید کرد که زن یک مفهوم واحد و یکدست نیست، بلکه مجموعهای از رویکردها و قرائتهای متنوع است که در هدف دفاع از حقوق زنان با یکدیگر تلاقی دارند.
منیره بن صالح، از بنیانگذاران جنبش زنان کشاورز تونس، نیز با اشاره به شکلگیری این جنبش پس از انقلاب، گفت که زنان شاغل در بخش کشاورزی با عبور از مطالبات سنتی، خواستار حقوقی چون حملونقل ایمن، پوشش تأمین اجتماعی و خدمات درمانی شدند. به گفته او، این حرکت که ابتدا بهصورت خودجوش آغاز شد، با حمایت سازمانهای مدنی گسترش یافت و در نهایت به صدور مقرراتی در زمینه حمایت اجتماعی از زنان کارگر کشاورزی انجامید.
او در پایان بر ضرورت شبکهسازی میان سازمانها و گروههای زنان تأکید کرد و گفت که تنها از طریق کنش جمعی و همبستگی میتوان از دستاوردهای بهدستآمده دفاع کرد و در برابر تلاشها برای تضعیف حقوق زنان ایستاد.