با کاهش حمایتهای انسانی؛ آوارگان یمن در رویارویی با گرسنگی و سرما
حدود ۸۰ درصد مردم یمن به کمکهای انسانی وابستهاند و سازمان ملل، در پی بیش از یک دهه جنگ، وضعیت این کشور را بدترین بحران انسانی جهان میداند.
رحمه شنظور
یمن- در چادرهای فرسودهای که نه از گرمای تابستان محافظت میکنند و نه از سرمای زمستان، میلیونها یمنیِ آواره زندگی سختی را میگذرانند؛ زندگیای که در شرایط کاهش شدید تأمین مالی کمکهای انسانی و ناتوانی پاسخ بینالمللی در همگامی با نیازهای روبهافزایش، جنگ با گرسنگی و بیماری گره خورده است.
بیش از ده سال است که درگیریها یمنیها را به آوارگی اجباری واداشته و آنان خانهها، زمینها و منابع معیشت خود را پشت سر گذاشتهاند. با ورود به سال ۲۰۲۶، بحران انسانی تیرهتر از همیشه به نظر میرسد؛ تا آنجا که سازمان ملل یمن را کشوری با بدترین بحران انسانی در جهان میداند.
فاطمه احمد، ۵۶ ساله، یکی از میلیونها زنی است که جنگ آنان را به آوارگی کشانده است. او که در اردوگاه «الکدحه» زندگی میکند، میگوید درگیریها تنها آنان را از خانههایشان نرانده، بلکه زمینها، دامها و منابع درآمدشان را نیز از آنان گرفته و بدون هیچگونه ثباتی رهایشان کرده است.
او تأکید میکند کمکهای انسانی که به اردوگاه میرسد اندک است و حداقل نیازها را نیز پوشش نمیدهد، و میافزاید خانوادههای آواره با کمبود شدید مواد غذایی اساسی مانند آرد و روغن روبهرو هستند؛ علاوه بر نبود پتو و تشک، حتی آب آشامیدنی سالم نیز بهسختی در دسترس است.
بحران سلامت، تهدیدی برای جانها
فاجعه تنها به گرسنگی و سرپناه محدود نمیشود، بلکه به بخش بهداشتِ تقریباً فروپاشیده در اردوگاههای آوارگان نیز گسترش یافته است. لول محمد، آواره ۴۸ ساله در اردوگاه الکدحه، وضعیت زنان باردار را چنین توصیف میکند: آنان به داروخانه یا واحد درمانی نزدیک دسترسی ندارند. «دو تا سه ساعت راه میرویم تا به مراکز درمانی برسیم. زن باردار در حالی میرسد که کاملاً از پا افتاده و شاید پیش از رسیدن جانش را از دست بدهد.»
او میافزاید رنج آوارگان تنها به نبود مراقبتهای بهداشتی محدود نیست، بلکه بحران شدید آب نیز وجود دارد؛ بهگونهای که خانوادهها ناچارند برای آوردن آب از درههای اطراف، مسافتهایی تا سه ساعت را طی کنند.
سرمای مرگبار و چادرهایی که محافظت نمیکنند
در اردوگاههای آوارگان یمن، چادرهای فرسوده هیچ حفاظتی در برابر سرمای سوزناک زمستان فراهم نمیکنند و زندهماندن به چالشی روزمره تبدیل شده است. شکنندگی سرپناه، کمبود پتو و نبود وسایل گرمایشی، خانوادههای آواره را در معرض بیماریها قرار میدهد؛ در حالی که دسترسی به درمان به توان مالی وابسته است و این امر آسیبپذیری گروههای ضعیفتر مانند کودکان، زنان باردار و بیماران را دوچندان میکند.
لول علی، آوارهای در اردوگاه الکدحه، از فصلهای مکرر آوارگی در پی فرار از بمباران روایت میکند: «بهخاطر جنگ و موشکها آواره شدیم، به البرح گریختیم و بعد به البیرین؛ هیچ چیز با خود نیاوردیم.» او با صدایی خسته، نیازهای ساده خانوادهاش را برمیشمارد که به رؤیایی دوردست بدل شدهاند: «نه روغن داریم، نه شکر؛ نیازهای اولیه و گرما میخواهیم.»
او توضیح میدهد که دسترسی به درمان در اردوگاهها به توان مالی بستگی دارد؛ خانوادهها در صورت نداشتن پول ناچارند بدون مراقبت پزشکی بمانند، و آوارگان با پتوهای کهنه و فرسودهای که گرمای کافی ندارند با سرمای زمستان روبهرو میشوند.
وی همچنین از وخامت اوضاع مراکز اسکان میگوید و تأکید میکند چادرهایی که در آن زندگی میکنند پاره و فرسوده است و برای استفاده مناسب نیست. او خواستار تأمین فوری چادرهای جدید، زیرانداز و اقلام امدادی میشود؛ «همسر پسرم از سرما بیمار است و نتوانستیم او را معالجه کنیم. کمترین چیزی که میتوانند به ما بدهند چادر است؛ چون چادرهای ما کاملاً فرسودهاند.»
این رنجها بر زبان بسیاری از زنان و مردان آواره جاری است؛ کسانی که سالهاست در چادرهای پاره زندگی میکنند، چادرهایی که با گذر زمان و تغییر فصلها جایگزین نشدهاند. این شهادتها نشان میدهد بحران در اردوگاهها تنها کمبود غذا یا سرپناه نیست، بلکه شکست کامل انسانی در تأمین حداقل حفاظت اساسی برای خانوادههای آواره است.
کمبود فزاینده و نیازهایی که دوچندان میشود
بر اساس گزارش تازه دفتر هماهنگی امور انسانی سازمان ملل متحد (اوچا)، طرح پاسخ و نیازهای انسانی یمن برای سال ۲۰۲۵ تنها ۲۷.۸ درصد از کل بودجه موردنیاز، به مبلغ ۲.۴۸ میلیارد دلار آمریکا، را دریافت کرده است؛ موضوعی که مستقیماً بر توان سازمانها برای تأمین غذا، سرپناه و مراقبتهای بهداشتی برای میلیونها نیازمند تأثیر گذاشته است.
طبق آمار سازمان ملل، شمار آوارگان در یمن حدود ۴.۸ میلیون نفر در سراسر کشور است که بسیاری از آنان در پناهگاههای موقت زندگی میکنند؛ پناهگاههایی که تنها محافظت اندکی در برابر شرایط سخت آبوهوایی فراهم میکنند و دسترسی محدودی به خدمات اساسی دارند.
در یک نشست توجیهی اخیر در برابر شورای امنیت، رئیس هماهنگی امور انسانی در یمن بر تشدید بحران انسانی در آغاز سال ۲۰۲۶ تأکید کرد و از افزایش نیازهای انسانی و کاهش دسترسی به نیازمندان بهدلیل همگام نبودن تأمین مالی با این تحولات خبر داد. او خاطرنشان کرد میلیونها یمنی کمکهایی را که برای زندهماندن به آن نیاز دارند دریافت نمیکنند.
افزایش مداوم آمار آوارگی
گزارش تازهای از سازمان بینالمللی مهاجرت نشان میدهد که در سهماهه پایانی سال ۲۰۲۵ بیش از ۱۳ هزار نفر در یمن آواره شدهاند؛ این افراد در قالب ۲٬۲۶۲ خانواده و شامل ۱۳٬۵۷۲ نفر بودهاند که افزایشی چشمگیر نسبت به سهماهههای پیشین همان سال به شمار میرود.
این سازمان اعلام کرد موج آوارگی عمدتاً در استانهای مأرب، تعز، الحدیده، شبوه و حضرموت متمرکز بوده است؛ جایی که درگیری مسلحانه با سهم ۸۵ درصدی، علت اصلی آوارگیها به شمار میرود و بقیه موارد به دلایل اقتصادی بازمیگردد.